Do người Trung Quốc săn lùng giun đất nên thời gian qua mặt hàng này đang nóng trên thị trường Việt Nam. Nhiều người không chỉ kích điện tận diệt giun đất đem sấy khô bán cho Trung Quốc, trên “chợ mạng” mặt hàng này cũng được quảng cáo là dược liệu quá, giá đắt nhất lên đến 1,5 triệu đồng.
Giun đất được bán khắp nơi
Thời gian gần đây hành vi kích điện bắt giun diễn ra rầ rộ tại nhiều địa phương và đã trở thành vấn nạn khiến các nhà vườn bất an. Nhiều chủ vườn đã phải cầu cứu chính quyền địa phương và các bộ ngành liên quan.
Nguyên nhân là do có rất nhiều thương lái thu mua giun tươi với giá rất cao. Cụ thể nhiều người thu mua từ 70.000 – 80.000 đồng/kg. Một nhóm kích điện bắt giu một đêm có thể thu về vài trăm kg giun. Như vậy, một người làm nghề kích giun có thể kiếm hàng triệu đồng mỗi ngày. Anh Bùi Văn Thành (Lạc Sơn – Hòa Bình) cho biết, anh đã hành nghề kích giun đất được 6 tháng nay, trung bình mỗi ngày cũng kiếm được trên dưới 1 triệu đồng.
Giun tưới thế này thường được bán với giá từ 70.000 - 80.000 đồng/
“Tôi cùng mấy anh em có sức khỏe trong xóm rủ nhau đi kích giun cũng được hơn 6 tháng rồi. Ban đầu kích quanh khu vực thôn xóm nhưng cũng hết dần nên phải đi sang các huyện khác. Mỗi ngày cũng kiếm được vài tạ giun tươi, chia trung bình ra thì mỗi người cũng kiếm được tiền triệu/ngày. Ở Kim Bôi, TP. Hòa Bình có một số nhà làm lò sấy nên họ thu mua hết, bao nhiêu họ cũng mua” - Anh Thành chia sẻ.
Qua tìm hiểu, giun tươi được bắt về rồi bán cho các lò sấy ở ngay tại địa phương sau đó sấy khô, rồi bán cho các thương lái người Trung Quốc. Không những vậy, tại “chợ mạng” hay các sàn thương mại điện tử ở nước ta, giun đất sấy khô (còn gọi là địa long, trùng đất) được quảng cáo là dược liệu quý. Chúng là thành phần dùng trong nhiều bài thuốc đông y để chủ trị sốt cao bất tỉnh, đau khớp, chân tay tê bại, bán thân bất toại, trúng phong ho suyễn do phế nhiệt, cao huyết áp…
Giun tươi sau khi sấy được bán với giá từ 1,2 - 1,5 triệu đồng.
Mỗi kg giun sấy khô được bán với giá dao động từ 1- 1,2 triệu đồng/kg, có nơi bán tới 1,5 triệu đồng/kg. Trong vai người mua hàng, chúng tôi liên hệ với một chủ hàng sỉ giun đất khô ở Hòa Bình tên Bùi Bình, người này cho hay: “Đợt này thời tiết mưa nhiều, đất ẩm nên dễ kích điện bắt giun. Giun tươi về được làm sạch rồi đem sấy khô luôn nên hàng đảm bảo tươi mới, chất lượng tốt nhất. Hàng có thể bảo quản trong 5 năm không sợ hỏng. Chúng tôi đã xuất bán hàng tấn giun đất sấy cho thương lái phía Trung Quốc, các nhà thuốc đông y trong nước cũng mua rất nhiều”.
Qua tìm hiểu, tại Trung Quốc, giun đất còn được gọi là địa long (rồng đất) và đã được coi là nguyên liệu trong y học cổ truyền gần 2.000 năm qua. Dược điển Trung Quốc cho rằng giun đất có công dụng "thanh nhiệt, trấn an, nhuận phế, lợi tiểu".
Giun khô thành phẩm rất được người Trung Quốc ưa chuộng.
Theo lời của người kích điện, hiện nay ngày càng nhiều bệnh nhân mắc các bệnh về tim mạch và mạch máu não ở Trung Quốc cần sử dụng giun đất làm thuốc. Nhu cầu tăng cao khiến hàng trăm nghìn tấn giun đất bị săn bắt bằng phương pháp kích điện ở nước này.
Thành phố Bạc Châu, tỉnh An Huy, được gọi là "thủ phủ dược liệu Trung Quốc" và là thị trường buôn bán thảo dược Trung Quốc lớn nhất thế giới. Ông Trần, thương lái ở Bạc Châu, cho hay ông thu mua giun đất tự nhiên ở Quảng Tây, Tứ Xuyên, An Huy, Hà Nam, sau đó bán cho các nhà máy dược phẩm.
Theo số liệu năm 2021, hơn 57% số giun đất bán ra trên thị trường được sử dụng cho các nhà máy sản xuất dược phẩm, các nhà thuốc đông y nhập khoảng 28,5%, số còn lại được dùng trong lĩnh vực xuất khẩu và thực phẩm chức năng.
