Tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III/2026, ThS. Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, cho rằng yêu cầu về nhân lực đang thay đổi cùng quá trình phát triển sản xuất hiện đại, chuỗi giá trị và bán lẻ. Theo bà, Hà Nội cần chuyển mạnh sang đào tạo theo nhu cầu của nền kinh tế, vị trí việc làm và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Nhu cầu nhân lực thay đổi cùng mô hình kinh tế
Chia sẻ tại Diễn đàn, ThS. Trần Thị Phương Lan cho rằng chủ đề về nhân lực kỹ thuật, sản xuất, chuỗi giá trị và bán lẻ có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, năng suất cao hơn và sức cạnh tranh lớn hơn.
Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ, nếu muốn phát triển sản xuất hiện đại, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và xây dựng thị trường bán lẻ hiện đại, trước hết phải có nguồn nhân lực phù hợp với mô hình kinh tế mới.
“Nhân lực không chỉ là ‘đầu vào’ của sản xuất mà ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng suất, chất lượng, khả năng đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh của toàn bộ chuỗi giá trị”, bà Lan nhấn mạnh.
Thực tế, trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP Hà Nội tăng 8,22%; khu vực dịch vụ tăng 8,51%; công nghiệp và xây dựng tăng 8,18%. Riêng bán buôn, bán lẻ tăng 9,46%, đóng góp 1,11 điểm phần trăm vào tăng trưởng GRDP của Thành phố.
Trong 8 tháng đầu năm, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 14,4%; tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13,3%; xuất khẩu tăng 22,4% và nhập khẩu tăng 35,3% so với cùng kỳ năm trước.
Cùng với đà tăng của các hoạt động kinh tế, nhu cầu tuyển dụng cũng gia tăng. Theo thông tin được bà Lan chia sẻ, riêng tháng 8/2026, các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội có nhu cầu tuyển dụng khoảng 38.000 vị trí việc làm, tập trung đáng kể ở các lĩnh vực dịch vụ - tiêu dùng, công nghiệp chế biến, chế tạo và xây dựng.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, bài toán đặt ra không đơn thuần là thiếu lao động về số lượng mà sâu hơn là thiếu “đúng người, đúng kỹ năng và đúng thời điểm”.
Đối với sản xuất hiện đại, doanh nghiệp cần người lao động có khả năng vận hành dây chuyền tự động, sử dụng thiết bị số, phân tích dữ liệu sản xuất, kiểm soát chất lượng, quản trị năng lượng, bảo trì thiết bị thông minh và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, môi trường.
Trong khi đó, sự phát triển của bán lẻ hiện đại cũng đang làm thay đổi yêu cầu đối với người lao động. Nhân viên bán hàng không còn đơn thuần thực hiện công việc bán hàng mà phải sử dụng hệ thống POS, thương mại điện tử, thanh toán số, quản lý tồn kho, chăm sóc khách hàng, khai thác dữ liệu và ứng dụng AI.
“Một nhân viên bán lẻ tương lai có thể vừa là người bán hàng, vừa là người tư vấn, vừa là người vận hành dữ liệu khách hàng”, bà Lan nhận định.
Đào tạo nhân lực theo chuỗi giá trị, gắn với nhu cầu doanh nghiệp
Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ, bà Lan cho rằng cách tiếp cận đào tạo nhân lực cũng cần thay đổi. Thay vì đào tạo nhân lực sản xuất, logistics và bán lẻ thành những nhóm riêng biệt, cần đặt nhân lực trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến logistics, kho vận, phân phối, bán lẻ, thương mại điện tử và người tiêu dùng.
“Không nên đào tạo nhân lực sản xuất, nhân lực logistics và nhân lực bán lẻ thành những ‘nhóm riêng biệt’. Cần đào tạo theo chuỗi giá trị”, bà Lan nhấn mạnh.
Theo đó, Hà Nội cần chuyển từ tư duy “đào tạo những gì nhà trường có” sang “đào tạo những gì nền kinh tế và doanh nghiệp cần”, gắn đào tạo với vị trí việc làm, tiêu chuẩn kỹ năng và nhu cầu thực tế của từng ngành.
Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam đề xuất trong giai đoạn 2026–2030, Hà Nội nên ưu tiên phát triển ít nhất 5 nhóm nhân lực.
Thứ nhất là nhân lực kỹ thuật cho sản xuất hiện đại, tập trung vào các lĩnh vực như cơ khí chính xác, điện - điện tử, tự động hóa, robot, điều khiển thông minh, công nghệ vật liệu, công nghệ môi trường, bảo trì thiết bị, công nghệ thực phẩm và công nghiệp hỗ trợ.
