Lãi suất huy động tăng nhanh trong cao điểm cuối năm khi tín dụng phục hồi mạnh, buộc các ngân hàng đẩy mạnh săn khách và liên tục điều chỉnh biểu lãi. Cuộc đua huy động đang lan rộng toàn hệ thống, đưa nhiều mức chào mời áp sát, thậm chí vượt ngưỡng 8% mỗi năm.
Lãi suất áp sát ngưỡng 8%
Theo giới phân tích, làn sóng tăng lãi suất hiện nay phản ánh khá chính xác nhịp vận động của một nền kinh tế đang bước vào giai đoạn cần thêm vốn để phục hồi và mở rộng tăng trưởng.
Trong bối cảnh hệ thống quản trị rủi ro của các ngân hàng ngày càng hoàn thiện, thanh khoản toàn hệ thống vẫn được duy trì ở trạng thái tích cực. Lãi suất có thể tiếp tục nhích lên trong thời gian tới, song khả năng xuất hiện những cú sốc lớn đủ làm gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh được đánh giá là không cao.
Thị trường tiền gửi đang nóng lên rõ rệt, sôi động nhất kể từ đầu năm đến nay. Chỉ tính từ đầu tháng 12, đã có 21 ngân hàng công bố điều chỉnh tăng lãi suất huy động. Làn sóng này không chỉ xuất hiện ở các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ như PVCombank, BaoVietBank, NCB, BVBank hay KienlongBank, mà còn lan sang nhiều ngân hàng lớn gồm Techcombank, MB, VPBank, ACB, Sacombank và SHB.
Đáng chú ý, tốc độ điều chỉnh diễn ra với mật độ dày. Một số nhà băng như NCB, VPBank và Techcombank đã hai lần tăng lãi suất chỉ trong thời gian ngắn. Trước đó, tháng 11 cũng ghi nhận thêm 21 ngân hàng tham gia cuộc đua, cho thấy xu hướng tăng lãi suất đang diễn ra liên tiếp và mang tính đồng bộ trên toàn hệ thống.
Điểm đáng chú ý nhất của đợt tăng này đến từ sự thay đổi chiến lược của nhóm ngân hàng có vốn nhà nước. Vốn được xem là trụ cột giữ mặt bằng lãi suất thấp và ổn định, việc VietinBank và BIDV bất ngờ điều chỉnh tăng lãi suất huy động cho thấy áp lực thanh khoản và nhu cầu vốn cuối năm không còn là câu chuyện riêng của khối ngân hàng nhỏ, mà đã lan rộng sang các phân khúc lớn.
Sức nóng của lãi suất không chỉ thể hiện trên các bảng niêm yết công khai, mà còn lan xuống từng cuộc gọi chào mời của nhân viên ngân hàng. Chị Minh Loan ở Định Công Hà Nội cho biết, khi sổ tiết kiệm 200 triệu đồng sắp đáo hạn, chị liên tục nhận được các cuộc điện thoại tư vấn với mức lãi suất lên tới 5,4% mỗi năm cho kỳ hạn 6 tháng, cao gần gấp đôi so với mức áp dụng nửa năm trước.
Trên các diễn đàn tài chính và mạng xã hội, cuộc cạnh tranh còn gay gắt hơn. Nhân viên nhiều ngân hàng trực tiếp chào mời khách gửi tiền với mức lãi suất cao kèm theo quà tặng, tạo nên một cuộc đua ngầm nhưng không kém phần quyết liệt. Theo thông tin được lan truyền và giới thiệu trong các nhóm này, lãi suất kỳ hạn 6 tháng tại một số ngân hàng đã được đẩy lên mức rất hấp dẫn như VIB khoảng 7,5% mỗi năm, VPBank 7,6%, NCB 7,9%, thậm chí tại KienlongBank và PVCombank còn xuất hiện các mức chào trên 8% mỗi năm.
Không chỉ các kỳ hạn dài, ở nhóm kỳ hạn dưới 6 tháng, nhiều ngân hàng cũng nhanh chóng đưa lãi suất lên sát trần 4,75% theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, cho thấy áp lực huy động vốn đang hiện hữu rõ ràng trong giai đoạn cao điểm cuối năm.
