Kết luận thanh tra về công tác sắp xếp, xử lý cơ sở nhà, đất dôi dư tại Thanh Hóa cho thấy một khối lượng tài sản công rất lớn đang đứng trước yêu cầu phải được rà soát, hoàn thiện pháp lý và đưa vào khai thác hiệu quả. Đưa nguồn lực công đang bị phân tán thành động lực phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Thông báo của Thanh tra Chính phủ về kết luận thanh tra cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại tỉnh Thanh Hóa, công tác rà soát và xử lý tài sản công trên địa bàn đã đạt được một số kết quả nhất định. Tỉnh đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, tổ chức thanh tra, kiểm tra và xây dựng phương án sắp xếp lại các trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp sau quá trình tinh gọn bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính. Tuy nhiên, quy mô tài sản dôi dư lớn cùng những tồn tại kéo dài trong hồ sơ, hạch toán, quản lý đất đai và tổ chức thực hiện đang khiến quá trình xử lý chưa đạt yêu cầu.
Đáng chú ý, kết quả thanh tra cho thấy đến thời điểm kiểm tra tháng 6/2026, Thanh Hóa có tới 1.021 cơ sở nhà, đất dôi dư, với tổng diện tích đất 2.715.938 m² và tổng diện tích sàn sử dụng 509.189 m². Trong đó, 111 cơ sở không còn nhu cầu sử dụng và đang bỏ trống, với diện tích đất hơn 222.000 m². Đây là một nguồn lực rất lớn nếu được tổ chức khai thác đúng hướng, nhưng cũng có thể tiếp tục trở thành gánh nặng nếu để kéo dài tình trạng bỏ trống, xuống cấp hoặc hồ sơ pháp lý không hoàn chỉnh.
Ảnh: Đinh Phương
Bài toán “xử lý” nhanh để huy động nguồn lực cho phát triển
Sau sắp xếp, điểm đáng chú ý tại Thanh Hóa là khối lượng tài sản dôi dư lớn nhưng quá trình thống kê, hoàn thiện hồ sơ và xây dựng phương án xử lý chưa theo kịp tốc độ thay đổi của bộ máy. Thanh tra chỉ ra việc một số văn bản, kế hoạch xử lý được ban hành chậm; nhiều đơn vị chậm báo cáo hoặc chưa hoàn thành rà soát. Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, UBND tỉnh cũng chưa tổ chức đầy đủ việc rà soát, kiểm tra để bảo đảm việc sử dụng trụ sở phù hợp với tiêu chuẩn, định mức tài sản công.
Đáng chú ý hơn là vấn đề hồ sơ và dữ liệu tài sản. Đối với 7.549 cơ sở nhà, đất, các đơn vị quản lý chưa thực hiện đầy đủ việc lập và quản lý hồ sơ tài sản công, đồng thời còn những hạn chế trong rà soát hiện trạng sử dụng đất và hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Điều này cho thấy “nút thắt” không chỉ nằm ở việc lựa chọn phương án giữ lại, điều chuyển hay thu hồi tài sản, mà bắt đầu từ câu chuyện cơ bản hơn: cơ quan quản lý phải biết chính xác mình đang có gì, giá trị bao nhiêu, diện tích thực tế ra sao và tình trạng pháp lý như thế nào.
Số liệu kiểm kê cũng phản ánh khoảng trống đáng kể trong công tác quản trị tài sản công. Tại thời điểm 31/12/2025, vẫn còn hàng trăm khuôn viên đất và hàng trăm căn nhà chưa được hạch toán, ghi nhận đầy đủ giá trị; nhiều tài sản hư hỏng, không còn sử dụng nhưng chưa được đánh giá lại. Theo số liệu được Sở Tài chính xác nhận tại thời điểm thanh tra, có 2.689 cơ sở nhà, đất với tổng diện tích sử dụng đất gần 9,9 triệu m² chưa được ghi nhận, hạch toán đầy đủ nguyên giá tài sản cố định.
Những con số này cho thấy xử lý tài sản dôi dư không thể chỉ thực hiện bằng các quyết định hành chính đơn lẻ. Nếu cơ sở dữ liệu không đầy đủ, giá trị tài sản chưa được xác định rõ và hồ sơ đất đai chưa thống nhất, việc chuyển giao, khai thác hoặc đưa tài sản vào các phương án phát triển mới sẽ tiếp tục gặp trở ngại.
