Bột talc, mỹ phẩm và ung thư

Rất nhiều phụ nữ Anh đang kiện các công ty mỹ phẩm hàng đầu ra tòa ở Hoa Kỳ, tuyên bố rằng họ mắc bệnh ung thư trung biểu mô do sử dụng bột talc trong các sản phẩm làm đẹp.

Có lẽ hiếm khi chúng ta coi bảng phấn mắt màu da hoặc phấn má hồng đào là mối nguy hại cho sức khoẻ. Tuy nhiên, rất nhiều phụ nữ ở Vương Quốc Anh đang kiện các công ty mỹ phẩm hàng đầu ra toà ở Hoa Kỳ, khi tuyên bố rằng “họ mắc bệnh ung thư trung biểu mô do sử dụng bột talc trong các sản phẩm làm đẹp”. Ung thư trung biểu mô, một loại ung thư đặc biệt khó chịu, có thể điều trị được nhưng không thể chữa khỏi ở màng phổi, tim hoặc dạ dày.

Thành phần mà các phụ nữ Anh xác định là nguyên nhân gây ra căn bệnh ung thư này chính là bột talc, loại bột có mặt khắp nơi trong đồ trang điểm. Người tiêu dùng có thể sẽ tìm thấy nó trong phấn tạo khối, phấn má hồng, phấn mắt, kem nền, mascara, son môi và thậm chí cả dầu gội khô, vì nó có tác dụng tuyệt vời trong việc hấp thụ độ ẩm và ngăn ngừa vón cục. Talc là một loại khoáng chất được khai thác từ các mỏ đất sét dưới lòng đất, nhưng nó cũng thường có thể chứa các sợi amiăng.

Theo các chuyên gia, hầu như tất cả các thương hiệu lớn đều sử dụng bột talc trong mỹ phẩm của họ và họ bác bỏ mọi ý kiến ​​cho rằng chúng có thể bị nhiễm độc chất. Tập đoàn Estée Lauder Companies, bao gồm các thương hiệu Clinique và Bobbi Brown cũng như chính Estée Lauder, cho biết: “Chúng tôi chỉ sử dụng bột talc đã được kiểm tra và chứng nhận là không chứa amiăng. Ngoài ra, tất cả các thành phần của chúng tôi đều trải qua quá trình xem xét và đánh giá an toàn toàn diện và các sản phẩm của chúng tôi đều an toàn cho mục đích sử dụng của chúng”.

Chắc chắn, phần lớn những người đã sử dụng các sản phẩm này trong nhiều năm đều không phát triển ung thư trung biểu mô, một phần vì amiăng không được phân bổ đều trong bột talc - điều này khiến việc kiểm tra trở nên đặc biệt khó khăn.

Đã có những lo ngại về bột talc trong mỹ phẩm, nhưng vào năm 2018, sự chú ý của thế giới xung quanh vấn đề này bắt đầu tăng lên với hàng loạt vụ kiện chống lại Johnson & Johnson (J&J), cáo buộc rằng Phấn rôm trẻ em và các sản phẩm chứa bột talc khác của công ty này bị nhiễm amiăng (mặc dù hầu hết đều cho rằng chúng đã gây ra ung thư buồng trứng chứ không phải ung thư trung biểu mô).

Một cuộc điều tra của Reuters về các tài liệu nội bộ của công ty, cho thấy J&J đã biết từ hàng chục năm nay rằng amiăng ẩn chứa trong Phấn rôm trẻ em của họ. Hiện hãng đang phải đối mặt với khoảng 54.000 vụ kiện liên quan đến bột talc trong phấn rôm trẻ em nhưng vẫn khẳng định sản phẩm của hãng không chứa amiăng và không gây ung thư.

Cơ quan Nghiên cứu Ung thư của Vương quốc Anh, cho biết không có bằng chứng xác đáng nào cho thấy việc sử dụng bột talc gây ung thư, mặc dù một lần nữa họ đề cập đến ung thư buồng trứng chứ không phải ung thư trung biểu mô và kêu gọi các nghiên cứu lớn hơn và tốt hơn.

Hiệp hội Mỹ phẩm, Đồ dùng vệ sinh và Nước hoa của Vương quốc Anh, cho biết: “Bất kỳ cáo buộc nào cho rằng bột talc được sử dụng trong các sản phẩm mỹ phẩm được bán ở Anh có khả năng không an toàn sẽ là một vấn đề rất nghiêm trọng. Chúng tôi tin rằng không có cơ sở cho cáo buộc như vậy… Tất cả các thành phần trong sản phẩm mỹ phẩm phải an toàn và các thành phần này thường xuyên được các nhà khoa học độc lập xem xét. Nếu một thành phần nào đó bị phát hiện là không an toàn khi sử dụng trong mỹ phẩm thì thành phần đó sẽ bị cấm”. Trang web thông tin người tiêu dùng của cơ quan này lưu ý, rằng: “Hai nghiên cứu gần đây nhất điều tra xem liệu bột talc trong mỹ phẩm có thể gây ra ung thư trung biểu mô hay không… không tìm thấy mối liên hệ nhân quả nào”.

