Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu cuối 2023 của tín dụng cho vay đời sống phục vụ tiêu dùng đạt 3,8% và đến nay nhích lên hơn 4%. Riêng nợ xấu tại các công ty tài chính dù giảm nhẹ từ mức 15% cuối năm 2023 đến nay chỉ còn khoảng 14,63% nhưng vẫn ở mức đáng báo động.
Gia tăng tình trạng bùng nợ, và nợ xấu
Thông tin tại Hội thảo “Nâng cao tính lành mạnh của cho vay tiêu dùng và quy định, thực tiễn thu hồi nợ”, do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam kết hợp với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) tổ chức hôm thứ Ba 16/4 tại Hà Nội, cho thấy tính đến hết tháng 2 vừa qua, tốc độ tăng trưởng tín dụng tiêu dùng âm, giảm 2,5% so với cuối năm trước. Đồng thời, nợ xấu tại các công ty tài chính hiện đang gần mức 15%, ở mức đáng báo động.
Phát biểu tại hội thảo, ông Darryl Dong, Đại diện cấp cao IFC Việt Nam, cho rằng trong một môi trường đầy thách thức, với tình hình kinh tế toàn cầu có nhiều biến động và nợ xấu cho vay doanh nghiệp lẫn cho vay tiêu dùng đều đang có chiều hướng gia tăng, do đó, lĩnh vực cho vay tiêu dùng hiện đang trải qua giai đoạn rất khó khăn.
Phân tích từ đại diện IFC Việt Nam, cho thấy đại dịch Covid-19 đã đẩy nhiều người có thu nhập thấp, những khách hàng chính của tín dụng tiêu dùng vào tình trạng tài chính khó khăn, giảm khả năng trả nợ. Ông Darryl Dong, nhấn mạnh, rằng: "Gần đây còn có hiện tượng bùng nợ từ những khách hàng không trung thực, những người vay chỉ để cố tình vỡ nợ. Tất cả những điều này đã dẫn đến sự gia tăng đáng kể nợ xấu tiêu dùng trong vài năm qua”.
Theo ông Dong, các dấu hiệu thị trường cho thấy tín dụng tiêu dùng tăng trưởng chậm lại, do ảnh hưởng bởi các khó khăn trong các ngành thâm dụng lao động, đặc biệt là trong sản xuất và xuất khẩu. Các điều kiện thị trường bên ngoài bất lợi, nhu cầu tín dụng giảm, hoạt động cho vay thắt chặt và nợ quá hạn gia tăng khiến cho tín dụng tiêu dùng bị ảnh hưởng mạnh. Tỷ lệ nợ xấu trong lĩnh vực này đã tăng đáng kể”.
Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam thông tin, tính đến cuối năm 2023, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đạt khoảng 2,8-2,9 triệu tỷ, chiếm khoảng 21% dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế. Đầu năm 2024, tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế không đạt kỳ vọng, dư nợ tín dụng cho vay phục vụ nhu cầu đời sống giảm trên 28%.
Trong đó, 15/16 công ty tài chính được cấp phép tại Việt Nam đang hoạt động và dư nợ cho vay tiêu dùng khoảng 138,8 ngàn tỷ đồng, chiếm tỷ lệ nhỏ khoảng 5% so với tổng dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống.
Tại Hội thảo Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, ông Nguyễn Quốc Hùng, cho rằng cho vay tài chính tiêu dùng vẫn là vấn đề nóng. Cho vay tiêu dùng dần đáp ứng nhu cầu đời sống, sản xuất kinh doanh của người dân, phần nào hạn chế tín dụng đen song dù bị công an triệt phá nhiều vụ việc nhưng tín dụng đen vẫn len lỏi vào đời sống.
Đáng nói, tỷ lệ nợ xấu cuối 2023 của tín dụng cho vay đời sống phục vụ tiêu dùng đạt 3,8% và đến nay nhích lên hơn 4%. Riêng nợ xấu tại các công ty tài chính dù giảm nhẹ từ mức 15% cuối năm 2023 đến nay chỉ còn khoảng 14,63% nhưng vẫn ở mức đáng báo động.