Thứ hai là nhân lực công nghệ và dữ liệu, gồm AI, khoa học dữ liệu, phân tích dữ liệu, an ninh mạng, điện toán đám mây, IoT, tự động hóa, thương mại điện tử và công nghệ bán lẻ.
Thứ ba là nhân lực quản trị chuỗi cung ứng, bao gồm quản trị cung ứng, logistics, kho vận, dự báo nhu cầu, quản trị tồn kho, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và quản trị rủi ro chuỗi cung ứng.
Thứ tư là nhân lực bán lẻ hiện đại. Theo bà Lan, ngành bán lẻ cần chuyển từ đào tạo “nhân viên bán hàng” sang đào tạo “nhân lực kinh doanh và dịch vụ bán lẻ hiện đại”, với các kỹ năng về bán hàng đa kênh, thương mại điện tử, marketing số, quản trị dữ liệu khách hàng, chăm sóc khách hàng, quản trị cửa hàng, quản trị ngành hàng, phân tích hành vi người tiêu dùng, thanh toán số và AI trong bán lẻ.
Thứ năm là đội ngũ quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp. Bà Lan cho rằng doanh nghiệp cần những nhà quản trị có khả năng “hiểu sản xuất - hiểu thị trường - hiểu công nghệ - hiểu tài chính - hiểu người tiêu dùng”. Theo bà, nếu thiếu đội ngũ này, doanh nghiệp rất khó nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị.
Một điểm được bà Lan đặc biệt nhấn mạnh là vai trò của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo. Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận lao động sau khi tốt nghiệp mà cần tham gia từ đầu vào của quá trình đào tạo, từ xây dựng giáo trình, cung cấp thiết bị, tiếp nhận sinh viên thực tập, đào tạo tại chỗ, cấp chứng chỉ kỹ năng đến tuyển dụng sau đào tạo.
Theo đề xuất của bà, đối với những ngành nghề phù hợp có thể nghiên cứu mô hình 70% đào tạo kiến thức nền tảng tại nhà trường và 30% đào tạo thực hành tại doanh nghiệp.
“Doanh nghiệp phải tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, chứ không chỉ đến khi sinh viên tốt nghiệp mới tuyển dụng”, bà Lan nêu quan điểm.
Từ thực tế triển khai, bà dẫn các mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo như AEON Việt Nam ký kết với 12 trường đại học, cao đẳng trong năm 2025; Central Retail hợp tác với Trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại triển khai chương trình Quản trị viên tập sự - Vận hành bán lẻ, hướng tới mục tiêu có ít nhất 30 lãnh đạo trẻ vào năm 2028.
Bên cạnh đào tạo lực lượng lao động mới, bà Lan cho rằng cần đặc biệt quan tâm đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lực lượng đang làm việc tại các nhà máy, trung tâm logistics, siêu thị, cửa hàng và doanh nghiệp dịch vụ.
Từ quan điểm này, bà Lan nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ “Đào tạo để có bằng cấp” sang “Đào tạo để có năng lực và tạo ra năng suất”. Theo bà, trong giai đoạn tới, Hà Nội không chỉ cạnh tranh bằng vốn, đất đai hay hạ tầng mà ngày càng phải dựa vào chất lượng con người, năng suất lao động, công nghệ và khả năng tổ chức chuỗi giá trị.
Mô hình “Nhà trường đào tạo – doanh nghiệp tuyển dụng” cũng cần được chuyển sang cách tiếp cận “Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp cùng đào tạo và cùng chịu trách nhiệm về chất lượng nhân lực”.
Đề xuất xây dựng “Liên minh nhân lực chuỗi giá trị Hà Nội”
Một đề xuất đáng chú ý được bà Trần Thị Phương Lan đưa ra là xây dựng “Liên minh nhân lực chuỗi giá trị Hà Nội”, với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, hiệp hội, các trường đại học, trường nghề và chuyên gia.
Theo bà Lan, Liên minh sẽ tập trung vào 4 nhiệm vụ gồm dự báo nhu cầu nhân lực, xây dựng chuẩn kỹ năng, tổ chức đào tạo và đào tạo lại, kết nối việc làm và đánh giá hiệu quả sau đào tạo.
Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam cho biết sẵn sàng làm cầu nối giữa các doanh nghiệp bán lẻ, hệ thống phân phối, doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng với các cơ sở đào tạo trên địa bàn Hà Nội.
Theo bà Lan, nếu thực hiện được sự chuyển đổi trong cách tiếp cận đào tạo, Hà Nội không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực trước mắt mà còn có thể hình thành hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao phục vụ sản xuất hiện đại, nâng cấp chuỗi giá trị và phát triển bán lẻ hiện đại, qua đó tạo thêm động lực cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của Thủ đô.
Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam cam kết sẵn sàng đồng hành cùng Chính phủ, Thành phố Hà Nội, các cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình này.
Thanh Thúy