Đúng là các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng bột talc dùng trong mỹ phẩm không liên quan đến sự phát triển của ung thư trung biểu mô. Tuy nhiên, một trong những vấn đề chính với những tuyên bố về độ an toàn của bột talc dùng trong mỹ phẩm là sử dụng các phương pháp kiểm tra amiăng. Phương pháp nhạy nhất và đáng tin cậy nhất là sử dụng kính hiển vi điện tử truyền qua, nhưng phương pháp phổ biến nhất được ngành công nghiệp mỹ phẩm sử dụng lại là nhiễu xạ tia X. Điều này ít nhạy cảm hơn, và nó không thể phát hiện các mức dưới 0,5%, nhưng nó cho phép ngành công nghiệp tuyên bố rằng bột talc của nó “không chứa amiăng có thể phát hiện được”. Điều này có thể giúp cho việc ngấm ngầm thừa nhận của ngành công nghiệp bột talc với các quy định và chính sách y tế công cộng.

Các giáo sư lâm sàng về y học gia đình và các nhà dịch tễ học tại Anh lập luận, rằng chính khái niệm “bột talc mỹ phẩm” (khác với “bột talc công nghiệp”) là một phần trong “cấu trúc tiếp thị” của các nhà sản xuất. Trong khi đó, các công ty khai thác và sản xuất bột talc từ lâu đã nhận thức được rằng các thử nghiệm ở cả lịch sử và hiện tại đối với amiăng trong bột talc cho thấy rằng bột talc không phải và chưa bao giờ không có amiăng… 'không có amiăng có thể phát hiện được' về cơ bản cho phép amiăng hiện diện ở mức độ mà không thể phát hiện được dựa trên phương pháp thử nghiệm”.

Business of Fashion dẫn một phân tích nghiên cứu từ năm 2020 của nhà địa chất và khoáng vật học Sean Fitzgerald sử dụng kính hiển vi điện tử truyền qua đã tìm thấy amiăng ở 3 trong số 21 sản phẩm mỹ phẩm dạng bột được mua ở Mỹ. Một bài báo năm 2020 của nhà nghiên cứu bệnh học Theresa Emory cũng đã xem xét trường hợp của 75 người mắc ung thư trung biểu mô ác tính, những người duy nhất được biết đến là tiếp xúc với amiăng do tiếp xúc nhiều lần với bột talc mỹ phẩm, kết luận rằng bột talc mỹ phẩm có thể là nguyên nhân chính.

Nghiên cứu quan trọng nhất gần đây được thực hiện bởi bác sĩ y khoa nghề nghiệp Jacqueline Moline. Bài báo năm 2023 của bà Moline trình bày trường hợp của 166 người bị ung thư trung biểu mô, tất cả đều tiếp xúc với bột talc trong mỹ phẩm. Hồi năm 2020, một nghiên cứu của bà Moline cũng đã mô tả 33 trường hợp ung thư trung biểu mô ác tính ở những người không hề phơi nhiễm amiăng ngoài bột talc có trong mỹ phẩm.

Tuy nhiên, hãng dược và mỹ phẩm J&J đã cáo buộc nghiên cứu gian lận, làm giảm uy tín của họ. Tháng 9 năm 2023, bà Moline yêu cầu tòa án bác bỏ vụ kiện chống lại bà, cho rằng đó là nỗ lực nhằm “đe dọa” và bịt miệng các chuyên gia khoa học. Các luật sư của bà Moline lập luận, rằng  thay vì kiện tụng, J&J nên công bố các nghiên cứu của riêng mình và để cộng đồng khoa học quyết định (cách thông thường để giải quyết những bất đồng về mặt khoa học). Đề nghị bác bỏ của Moline đang chờ xử lý, trong khi J&J từ chối bình luận.

Vụ kiện này chỉ là vụ kiện mới nhất trong lịch sử lâu dài của những nỗ lực nhằm làm mất uy tín hoặc làm suy yếu các nhà khoa học và giới luật sư vốn có hoài nghi về độ an toàn của bột talc dùng trong mỹ phẩm.

Trên thị trường hiện vẫn có nhiều thương hiệu sản xuất mỹ phẩm sử dụng thành phần bột talc. Bên cạnh các sản phẩm của thương hiệu J&J, người tiêu dùng cũng có thể tìm thấy bột talc trong loại phấn mắt Clinique không mùi; mascara Rimmel cũng có thành phần là bột talc…

Năm 1924, Nellie Kershaw, một công nhân dệt ở Lancashire (Anh) là người đầu tiên ghi amiăng là nguyên nhân gây tử vong trong giấy chứng tử. Và 100 năm trôi qua, amiăng đã xâm nhập vào phòng tắm và phòng ngủ của chúng ta? Tất cả các luật sư, bác sĩ và những người mắc bệnh ung thư trung biểu mô đều muốn thấy bột talc trong mỹ phẩm bị cấm; và họ cũng kêu gọi cần một chiến dịch quốc gia hoặc quốc tế rộng rãi để thực hiện vấn đề này.

Trong khi chờ đợi, người tiêu dùng nên học cách quan sát và quét nhãn mỹ phẩm theo cách mà nhiều người trong chúng ta hiện nay đang làm với nhãn thực phẩm, tìm hiểu kỹ các thành phần có trong các loại mỹ phẩm. Đó sẽ là một sự khởi đầu, và cũng là cách để bảo đảm an toàn cho sức khoẻ của chính mình.

Minh Đức (T/H)