Từ đất bỏ trống đến nguồn lực phát triển mới
Một điểm tích cực trong kết luận thanh tra là không phải toàn bộ tài sản dôi dư đều khó xử lý. Qua rà soát, có 53 cơ sở có vị trí thuận lợi và có khả năng đưa vào quản lý, sử dụng, khai thác ngay. Đây có thể được xem là nhóm tài sản có tiềm năng trở thành nguồn lực phát triển nếu địa phương nhanh chóng hoàn thiện thủ tục và xác định phương án phù hợp.
Trong khi đó, 58 cơ sở còn lại chủ yếu là trường học hoặc điểm trường tại khu vực nông thôn, miền núi, vị trí không thuận lợi, hạ tầng hạn chế và giá trị thương mại thấp nên khó khai thác ngay. Sự khác biệt này cho thấy Thanh Hóa không thể áp dụng một công thức chung cho toàn bộ 1.021 cơ sở. Việc xử lý cần dựa trên phân loại cụ thể về vị trí, nhu cầu sử dụng, hiện trạng công trình, giá trị tài sản và điều kiện pháp lý.
Đối với những cơ sở có vị trí thuận lợi, phương án chuyển đổi công năng có thể mang lại giá trị kinh tế - xã hội lớn hơn nhiều so với việc tiếp tục để tài sản đóng cửa. Một số cơ sở có thể được ưu tiên phục vụ y tế, giáo dục, văn hóa, an sinh xã hội hoặc các mục đích công cộng khác. Những khu đất có khả năng khai thác thương mại, nếu đủ điều kiện pháp lý và phù hợp quy hoạch, có thể trở thành nguồn lực để phát triển quỹ đất và tạo nguồn thu cho đầu tư công.
Ngược lại, với những cơ sở ở vùng nông thôn hoặc miền núi có giá trị thương mại thấp, mục tiêu không nhất thiết phải là tạo ra nguồn thu lớn. Việc tận dụng các công trình này cho giáo dục cộng đồng, hoạt động văn hóa, y tế cơ sở hoặc các nhu cầu thiết yếu của người dân có thể mang lại hiệu quả xã hội cao hơn.
Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành nguồn lực thực tế, Thanh Hóa phải giải quyết một loạt vấn đề tồn đọng. Trong tổng số 1.021 cơ sở dôi dư, đến thời điểm kiểm tra tháng 6/2026 mới có 543 cơ sở được ban hành quyết định xử lý, trong khi 478 cơ sở chưa có quyết định xử lý. Đáng lưu ý, báo cáo của cơ quan tài chính địa phương gửi Bộ Tài chính còn có sự chênh lệch so với kết quả kiểm tra, xác minh của đoàn thanh tra.
Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc bởi quản trị tài sản công trước hết phải bắt đầu bằng dữ liệu chính xác. Nếu số liệu báo cáo chưa thống nhất, việc xây dựng phương án sử dụng đất, xác định giá trị tài sản và tổ chức khai thác sẽ khó bảo đảm hiệu quả và minh bạch.
Kết luận thanh tra cũng chỉ ra những tồn tại đáng chú ý về pháp lý đất đai. Trong số các cơ sở dôi dư tại thời điểm thanh tra, 413 cơ sở với tổng diện tích đất hơn 675.000 m² chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ngoài ra, có hàng trăm trường hợp biến động diện tích đất chưa được rà soát và cập nhật đầy đủ, thậm chí có những cơ sở xảy ra tình trạng lấn chiếm, chồng lấn hoặc sử dụng đất trái phép.
Những tồn tại này lý giải vì sao việc khai thác tài sản công không thể nóng vội. Một khu đất có vị trí tốt nhưng hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh, ranh giới chưa rõ hoặc còn tranh chấp sẽ khó có thể đưa vào phương án sử dụng hiệu quả. Vì vậy, yêu cầu hoàn thiện dữ liệu và pháp lý phải được xem là bước đi đầu tiên, trước khi tính đến các phương án khai thác kinh tế.
Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thanh Hóa khẩn trương hoàn thiện tiêu chuẩn, định mức; rà soát và bổ sung hồ sơ tài sản; xác định giá trị quyền sử dụng đất; hạch toán đầy đủ tài sản; hoàn thành các thủ tục đất đai và xử lý trách nhiệm đối với những trường hợp chậm triển khai. Đồng thời, các cơ quan và địa phương được yêu cầu không để kéo dài tình trạng nhà, đất bỏ trống, xuống cấp hoặc sử dụng kém hiệu quả.
Phượng Hòa