Mặc dù điện năng lượng mặt trời mái nhà được ưu tiên phát triển nhưng công tác kiểm soát thiết bị, vật liệu…gặp nhiều khó khăn. Nếu cơ quan chức năng không kiểm soát chặt, người dân và doanh nghiệp lắp đặt không tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng cháy, chữa cháy sẽ rất có thể xảy ra những sự cố đáng tiếc.
Đã xảy ra những sự cố đáng tiếc
Những sự việc cháy nổ các thiết bị năng lượng điện mặt trời mái nhà gần đây liên tục xảy ra, khiến nhiều người không khỏi hoang mang về độ an toàn.
Đơn cử như vụ việc xảy ra ngày 23/9/2020, 120m2 pin năng lượng mặt trời áp mái đang trong quá trình kinh doanh của Công ty Cổ phần Điện Gia Lai tại Khu công nghiệp Diên Phú (Pleiku, Gia Lai) bỗng dung bốc cháy.
Hiện trường vụ cháy tại công ty Cổ phần Điện Gia Lai tại Khu công nghiệp Diên Phú (Pleiku, Gia Lai).
Đám cháy đã làm hư hỏng 60 tấm pin mặt trời, 450m cáp điện, ước tính thiệt hại hàng trăm triệu đồng. Nguyên nhân được xác định do lỗi hệ thống, thiết bị điện. Lỗi này xảy ra trong quá trình lắp đặt và thiết bị không đảm bảo chất lượng.
Cũng tại địa phương này, ngày 13/12, người dân làng Ia Tong, (xã Ia Dêr, huyện Ia Grai, Gia Lai) phát hiện lửa bốc lên từ khu vực máng điện ở hệ thống điện mặt trời áp mái của Công ty TNHH Phú Lợi Hưng.
Phòng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ (Công an tỉnh Gia Lai) đã phải cử 20 cán bộ, chiến sỹ cùng 2 xe chữa cháy tới hiện trường làm công tác chữa cháy. Sau 40 phút, lực lượng chức năng mới dập được lửa.
Một vụ việc nghiêm trọng hơn có thể kể đến như vụ cháy xảy ra tại TP Đà Nẵng cuối năm 2022. Theo đó, khoảng 8 giờ 15 phút ngày 31/12, khu nhà xưởng rộng 1.000 m2 của Công ty nhựa ABC (tổng diện tích khoảng 6.000 m2) bất ngờ bốc cháy.
Công ty Nhựa ABC, tại đường số 6 Khu Công nghiệp Hòa Khánh quận Liên Chiểu, TP Đà Nẵng. Một số công nhân dùng thiết bị chữa cháy tại chỗ để dập lửa nhưng bất thành. Lực lượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ Công an TP Đà Nẵng đã phải điều hàng chục xe chữa cháy chuyên dụng và hơn 100 cán bộ, chiến sĩ có mặt tại hiện trường để dập lửa.
Vụ cháy tại Công ty Nhựa ABC, tại đường số 6 Khu Công nghiệp Hòa Khánh quận Liên Chiểu, TP Đà Nẵng.
Điều tra sau đó, nguyên nhân được xác định là do hệ thống điện năng lượng mặt trời trên mái của nhà xưởng bị sự cố dẫn đến chập cháy. Ngọn lửa tiếp tục cháy mạnh khi tiếp xúc các hạt nhựa chứa trong kho khiến cả kho chứa hàng rộng 1.000 m2 bị phát hỏa.
Hay gần đây nhất, 7 giờ sáng ngày 20/6/2023, gia đình chị Nguyễn Thị Hoa Mỹ ở số 6, đường Sen Hồ, thị trấn Nếnh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang đang ngủ thì nghe thấy nhiều tiếng nổ lớn liên tiếp, khói đen tỏa ra từ tầng 3. Nhanh chóng chạy lên kiểm tra, vợ chồng chị Mỹ phát hiện thiết bị lưu trữ điện năng lượng mặt trời bị cháy nổ, khí độc lan xuống các tầng và sang nhà bên cạnh.
Theo chị Mỹ, hệ thống điện năng lượng mặt trời mới được lắp đặt cách đây 4 ngày, trị giá gần 170 triệu đồng, do một đơn vị ở tỉnh Hà Nam cung cấp. Thiết bị này bố trí ở khu vực tầng 3 của căn nhà. Khu vực lắp đặt thiết bị lưu trữ điện là gian thờ, không có nhiều chất gây cháy nên không xảy ra cháy lan.
Hệ thống điện năng lượng mái nhà của Gia đình chị Nguyễn Thị Hoa Mỹ (thị trấn Nếnh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang) cũng bị cháy vào ngày 20/6.
Cùng với đó, sự cố xảy ra vào buổi sáng, khi cả nhà đã thức dậy nên nhanh chóng được phát hiện và tháo chạy nên đã thoát nạn. Dù đám cháy sau đó đã may mắn được cơ quan chức năng nhanh chóng được dập tắt, sự cố đã được xử lý, không có thiệt hại về người. Tuy nhiên, đây tiếp tục là một cảnh báo cho các hộ dân đang lắp đặt và sử dụng hệ thống điện mặt trời.
Thiếu tá Nguyễn Văn Hùng, Phó Đội trưởng Đội Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Công an huyện Việt Yên) phân tích, thiết bị lưu trữ điện gồm nhiều ắc quy, trong đó chứa hỗn hợp các loại hóa chất. Khi xảy ra sự cố, quá trình cháy sản sinh ra các loại khói, khí độc (nhiều nhất là CO). Khí này vào cơ thể sẽ tiêu diệt các hồng cầu trong máu. Người hít phải sẽ bị hoa mắt, chóng mặt, lịm dần đi, thậm chí dẫn đến tử vong. Vì thế, nếu không may sự cố xảy ra vào ban đêm (khi mọi người ngủ say) thì khói, khí độc sẽ gây nguy hiểm.
