Nhà ở xã hội đang tăng tốc, hướng tới hoàn thành 100.000 căn trong năm 2025, tạo đà thực hiện mục tiêu Đề án 1 triệu căn giai đoạn 2021–2030.
Theo Viện VARS IRE, sau giai đoạn sụt giảm, nguồn cung nhà ở đã phục hồi nhưng mất cân đối: phân khúc bình dân (dưới 25 triệu đồng/m²) và trung cấp (25–50 triệu đồng/m²), vốn là nhu cầu chính của người dân lại khan hiếm, thậm chí gần như biến mất tại Hà Nội và TP.HCM từ năm 2023.
Đạt 59,6% mục tiêu Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội
Trước khó khăn về nhà ở cho người thu nhập thấp và công nhân, ngày 3/4/2023, Thủ tướng ban hành Quyết định 338/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội giai đoạn 2021–2030”.
Đến nay, cả nước có 692 dự án với quy mô hơn 633.000 căn đang triển khai: 146 dự án đã hoàn thành (hơn 103.000 căn), 144 dự án khởi công (127.000 căn) và 402 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư (400.000 căn). Như vậy, tiến độ đã đạt 59,6% mục tiêu Đề án.
Riêng 7 tháng đầu năm 2025, cả nước hoàn thành 36.862 căn, đạt 37% kế hoạch năm nhưng bằng 80% cả năm 2024 và gấp 7 lần năm 2022. Hiện có 9/31 địa phương nhiều khả năng hoàn thành, thậm chí vượt chỉ tiêu năm 2025. Đáng chú ý, trong 250 dự án khởi công dịp Quốc khánh 19/8, có 22 dự án nhà ở xã hội.
Theo VARS IRE, tốc độ triển khai nhanh hơn nhiều so với trước nhờ chính sách hỗ trợ mạnh mẽ và sự quyết tâm của Chính phủ, các địa phương cùng doanh nghiệp. Đây là nền tảng để hoàn thành mục tiêu 100.000 căn trong năm 2025 và tiến tới mốc 1 triệu căn vào năm 2030.
Nhà ở xã hội đang tăng tốc, hướng tới hoàn thành 100.000 căn trong năm 2025, tạo đà thực hiện mục tiêu Đề án 1 triệu căn giai đoạn 2021–2030.
Nhiều thách thức còn hiện hữu
Dù tiến độ triển khai nhà ở xã hội thời gian gần đây cho thấy tín hiệu bứt tốc, song bức tranh toàn cảnh vẫn còn nhiều mảng tối. Các chuyên gia của Viện VARS IRE thẳng thắn chỉ ra: nếu không tháo gỡ kịp thời những vướng mắc đang tồn tại, thị trường khó duy trì đà tăng trưởng và mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021–2030 có nguy cơ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.
Một trong những thách thức lớn nhất chính là quỹ đất. Dù đã có quy định mỗi dự án khu đô thị, khu nhà ở thương mại trên 2ha tại đô thị loại đặc biệt, loại I phải dành tối thiểu 20% diện tích đất ở để phát triển nhà ở xã hội, nhưng trên thực tế, nhiều địa phương vẫn chậm trễ hoặc thậm chí “lách luật”.
Không ít dự án chọn vị trí xa trung tâm, hạ tầng thiếu đồng bộ, giao thông cách trở, trường học, bệnh viện, dịch vụ công cộng còn bỏ ngỏ. Điều này khiến nhà ở xã hội khó hấp dẫn người mua thực sự có nhu cầu. VARS IRE kiến nghị phải tăng cường kỷ luật, thậm chí xem xét trách nhiệm lãnh đạo địa phương nếu không đảm bảo quỹ đất cho phân khúc này.
Một nghịch lý khác là tình trạng vừa thiếu, vừa thừa. Nguồn cung căn hộ giá dưới 25 triệu đồng/m2 gần như vắng bóng ở Hà Nội, TP.HCM từ năm 2023, nhưng không ít dự án nhà ở xã hội lại lâm cảnh ế ẩm.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc khảo sát, đánh giá nhu cầu chưa sát thực tế: dự án đặt sai vị trí, thủ tục phức tạp, tiêu chuẩn không phù hợp, hoặc chậm tiến độ bàn giao. VARS IRE cho rằng, để giải bài toán này, cần cơ chế thuê đơn vị nghiên cứu độc lập khảo sát nhu cầu một cách chính xác và khách quan hơn, thay vì chỉ dựa vào báo cáo hành chính mang tính hình thức.
Một điểm nghẽn khác nằm ở khả năng tiếp cận của người dân. Hiện trần chi phí marketing, quảng bá cho nhà ở xã hội bị giới hạn chỉ 2% tổng chi phí, trong khi với đặc thù đối tượng mua là người lao động thu nhập trung bình – thấp, cần kênh truyền thông rõ ràng, minh bạch để tiếp cận thông tin.
Sự gò bó này khiến nhiều chủ đầu tư gặp khó trong việc đưa sản phẩm đến đúng đối tượng thụ hưởng. VARS IRE đề xuất cần điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, vừa kiểm soát chi phí, vừa mở đường cho truyền thông hiệu quả, tránh tình trạng người dân cần nhà ở xã hội nhưng không biết dự án ở đâu, điều kiện ra sao.
Không ít trường hợp nhà ở xã hội bị mua đi bán lại trái phép, thậm chí hình thành các đường dây “sang tay” để hưởng chênh lệch, biến chính sách an sinh thành kẽ hở cho đầu cơ. Việc này không chỉ làm méo mó thị trường mà còn tước đi cơ hội của những người thực sự cần nhà ở.
VARS IRE cho rằng cần tăng cường thanh tra, xử phạt thật nghiêm các hành vi sai phạm. Đồng thời, sau thời hạn sở hữu tối thiểu 5 năm, nên có cơ chế chuyển nhượng bắt buộc trở lại cho đối tượng đủ điều kiện thay vì thả nổi theo thị trường.
Ngoài ra, một vấn đề không thể bỏ qua là chính sách tín dụng. Dù Chính phủ đã ban hành gói tín dụng ưu đãi 120.000 tỷ đồng cho nhà ở xã hội, nhưng thủ tục giải ngân còn phức tạp, lãi suất vẫn bị đánh giá là cao so với khả năng của người thu nhập thấp.
Nhiều người dân phản ánh, ngay cả khi có nhu cầu thật sự và đạt tiêu chuẩn, họ vẫn khó tiếp cận được vốn vay. Đây là điểm nghẽn khiến chính sách an sinh không phát huy hết hiệu quả.
Thanh Cao