Nền kinh tế không chỉ “nóng” bởi làn sóng Covid-19 thứ tư, mà còn bởi sự tăng giá của hàng loạt mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, điện nước, sắt thép, thức ăn chăn nuôi… Nhiều ý kiến lo ngại cho rằng, mục tiêu giữ CPI bình quân năm 2021 dưới 4% có thể là áp lực không nhỏ.
Vì sao giá tăng nhưng CPI lại giảm
Thời gian gần đây, không chỉ có giá sắt thép, xi măng, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi... mà một loạt phí dịch vụ vận tải biển, phí hàng không... cũng tăng. Cùng với đó, giá điện, nước sinh hoạt tăng do nhu cầu tiêu dùng của người dân trong mùa hè. Thêm vào đó là thực hiện phòng chống Covid-19, một bộ phận người lao động và học sinh, sinh viên phải làm việc, học tập trực tuyến, nên nhu cầu sử dụng điện, nước tăng. Cụ thể, giá điện trong tháng 5 tăng tới 2,54%, giá nước sạch sinh hoạt cũng tăng 1,27%.
Theo ghi nhận, giá xăng dầu trong nước thời gian qua cũng tăng theo giá thế giới. Trong tháng 5, giá bán lẻ xăng dầu được điều chỉnh 2 lần, góp phần làm tăng giá sản phẩm, hàng hóa sử dụng xăng dầu trực tiếp. Tương tự, giá nguyên liệu trên thế giới tăng cao, cùng với nhu cầu xây dựng trong nước tăng, khiến giá nguyên liệu đầu vào sản xuất sản phẩm gang, sắt, thép 5 tháng đầu năm 2021 tăng 7,76%.
Mặc dù giá của nhiều mặt hàng thiết yếu tăng nhưng trái với lo ngại với nhiều người sẽ đẩy CPI tăng thì theo số liệu vừa được Tổng cục Thống kê công bố, thì CPI tháng 5 và 5 tháng đầu năm lại tăng thấp nhất kể từ năm 2016. Bình quân 5 tháng đầu năm 2021, CPI tăng 1,29% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng thấp nhất kể từ năm 2016 và thấp hơn rất nhiều so với cùng kỳ năm 2017 (tăng 4,47%) và năm 2020 (tăng 4,39%). Tháng 5/2021, CPI chỉ tăng 1,43% so với tháng 12/2020 và tăng 2,9% so với cùng kỳ năm 2020.
Nguyên nhân khiến CPI bình quân 5 tháng đầu năm tăng thấp nhất kể từ năm 2016 được giải thích là do, giá các mặt hàng thực phẩm giảm, đặc biệt là giá thịt lợn, thịt gà. Bên cạnh đó, Chính phủ triển khai các gói hỗ trợ người dân, doanh nghiệp gặp khó khăn do Covid-19, trong đó có gói hỗ trợ của EVN giảm giá điện cho khách hàng (lần thứ hai). Theo đó, giá điện sinh hoạt bình quân 5 tháng đầu năm 2021 giảm 4,56% so với cùng kỳ năm 2020, tác động làm CPI giảm 0,15%. Cùng với đó, do Covid-19, nên người dân hạn chế đi lại, tập trung đông người, khiến nhu cầu sử dụng hàng hóa, dịch vụ không cao, giá vé tàu hỏa, máy bay, dịch vụ du lịch đều giảm..., vì thế, tác động của việc tăng giá xăng dầu tới CPI tháng 5 và 5 tháng đầu năm nay cũng không lớn.
Ngoài ra, giá thức ăn chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản 5 tháng tăng 4,09% so với cùng kỳ năm 2020. Tuy nhiên, những nhóm hàng này có tỷ trọng chi tiêu trong tổng chi tiêu của dân cư rất thấp, chỉ chiếm 2,03%, nên tác động làm tăng CPI chỉ có 0,02%.