Cơ quan chức năng khuyến cáo các hộ gia đình, cơ quan, đơn vị lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời phục vụ cấp điện sinh hoạt, sản xuất cần tuân thủ nghiêm biện pháp an toàn phòng cháy. Thiết bị phải được cơ sở có uy tín sản xuất, lắp đặt theo đúng thiết kế, chấp hành yêu cầu an toàn phòng cháy; kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên. Khi sử dụng, chủ hộ, cơ quan, đơn vị cần có nội quy, quy định bảo đảm an toàn phòng cháy; được tập huấn việc sử dụng cũng như nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ góp phần hạn chế thấp nhất thiệt hại do các sự cố cháy, nổ gây ra.
Giải pháp nào kiểm soát nguy cơ cháy nổ?
Trước sự phát triển ồ ạt của điện năng lượng mặt trời áp mái kéo theo nhiều nhà cung cấp thiết bị, vật tư cho loại hình này nở rộ. Vì thế, việc kiểm soát chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo các yếu tố về phòng chống cháy nổ gặp rất nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, việc xây dựng, lắp đặt hệ thống này còn nhiều lỗ hổng khiến nguy cơ xảy ra cháy nổ đối với loại hình này rất cao.
Theo thông tin trường Trường Đại học Phòng cháy Chữa cháy - Bộ Công an, cháy nổ đối với hệ thống điện năng lượng mặt trời có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và nhiều vị trí.
Các kỹ thuật viên lắp đặt phải đặc biệt chú ý khi thi công các công trình năng lượng điện mặt trời mái nhà.
Đơn cử có thể kể đến như lỗi tại dòng điện một chiều DC bắt nguồn từ việc tấm pin năng lượng trong hệ thống điện năng lượng mặt trời được cung cấp với chất lượng kém, không đạt chất lượng như trên tem mác của nhà sản xuất; hay trường hợp tấm pin mặt trời bị vỡ thì hơi ẩm sẽ xâm nhập vào bên trong và làm hư hại tấm pin năng lượng mặt trời, trong trường hợp xấu nhất thì sẽ gây hiện tượng cháy, nổ.
Lỗi dòng điện một chiều còn bắt nguồn từ lỗi cắm ngược cực âm – dương, lỗi hồ quang điện DC, lỗi tiếp địa DC, lỗi chạm đất DC,… Ngoài ra, còn lỗi ở hệ thống xoay chiều AC, xảy ra khi người dùng đấu nhầm pha với nhau thì gây nên hiện tượng đoản mạch hay nghiêm trọng hơn là gây hư hỏng inverter; kéo xước dây: xước dây AC, gây ra hiện tượng hở mạch, nguy hiểm cho hệ thống, gây chập điện và cháy nổ,…
Để hạn chế tối thiểu sự cố cháy nổ xảy ra, người dùng cùng đơn vị lắp đặt cần phải áp dụng nghiêm các tài liệu chuẩn như QCVN 06:2021/BXD, TCVN 3890:2009, TCVN 5738:2001, TCVN 7336:2003 cùng các tiêu chuẩn nước ngoài (trường hợp chủ đầu tư đề nghị áp dụng) và thực hiện theo hướng dẫn tại Công văn số 3288/C07-P4 ngày 08/9/2020 của Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ và các quy định khác của pháp luật phòng cháy chữa cháy hiện hành trong việc thiết kế, xây dựng các nhà máy điện mặt trời.
Các chuyên gia đang lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời mái nhà.
Cùng với đó, tấm pin và inverter phải được bố trí tại khu vực có diện tích rộng lớn cách xa các hạng mục khác của nhà máy. Các central-inverter phải trang bị hệ thống báo cháy tự động để kịp thời phát hiện sự cố cháy, nổ. Cho phép sử dụng báo cháy tích hợp với hệ thống điều khiển và giám sát công nghệ (SCADA) khi phòng điều khiển hệ thống này có người thường trực 24/24.
Không lắp đặt tấm pin mặt trời phía trên các gian phòng thuộc hạng nguy hiểm cháy nổ A, B cũng như các gian phòng khác mà trong quá trình hoạt động có khả năng tích tụ khí, bụi cháy; hạn chế việc bố trí tấm pin trên các gian phòng làm kho hoặc các gian phòng lưu trữ khối lượng lớn chất cháy.
Việc bố trí tấm pin để không ảnh hưởng đến hoạt động của thiết bị hệ thống phòng cháy chữa cháy, hệ thống kỹ thuật khác trên mái (chẳng hạn phòng bơm chữa cháy trên mái, hệ thống quạt tang áp, hút khói, hệ thống thang máy,…) theo quy định của QCVN 06:2021/BXD.
Hệ thống điện mặt trời phải được trang bị các thiết bị ngắt khẩn cấp; thiết bị này cần được bố trí cả ở vị trí inverter và vị trí tủ đóng cắt. Tại các vị trí này phải niêm yết hướng dẫn, quy trình vận hành. Tại khu vực gần lối lên mái phải bố trí các sơ đồ bố trí tấm pin trên mái và sơ đồ đấu nối hệ thống để phục vụ việc ngắt kết nối các tấm pin trên mái khi có sự cố và phục vụ công tác chữa cháy.
Quang Anh