Bỏ độc quyền vàng miếng SJC: Giải pháp nào kiểm soát thị trường?

Tại cuộc họp Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia diễn ra mới đây, đa số ý kiến đồng tình đề xuất bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, cấp phép sản xuất vàng miếng cho một số doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện. Vậy khi điều này được triển khai, giải pháp nào sẽ bình ổn thị trường vàng trong nước, giảm chênh lệch với giá thế giới?

Bỏ độc quyền nhưng không bỏ kiểm soát

Theo các chuyên gia, bỏ độc quyền vàng miếng là giải quyết vấn đề nguồn cung. Bởi Việt Nam không có nhiều trữ lượng vàng thiên nhiên, nên giải pháp là phải cho nhập khẩu vàng. Theo đó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có thể cung cấp hạn ngạch nhập khẩu từng thời kỳ, phù hợp với chính sách tiền tệ, tỷ giá và dự trữ ngoại hối quốc gia. Cùng với đó là các giải pháp hạn chế nhu cầu vàng như tăng thuế nhập khẩu, thuế VAT và tạo các rào cản kỹ thuật khác.

Chuyên gia Nguyễn Thế Hùng cho biết thị trường vàng thế giới vẫn đang chu kỳ tăng giá. Giá kim loại quý này liên tục phá vỡ kỷ lục trong bối các ngân hàng có động thái đã và sẽ cắt giảm lãi suất.

Nếu không xóa bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, khó ổn định thị trường. "Chưa cần cho nhập khẩu, chỉ cần xóa bỏ độc quyền, giá vàng sẽ lập tức giảm ngay vài triệu đồng mỗi lượng", ông Hùng nói.

Trong khi đó, ông Huỳnh Trung Khánh, phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam, cho rằng khi bỏ độc quyền, thị trường phong phú hơn thì chắc chắn giá vàng SJC hay giá vàng ở Việt Nam nói chung sẽ giảm. Ít nhất là chênh lệch với giá vàng thế giới sẽ thu hẹp thay vì có thời điểm chênh lệch lên tới 16 - 18 triệu đồng/lượng.

Bỏ độc quyền vàng miếng cũng là điều kiện để sau này cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, vì cho doanh nghiệp sản xuất mà không có nguyên liệu thì cũng không có tác dụng.

Ông Khánh thông tin, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đã kiến nghị, trước mắt cho phép 3 doanh nghiệp (PNJ, SJC, DOJI) được nhập 1,5 tấn vàng/năm (mỗi doanh nghiệp nhập 500 kg vàng/năm). Doanh nghiệp cũng chỉ xin nhập trong phạm vi có kiểm soát.

Ông Khánh phân tích, giá vàng trong nước hiện nay cao hơn giá vàng thế giới chủ yếu do thiếu nguồn cung và do tâm lý. Người dân mua xong không bán nhiều. Vấn đề mấu chốt là tạo nguồn cung thế nào.

"Bên cạnh bỏ độc quyền vàng SJC, nếu có sự thay đổi về chính sách nhập khẩu vàng nguyên liệu, các doanh nghiệp sẽ sản xuất ra nhiều hơn, nhà đầu tư cũng có thể sẽ bán ra vàng miếng nhiều hơn… Tất cả các yếu tố này sẽ làm giảm chênh lệch giá vàng Việt Nam với giá vàng thế giới. Mức giảm bao nhiêu còn tùy nguồn cung đưa ra thị trường", ông Khánh chia sẻ góc nhìn và khẳng định, Ngân hàng Nhà nước cũng kiểm soát được thị trường chứ không phải "mở toang".

Ông nêu rõ, sản xuất vàng miếng kiểm soát bằng quota sản xuất, việc nhập khẩu nguyên liệu cũng kiểm soát bằng quota nhập khẩu. Chẳng hạn, một năm doanh nghiệp được dập bao nhiêu miếng vàng, không để tự do muốn nhập bao nhiêu thì nhập. Khi kiểm soát như vậy, các vấn đề về tỷ giá, ngoại hối cũng kiểm soát được.

NHNN cho biết, cùng với đề xuất bỏ độc quyền vàng miếng, NHNN sẽ thực hiện cấp hạn mức sản xuất vàng miếng trong từng thời kỳ phù hợp với mục tiêu chính sách tiền tệ và sự ổn định kinh tế vĩ mô. 

Cùng với đó, NHNN cho rằng, hoạt động liên quan đến vàng trang sức mỹ nghệ nên coi là hoạt động kinh doanh thông thường và giao cho một bộ ngành khác để thống nhất quản lý từ khâu nhập khẩu, sản xuất (bao gồm cả nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng trang sức mỹ nghệ) đến khâu lưu thông trên thị trường.

Giải pháp cho thị trường vàng

Giải pháp được nhiều chuyên gia nêu ra nhất là cho phép nhập khẩu vàng để tăng nguồn cung; bỏ độc quyền thương hiệu vàng miếng quốc gia SJC.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng cần cho phép tăng lượng cung của vàng, phù hợp với nhu cầu của người dân, bằng cách cho phép một số doanh nghiệp đủ tiêu chí đáp ứng điều kiện nhập khẩu vàng.