Trung Quốc có 40 dược phẩm chứa thành phần giun đất, tiêu biểu là các loại thuốc chữa ho, đau đầu tức ngực, viên nén tiêu sưng. Cơ sở sử dụng nhiều giun đất nhất là một công ty dược ở Thiểm Tây, nơi sản xuất thuốc tim mạch và mạch máu não, trong đó có viên nang thông tâm não.
Theo chia sẻ của người bán hàng, giun sấy khô hiện được người Trung Quốc thu mua rất mạnh.
Mặc dù thường xuyên cố gắng ngăn chặn việc đào giun nhưng việc sử dụng điện để bắt giun đất không phải là hiếm ở Trung Quốc, nơi chúng chủ yếu được bán để sử dụng làm thuốc cổ truyền Trung Quốc hoặc làm mồi câu cá.
Theo ông Yang Jin, một nhà sinh vật học của Đại học Tam Hiệp Trung Quốc ở Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc miền trung Trung Quốc, cho biết kích điện để đào giun làm phá hủy sự cân bằng sinh thái khi giết chết tất cả các sinh vật nhỏ khác sống trong đất, cũng như loại bỏ loài giun cũng có tầm quan trọng riêng của chúng.
Nếu giun và các động vật khác đều bị giết, đất sẽ mất dinh dưỡng và trở nên cứng. Về lâu dài, vùng đất đó sẽ không thể trồng được và sẽ bị chết.
Thiết bị kích giun bán tràn lan
Việc kích điện bắt giun đang diễn ra ở khắp nơi, nhiều người dân phải gồng mình ngăn chặn hoạt động bắt giun đất thì trên các trang mạng thiết bị này vẫn được mua bán khá công khai, chỉ vài trăm nghìn đồng.
Chỉ cần lên mạng xã hội, google gõ từ khóa “máy kích giun đất” có thể cho ra hàng nghìn kết quả. Trong khi đó, trên các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới như Shopee, Lazada, loại thiết bị này được rao bán với các mức giá khác nhau, từ loại đơn giản, rẻ tiền cho đến hiện đại, công suất cao, xung điện phủ diện tích lớn. Một số thậm chí còn có màn hình hiển thị thông số và điều khiển từ xa.
Trên Facebook, các hội nhóm liên quan cũng nở rộ với số thành viên từ vài nghìn đến vài chục nghìn. Hầu hết chủ đề thảo luận là về mua bán thiết bị, kinh nghiệm vận hành và sửa chữa khi gặp vấn đề. Ngoài ra, một số chia sẻ việc tự mua linh kiện về lắp ráp thành sản phẩm để giảm chi phí.
Dù cơ quan chức năng cảnh báo, người dân ngăn chặn tinh trạng kích giun đất nhưng những chiếc máy này vẫn bán tràn lan trên mạng.
Một người chuyên bán thiết bị kích điện, trong đó có máy kích giun đất trên mạng xã hội cho hay, sản phẩm lắp sẵn có giá từ 500.000 đồng đến 3 triệu đồng, tùy chất lượng linh kiện, công suất và diện tích đánh bắt. Người này tiết lộ vài tháng gần đây luôn bán được 5-10 bộ kích giun đất mỗi ngày, cao điểm có ngày hơn 20 bộ, chủ yếu qua việc đăng bán online trên các hội nhóm Facebook. “Anh muốn mua bao nhiêu bộ cũng có, máy này làm cũng đơn giản nên chúng em rất sẵn. Hoàn toàn có thể lắp ráp, tự chế được” – Người này chia sẻ.
Các mẫu máy kích thường có cấu tạo gồm một bộ tăng áp dòng điện, hai cực bằng cọc kim loại có phần tay cầm bọc nhựa để cách điện, bình ắc-quy hoặc pin. Người sử dụng sẽ cắm hai đầu kim loại xuống đất với phạm vi khoảng một mét vuông ở những nơi đất tơi xốp hoặc có dấu hiệu của phân giun đất. Khi bật công tắc, giun trong phạm vi này sẽ trồi lên. Tùy công suất, diện tích kích giun và số điện cực cắm xuống đất cũng nhiều hơn.
Có đủ chủng loại máy kích giun được chào bán trên mạng xã hội.
Anh Lê Phúc Quân, một kỹ sư điện cho biết, máy kích giun có cơ chế hoạt động tương tự máy kích cá nhưng thời gian hoạt động liên tục hơn, cường độ dòng điện phóng ra đều và thấp hơn. Chẳng hạn, bên trong một mẫu máy giá 750.000 đồng sẽ có hệ thống gồm các "sò" công suất để khuếch đại năng lượng, biến áp và tụ phóng dùng để nâng dòng điện từ 12 V lên hàng nghìn vôn, rơ-le tự ngắt khi quá nguồn cùng một số linh kiện khác.
“Khi hoạt động, máy phát ra tiếng kêu nhỏ và liên tục thay vì thời gian ngắn như máy kích cá. Phần điện cực phát ra xung điện đủ lớn khiến các sinh vật ở dưới đất khó chịu phải chui lên, trong đó có giun đất. Các thiết bị loại này hầu hết có xuất xứ từ nước ngoài”, Anh Quân giải thích.
Thanh Cao