Buổi sáng ở các góc phố Hà Nội không khó để bắt gặp hình ảnh những xe cà phê nhỏ dựng bên lề đường. Dòng người tấp nập dừng lại, gọi nhanh một ly rồi rảo bước. Từ một thói quen tiêu dùng tiện lợi, cà phê mang đi đã trở thành giấc mơ khởi nghiệp của không ít bạn trẻ. Song, phía sau hương cà phê thơm ngào ngạt là những câu chuyện mưu sinh đầy chông chênh.
Xu hướng khởi nghiệp vốn ít, mơ ước lớn
Mô hình cà phê mang đi vốn xuất phát từ Ý, sau đó lan rộng ra toàn thế giới. Khoảng đầu những năm 2000, hình thức kinh doanh này bắt đầu len lỏi vào thị trường Việt Nam, nhưng khi đó chưa được đánh giá cao và ít phổ biến. Người Việt vẫn giữ thói quen ngồi quán cóc, nhâm nhi cà phê vỉa hè hàng giờ.
Ảnh minh hoạ.
Chỉ khoảng một thập kỷ trở lại đây, đặc biệt là sau dịch COVID-19, mô hình cà phê mang đi mới thực sự bùng nổ. Khi người trẻ quen với việc “mua nhanh, nhận nhanh”, khi nhịp sống đô thị ngày càng dồn dập và thói quen tiêu dùng toàn cầu ảnh hưởng mạnh mẽ, cà phê take-away đã tìm được “chỗ đứng”. Nhiều người chọn ly cà phê nhanh - gọn - rẻ thay cho việc ngồi hàng quán lâu.
Điểm hấp dẫn của loại hình này là vốn đầu tư ban đầu không quá lớn. Chỉ cần vài triệu đồng là có thể sở hữu một xe cà phê với đầy đủ dụng cụ và nguyên liệu. Thậm chí, nhiều đơn vị còn bán trọn gói mô hình “xe cà phê nhượng quyền” chỉ từ vài triệu đồng, đánh trúng tâm lý “khởi nghiệp dễ dàng”.
Chính vì thế, không ít sinh viên mới ra trường, người trẻ đang tìm việc, hoặc thậm chí nhân viên văn phòng muốn đổi hướng đều xem đây là cơ hội khởi nghiệp “dễ bước vào nhất”.
Bạn Lan, 23 tuổi, vừa tốt nghiệp đại học, chia sẻ: “Mình chưa tìm được việc làm ổn định nên thử mở xe cà phê trước cổng trường. Nghĩ đơn giản, bán một ngày vài chục ly cũng đủ trang trải, lại học được cách kinh doanh.” Thế nhưng chỉ sau vài tháng, giấc mơ của Lan phải gác lại vì lượng khách ít dần, địa điểm bán lại thường xuyên bị nhắc nhở vì lấn chiếm vỉa hè.
Không chỉ Lan, Hùng - một sinh viên năm cuối - cũng từng thử mở xe cà phê với bạn bè để “trải nghiệm khởi nghiệp”. Nhưng chỉ sau vài tuần, cả nhóm đành dẹp tiệm vì mưa nắng thất thường, khách không ổn định. “Ban đầu hào hứng lắm, nhưng sau mới thấy cái khó nhất không phải pha cà phê ngon, mà là giữ được khách đều đặn,” Hùng nói.
Tuy vậy, sức hút của cà phê mang đi vẫn chưa hề giảm nhiệt. Mỗi sáng, ở nhiều tuyến phố, hàng chục xe cà phê nhỏ vẫn tấp nập dựng lên. Dù nhiều giấc mơ nhanh chóng “xẹp xuống như bọt cà phê”, mô hình này vẫn được nhiều người coi như bước khởi đầu - vừa để mưu sinh, vừa để thử sức mình trong kinh doanh.
Giấc mơ vỉa hè và những thách thức khó lường
Thực tế, mô hình cà phê mang đi nhỏ lẻ đang phải đối diện nhiều thách thức. Trước hết là sự cạnh tranh khốc liệt: trên một con phố, có thể cùng lúc xuất hiện 3 - 4 xe cà phê cạnh nhau, giá chênh lệch chỉ vài nghìn đồng. Người tiêu dùng có quá nhiều lựa chọn, trong khi sản phẩm lại ít khác biệt.
Trên một con phố, có thể xuất hiện 2-3 quán xe cà phê.
Tiếp đến là chi phí “ẩn”. Nhiều người chỉ tính vốn mua xe, nguyên liệu, ly cốc mà quên mất chi phí thuê chỗ, hoặc những khoản “ngoài lề” để giữ vị trí bán hàng. Nếu cộng cả chi phí marketing online, giao hàng qua ứng dụng, mức lợi nhuận thực tế giảm đi đáng kể.
Một khó khăn khác đến từ yếu tố pháp lý. Phần lớn xe cà phê vỉa hè không có giấy phép kinh doanh, không chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm. Vì vậy, bất cứ lúc nào cũng có nguy cơ bị lực lượng chức năng kiểm tra, xử phạt, hoặc buộc giải tỏa. Điều này khiến nhiều bạn trẻ khởi nghiệp rơi vào cảnh “sáng bán, chiều dọn”, không thể tính toán dài hạn.
Dẫu còn nhiều khó khăn, không ít thương hiệu nhỏ đã tận dụng được xu hướng này để phát triển. Một số chuỗi cà phê take-away quy mô vài chục điểm bán đang dần hình thành, nhờ đầu tư bài bản vào chất lượng hạt cà phê, đồng phục nhân viên, thiết kế xe, cùng việc kết hợp bán hàng qua ứng dụng giao đồ ăn.
Từ một chiếc xe đẩy nhỏ trên vỉa hè, “Cà phê muối Chú Long” nay đã trở thành chuỗi cà phê mang đi có mặt ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước.
Không ít bạn trẻ cũng chủ động tìm hướng đi mới để duy trì việc kinh doanh. Nhiều xe cà phê lập kênh TikTok, đăng video pha chế, chia sẻ câu chuyện khởi nghiệp để thu hút khách hàng trực tuyến. Một số khác mở rộng kênh bán hàng qua GrabFood, ShopeeFood hay các nền tảng giao đồ ăn khác. Việc kết hợp bán offline và online giúp họ tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, giảm phụ thuộc vào một điểm bán cố định.
Những chiếc xe cà phê trên vỉa hè vẫn tỏa hương mỗi sáng, mang theo hy vọng khởi nghiệp của nhiều bạn trẻ. Nhưng như câu chuyện của Lan, Hùng và hàng trăm người khác, con đường từ “giấc mơ” tới “thành công” không hề ngắn ngủi.
Mai Lan