Nguyên nhân khiến nợ xấu tại các công ty tài chính ở mức báo động, nhiều ý kiến nhấn mạnh, ngoài những khó khăn chung của nền kinh tế, còn có những yếu tố chủ quan là khách hàng cố tình chây ỳ, thành lập các hội nhóm “bùng nợ” trên mạng xã hội. Tình trạng rủ nhau “quỵt nợ" vay tiêu dùng tràn lan, không chỉ gây khó cho các công ty tài chính tiêu dùng hoạt động đúng pháp luật mà còn còn tạo ra hệ luỵ với cả người đi vay, gián tiếp để "tín dụng đen" bùng phát.
Tại hội thảo các chuyên gia đều nhấn mạnh việc xử lý nợ xấu, khơi thông dòng vốn tín dụng, đẩy mạnh cho vay tiêu dùng là vấn đề cấp thiết hiện nay. Hiệp hội ngân hàng đề xuất chấm điểm tín dụng của người dân, tích hợp dữ liệu dân cư, để nhiều người vay vốn thấy hậu quả của việc "trốn nợ", từ đó tháo gỡ nút thắt nợ xấu.
Nên hình thành thị trường mua bán nợ xấu
Tại hội thảo, nhiều chuyên gia quốc tế cũng mổ xẻ những thách thức trong quy định, thực thi, thực tiễn thu hồi nợ ở Việt Nam và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, đưa ra các ý tưởng để mở cửa và hình thành thị trường nợ xấu tiêu dùng.
Nhiều vấn đề cốt lõi liên quan đến các biện pháp quản lý và thực thi để ngăn chặn việc thu hồi nợ bất hợp pháp, cũng như vai trò của một bộ quy tắc ứng xử cho hành vi thu hồi nợ có trách nhiệm nhằm thúc đẩy các chuẩn mực thị trường và thực hành tốt cũng được các chuyên gia bàn thảo.
Theo ông Darryl Dong, Đại diện cấp cao IFC Việt Nam nhấn mạnh, trong bối cảnh môi trường kinh tế chính trị ngày càng thách thức, hơn lúc nào hết, các cơ quan chức năng có vai trò giải quyết nợ xấu cần nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng một khuôn khổ thể chế chặt chẽ, mạnh mẽ và thiết thực, dựa trên các nguyên tắc thị trường.
"Việc phát triển các công ty mua bán, xử lý nợ xấu chuyên nghiệp, hình thành một thị trường mua bán nợ xấu năng động và chuyên nghiệp đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong xử lý nợ xấu tiêu dùng hiệu quả", đại diện IFC Việt Nam nhấn mạnh.
IFC sẵn sàng hỗ trợ các cơ quan chức năng của Việt Nam, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và các doanh nghiệp tham gia thị trường trong nghị trình quan trọng này.
Liên quan đến vấn đề này, ông Darryl Dong khẳng định: "IFC sẵn sàng chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm toàn cầu của mình để giúp Việt Nam cải thiện khung pháp lý trong xử lý nợ xấu, mất khả năng thanh toán và thu hồi nợ, cũng như xây dựng một thị trường nợ xấu năng động, tạo điều kiện cho các công ty mua bán, xử lý nợ xấu chuyên nghiệp có năng lực, có uy tín phát triển".
Điều này sẽ thu hút thêm đầu tư của khu vực tư nhân vào Việt Nam và hỗ trợ một hệ thống tài chính lành mạnh và có khả năng chống chịu tốt. Vấn đề này không hề dễ dàng nhưng đại diện IFC tin tưởng với sự nỗ lực của các cơ quan chức năng và các thành viên thị trường sẽ giúp xử lý và ngăn chặn đà tăng của nợ xấu cho vay doanh nghiệp lẫn cho vay tiêu dùng.
Minh Đức