Áp lực lạm phát năm 2021 vẫn hiện hữu
Hiện nay, giá dầu thế giới vẫn đang diễn biến phức tạp. Theo dự báo của các tổ chức quốc tế, giá dầu Brent bình quân năm 2021 đạt khoảng 60 USD/thùng, tăng 40% so với năm 2020, tương ứng giá xăng dầu bình quân trong nước năm nay có thể tăng khoảng 25%, sẽ tác động làm CPI chung của cả năm tăng 0,9 điểm phần trăm so với năm 2020. Các nước tiếp tục chính sách tiền tệ nới lỏng phục vụ việc phục hồi kinh tế tạo thành yếu tố cầu kéo sẽ đẩy giá cả hàng hóa cơ bản đều đi lên. Ngoài ra, điều hành giá một số mặt hàng do Nhà nước quản lý thực hiện theo lộ trình như dịch vụ y tế, giáo dục cũng sẽ tác động tới chỉ số giá tiêu dùng năm nay.
Do đó, các ngành, các cấp không nên chủ quan trong kiểm soát lạm phát. Nhằm giảm bớt áp lực lạm phát vào cuối năm 2021, kiểm soát bền vững lạm phát năm 2022, các cơ quan chức năng cần theo dõi sát diễn biến cung cầu, giá cả thị trường các mặt hàng thiết yếu; chủ động trong việc điều hành giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý đúng thời điểm với liều lượng phù hợp; Liên Bộ Công Thương - Tài chính theo dõi sát diễn biến giá xăng dầu thế giới, sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu hợp lý để hạn chế mức tăng giá của mặt hàng này đến CPI chung.
“Quan sát kinh nghiệm điều hành của Chính phủ trong kiểm soát lạm phát những năm vừa qua, chúng tôi tin là mục tiêu CPI bình quân khoảng 4% trong năm nay do Quốc hội đề ra là có thể thực hiện được”, ông Nguyễn Trung Tiến, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê khẳng định. Ở góc độ thận trọng, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, áp lực lạm phát năm 2021 vẫn hiện hữu và sẽ tăng dần từ nay đến cuối năm do một số yếu tố chủ yếu sau.
Thứ nhất, triển vọng kinh tế toàn cầu được dự báo khả quan trong năm nay, do việc tiêm chủng vắc-xin phòng Covid-19 đã và đang được khẩn trương triển khai trên toàn thế giới. Ở trong nước, hoạt động sản xuất, thương mại dịch vụ từng bước sôi động trở lại, khiến nhu cầu về vốn, nguyên nhiên vật liệu tăng lên. Khi kinh tế phục hồi, nhu cầu hàng hóa, dịch vụ tăng sẽ đẩy mặt bằng giá lên và tạo áp lực lên lạm phát.
Thứ hai, giá nguyên - nhiên vật liệu trên thế giới tăng mạnh, việc nhập khẩu nguyên liệu với mức giá cao sẽ ảnh hưởng đến giá thành, chi phí sản xuất, đẩy giá hàng hóa tiêu dùng trong nước lên cao. Dự báo, giá dầu Brent bình quân năm 2021 tăng 40% so với năm 2020, nên giá xăng dầu trong nước năm nay có thể tăng khoảng 25%, tác động làm CPI cả năm tăng 0,9 điểm phần trăm.
Thứ ba, các nước tiếp tục chính sách tiền tệ nới lỏng để phục hồi kinh tế tạo thành yếu tố cầu kéo, đẩy giá cả hàng hóa cơ bản đi lên.
Theo ước tính của Bộ Tài chính, nếu giả định chỉ số giá tiêu dùng (CPI) các tháng còn lại tăng đều một tỷ lệ như nhau thì trong những tháng còn lại, CPI mỗi tháng vẫn còn nhiều dư địa (theo tính toán phân tích dự báo của Cục Quản lý giá thì dư địa tăng 0,84%/tháng) để đảm bảo mục tiêu kiểm soát dưới 4%. Do vậy, nếu không có những yếu tố quá đột biến xảy ra, việc kiểm soát CPI bình quân cả năm 2021 ở mức khoảng 4% là vẫn trong tầm kiểm soát của Chính phủ, của Ban Chỉ đạo điều hành giá.
Để thực hiện việc kiểm soát lạm phát theo đúng mục tiêu Quốc hội và Chính phủ đề ra đề ra, trong thời gian còn lại của năm 2021, Bộ Tài chính đã phối hợp với các Bộ, ngành báo cáo Thủ tướng Chính phủ diễn biến mặt bằng giá những tháng đầu năm và đề xuất giải pháp điều hành giá những tháng còn lại.
Minh Lê