Lãi suất huy động tăng nhanh trong cao điểm cuối năm khi tín dụng phục hồi mạnh, buộc các ngân hàng đẩy mạnh săn khách và liên tục điều chỉnh biểu lãi.
Nghịch lý thừa thiếu vốn và áp lực tăng trưởng tín dụng
Theo giới phân tích, làn sóng lãi suất huy động tăng mạnh thời gian qua không đến từ những yếu tố bất thường, mà bắt nguồn từ một nghịch lý quen thuộc của hệ thống ngân hàng: tín dụng phục hồi quá nhanh trong khi tốc độ huy động vốn lại chậm hơn rõ rệt. Khi dòng vốn cho vay được đẩy ra thị trường với cường độ cao, áp lực cân đối nguồn vốn đầu vào gần như là điều không thể tránh khỏi.
Số liệu cập nhật đến ngày 27 tháng 11 cho thấy dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã vượt 18,2 triệu tỷ đồng, tăng 16,56% so với đầu năm. Đây là mức tăng cao nhất trong vòng 5 năm và thậm chí đã vượt mục tiêu tăng trưởng 16% được đặt ra cho cả năm. Nhịp giải ngân quá nhanh khiến không ít ngân hàng sớm chạm trần hạn mức tín dụng, đồng thời phải đối mặt với áp lực thanh khoản mang tính cục bộ, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm cuối năm.
Đi sâu vào cấu trúc dòng vốn, bức tranh tín dụng còn bộc lộ sự mất cân đối đáng chú ý. Gần 70% tín dụng đang chảy vào khu vực dịch vụ, trong khi khu vực sản xuất chỉ chiếm khoảng 24%. Sự lệch pha này buộc các ngân hàng phải tính toán lại bài toán nguồn vốn, vừa đáp ứng yêu cầu tăng trưởng tín dụng, vừa tuân thủ các chuẩn mực kiểm soát rủi ro theo định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước.
Ở góc nhìn rủi ro, TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu chính sách tại Đại học VinUni, cho rằng nhu cầu tín dụng tăng mạnh, đặc biệt ở lĩnh vực bất động sản, chỉ là một phần của vấn đề. Nợ xấu gia tăng mới là yếu tố khiến mặt bằng lãi suất khó có dư địa giảm. Chi phí trích lập dự phòng rủi ro ngày càng lớn đang trực tiếp bào mòn lợi nhuận và nguồn vốn tự có của các ngân hàng, buộc họ phải nâng chi phí huy động để bù đắp và đảm bảo an toàn hệ thống.
Cùng quan điểm, Chứng khoán Vietcombank dự báo lãi suất huy động có thể tiếp tục nhích lên trong thời gian tới dưới tác động của hai yếu tố chính. Một là áp lực thanh khoản trong mùa cao điểm cuối năm khi nhu cầu vốn tăng mạnh. Hai là rủi ro tỷ giá gia tăng trong bối cảnh nhu cầu ngoại tệ cho nhập khẩu hàng hóa thường tăng cao vào giai đoạn này.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng diễn biến hiện tại là phản ứng tự nhiên của thị trường và vẫn nằm trong kịch bản có thể kiểm soát. TS Nguyễn Quốc Hùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nhận định Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng linh hoạt, ưu tiên cấp hạn mức tín dụng cho các ngân hàng đáp ứng tốt các tiêu chuẩn Basel II và Basel III, qua đó hạn chế nguy cơ xuất hiện những cú sốc lớn về lãi suất.
Ở góc độ người gửi tiền, đặc biệt là nhóm người cao tuổi, tiền gửi ngân hàng vẫn đang khẳng định vị thế là kênh đầu tư chủ đạo. Trong bối cảnh thị trường vàng và bất động sản còn nhiều biến động khó lường, tiết kiệm ngân hàng nổi lên nhờ yếu tố an toàn, tính thanh khoản cao và mức sinh lời đang dần được cải thiện theo nhịp tăng của mặt bằng lãi suất.
Thanh Cao