Đại diện Cục Phòng, chống rửa tiền (NHNN) cho biết: các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải lưu trữ dữ liệu giao dịch và thông tin khách hàng trên máy chủ đặt tại Việt Nam trong tối thiểu 10 năm để phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Đồng thời, NHNN đang xây dựng bộ tiêu chí nhận diện giao dịch đáng ngờ để tăng cường giám sát lĩnh vực này.
Đại diện Cục Phòng, chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, theo quy định mới, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tại Việt Nam sẽ phải lưu trữ toàn bộ dữ liệu giao dịch và thông tin khách hàng trên máy chủ đặt trong nước trong thời gian tối thiểu 10 năm, nhằm phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước cũng đang xây dựng bộ tiêu chí nhận diện hành vi, giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa để tăng cường công tác giám sát và kiểm soát rủi ro trong lĩnh vực này.
Tội phạm lợi dụng lỗ hổng trong quy trình xác minh danh tính để rửa tiền qua tài sản mã hóa
Theo Kế hoạch hành động do FATF giao, Hành động số 6 yêu cầu Việt Nam xây dựng khuôn khổ pháp lý nhằm cấm hoặc điều chỉnh các hoạt động liên quan đến tài sản ảo và các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản ảo, đồng thời phải chứng minh việc thực thi các quy định thông qua các biện pháp đảm bảo tuân thủ.
Cụ thể, Việt Nam cần: (i) ban hành văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động của tài sản ảo và các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo; (ii) nâng cao nhận thức cũng như năng lực quản lý và giám sát rủi ro cho cơ quan chức năng; (iii) phổ biến và đào tạo cho các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản ảo về nghĩa vụ tuân thủ các quy định phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và ngăn chặn việc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; (iv) thiết lập cơ chế xử lý nghiêm minh đối với hành vi vi phạm pháp luật.
Theo Báo cáo đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền được nêu tại Nghị quyết số 71/NQ-CP, Việt Nam đã tiến hành đánh giá rủi ro đối với bốn nhóm liên quan đến tài sản ảo, gồm: 1. nhà cung cấp dịch vụ ví và quản lý tài sản ảo; 2. quỹ đầu tư tài sản ảo; 3. stablecoin; 4. tài sản ảo dưới dạng chứng khoán, tài sản ảo tiện ích và các nền tảng tài sản ảo.
“Trong giai đoạn hợp thức hóa tài sản (integration), đối tượng có thể tạo ra các dự án giả để thu hút dòng tiền bất hợp pháp, chuyển tài sản ra ví sạch, sau đó xóa bỏ dự án để che giấu dấu vết. Họ cũng có thể thành lập các tổ chức không tuân thủ quy định pháp luật hoặc phát hành các mã thông báo không thể thay thế (NFT) khó định giá để hợp pháp hóa dòng tiền”.
(Ông Tô Trần Hoà, Phó Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước)
Kết quả đánh giá cho thấy cả bốn nhóm này được xếp ở mức rủi ro từ trung bình cao đến cao. Tuy nhiên, cho đến nay, tiến độ thực hiện Hành động 6 chưa có chuyển biến rõ rệt.
Bên cạnh đó, Khuyến nghị 15 của FATF nhấn mạnh rằng để quản lý và giảm thiểu rủi ro phát sinh từ tài sản ảo, các quốc gia phải đảm bảo các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản ảo được cấp phép hoặc đăng ký và chịu sự giám sát bởi một cơ chế quản lý hiệu quả, nhằm bảo đảm tuân thủ các biện pháp theo yêu cầu của FATF.
Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết hành vi rửa tiền trên thị trường tài sản mã hóa hiện diễn ra tinh vi và chia thành nhiều giai đoạn. Ở giai đoạn đưa tiền vào hệ thống, kẻ phạm tội lợi dụng các sàn giao dịch có quy trình xác minh danh tính lỏng lẻo để giao dịch bằng giấy tờ giả hoặc hoạt động ở dạng ẩn danh. Hoạt động mua bán trực tiếp bằng tiền mặt theo hình thức ngang hàng hoặc trên thị trường chợ đen cũng được sử dụng để nạp tiền vào hệ thống.
Trong giai đoạn che giấu và pha loãng, đối tượng thường pha trộn tài sản mã hóa bất hợp pháp với tài sản hợp pháp nhằm làm mờ nguồn gốc. Họ có thể chuyển đổi tài sản sang các đồng tiền mã hóa có tính riêng tư cao để che giấu luồng tiền, hoặc chuyển tài sản qua nhiều blockchain khác nhau, tận dụng cầu nối giao dịch để gây khó khăn cho việc truy vết. Việc đưa tài sản vào các nền tảng tài chính phi tập trung và chia nhỏ, phân tán tài sản qua nhiều ví điện tử cũng là thủ thuật phổ biến nhằm né tránh sự giám sát.
Ngoài ra, việc sử dụng các phương tiện trung gian như stablecoin, ví điện tử thuê, tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản trên sàn giao dịch đứng tên người khác là chiêu thức thường thấy để lẩn tránh cơ chế kiểm soát của cơ quan quản lý, ông Hòa chỉ rõ các thủ đoạn rửa tiền của tội phạm.
Đại diện Cục Phòng, chống rửa tiền (NHNN) cho biết: các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải lưu trữ dữ liệu giao dịch và thông tin khách hàng trên máy chủ đặt tại Việt Nam trong tối thiểu 10 năm để phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Tổ chức dịch vụ tài sản số phải lưu trữ giao dịch khách hàng 10 năm
Bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền (NHNN) cho biết, theo Luật Phòng, chống rửa tiền 2022, nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa hiện chưa thuộc nhóm đối tượng báo cáo. Tuy nhiên, căn cứ đánh giá rủi ro và xu hướng quốc tế, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, bổ sung các tổ chức này vào diện phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo phòng, chống rửa tiền.
Theo Nghị quyết 05 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải: Xây dựng quy trình phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Thực hiện nhận biết khách hàng, áp dụng với giao dịch không thường xuyên từ 1.000 USD trở lên; giám sát liên tục, phát hiện và báo cáo giao dịch đáng ngờ; Lưu trữ tối thiểu 10 năm dữ liệu trên máy chủ tại Việt Nam (lịch sử giao dịch, thông tin người khởi tạo/thụ hưởng, địa chỉ ví, IP truy cập, tài khoản ngân hàng liên kết); Đảm bảo bên thứ ba (nếu có) đáp ứng yêu cầu an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và tuân thủ quy định phòng, chống rửa tiền.
“Chúng tôi đang định hướng tham mưu cho các cấp lãnh đạo và phối hợp lấy ý kiến các bộ, ban, ngành liên quan để xây dựng, ban hành bộ dấu hiệu nhận biết giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa”.
(Bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước)
Đối với nhà đầu tư nước ngoài, họ phải mở tài khoản thanh toán chuyên dùng bằng VND tại ngân hàng được phép cung ứng dịch vụ ngoại hối và tuân thủ quy định về phòng, chống rửa tiền. Chậm nhất ngày 10 tháng đầu quý, ngân hàng phải báo cáo Bộ Tài chính, Bộ Công an và NHNN về tình hình thu – chi liên quan giao dịch tài sản mã hóa của các nhà đầu tư này.
Cục Phòng, chống rửa tiền khẳng định, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ chịu giám sát chặt chẽ trong việc báo cáo giao dịch đáng ngờ, nhằm tăng hiệu quả phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Bình Minh