Theo ông Lực, khi tăng cung sẽ cân bằng hơn quan hệ giữa cung - cầu; giúp giá vàng giảm xuống, giá sẽ được điều tiết, sát hơn so với giá thế giới. Từ đó, hiện tượng nhập lậu vàng giảm bớt, góp phần thu hút lượng ngoại tệ trong dân, doanh nghiệp. Thậm chí, có thể tăng dự trữ ngoại hối thông qua cách làm đó.

Bên cạnh đề xuất cho phép nhập khẩu vàng là giải pháp giảm sức cầu vàng vật chất, trong đó có phương thức giao dịch vàng qua tài khoản.

Mới đây, NHNN Chi nhánh TP.HCM kiến nghị NHNN xem xét, nghiên cứu xây dựng cơ chế chính sách và quy định hạn chế việc rủi ro thanh toán mua vàng miếng bằng tiền mặt, nhằm phòng ngừa các rủi ro, nguy cơ phát sinh trong hoạt động kinh doanh vàng miếng của các đơn vị, bảo đảm tuân thủ quy định về phòng chống rửa tiền.

Một giải pháp được nhiều chuyên gia đưa ra đó là thành lập sàn giao dịch vàng như công cụ điều hòa cung - cầu vàng. Giải pháp này đã được nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng.

Theo chuyên gia tài chính TS. Nguyễn Trí Hiếu, khi có sàn giao dịch vàng thì mọi thứ sẽ công bằng và rõ ràng hơn. Việc đầu cơ vàng cũng sẽ hạn chế vì các hành vi đầu cơ, làm giá sẽ dễ dàng bị phát hiện và truy tố trước pháp luật.

Các chuyên gia đề xuất sàn giao dịch vàng có thể phát triển theo từng giai đoạn. Ban đầu là vàng vật chất, sau đó đến vàng tài khoản. Những giao dịch lớn về vàng phải thực hiện ở trên sàn.

TS. Đinh Tuấn Minh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giải pháp thị trường cho các vấn đề kinh tế - xã hội, cho rằng, việc sửa đổi Nghị định 24 chỉ là giải pháp ngắn hạn cho thị trường vàng, cần có giải pháp dài hơi hơn. Theo đó, cần hướng đến việc tạo ra thị trường giao dịch vàng như một sàn giao dịch hàng hóa.

Ông Minh phân tích, khi có sàn giao dịch, mọi người có thể dễ dàng mua bán trao đổi. Ở đó, người dân sẽ tham gia giao dịch mua bán tín chỉ vàng do Nhà nước phát hành, việc này không ảnh hưởng đến số lượng vàng vật chất nên không tác động đến ngoại hối, tỷ giá. Thị trường giao dịch vàng bình thường như giao dịch mua bán xăng dầu…

Ông Huỳnh Trung Khánh nhìn nhận, khi có chứng chỉ chứng nhận vàng, thị trường sẽ bớt lệ thuộc vào vàng vật chất, người dân hay nhà đầu tư có nơi để gửi vàng vào sử dụng mua bán, giao dịch. Trong khi đó, có thể đưa được số vàng tích trữ của người dân vào nền kinh tế, để lưu thông.

Theo ông Khánh, nếu sàn giao dịch vàng được hình thành, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính hay Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ kiểm soát được việc mua bán vàng; thậm chí còn cân đối được cung - cầu trong nước, khi cầu quá lớn, cung không đủ mới cần nhập khẩu về. Sàn giao dịch vàng, chứng chỉ chứng nhận vàng sẽ đưa vàng vào nền kinh tế. Còn hiện nay, vàng vẫn 'nằm chết' một chỗ với số lượng lên đến vài trăm tấn.

Còn theo GS-TS Trần Ngọc Thơ (Đại học Kinh tế TP.HCM), trong khi chờ đợi một chiến lược căn cơ dài hạn cho thị trường vàng, trước mắt, chúng ta cần đánh giá chính xác giá trị gia tăng của ngành chế tạo vàng trang sức, ưu tiên nhập vàng nguyên liệu để phục vụ công nghiệp chế tác vàng, như theo nguyên tắc 20-80.

Theo đó, cứ 100 tấn vàng nhập khẩu thì 20 tấn sẽ sử dụng để chế tạo vàng trang sức xuất khẩu. Nếu giá trị gia tăng của vàng xuất khẩu là 4 lần sẽ bù đắp lượng ngoại tệ nhập 80 tấn cho thị trường nội địa, hay ít ra cũng tạo thêm nhiều việc làm, tăng thu ngân sách.

Phương án này sẽ giúp giảm bớt phần nào chênh lệch giá vàng nhưng không tác động đáng kể đến tỉ giá và dự trữ ngoại hối quốc gia.

Hồng Quang