Theo VNDirect, Nghị định 08/2023/NĐ-CP (NĐ08) của Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ ngày 5/3/2023 sẽ tạo ra hành lang pháp lý cần thiết xử lý một vài điểm nghẽn hiện nay trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần thêm nhiều giải pháp quyết liệt hơn từ doanh nghiệp để lấy lại niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường.
Cần xử lý một vài điểm nghẽn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp
Trong bối cảnh các doanh nghiệp đang gặp khó khăn về dòng tiền và thanh khoản, NĐ08 tạo cơ sở pháp lý để tổ chức phát hành thỏa thuận về việc điều chỉnh một số điều khoản của trái phiếu, đặc biệt là việc gia hạn thời điểm đáo hạn. Trước đó, một số tổ chức phát hành đã tự thảo thuận với trái chủ nhưng chưa có cơ sở pháp lý cụ thể nên việc thỏa thuận gặp nhiều khó khăn và tỷ lệ thành công thấp.
Việc cho phép tổ chức phát hành trả nợ bằng tài sản khác cũng giúp các doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc trả nợ đặc biệt là các doanh nghiệp bất động sản. Các doanh nghiệp bất động sản sẽ có động lực để đẩy nhanh các dự án đang triển khai dở dang và bán ở một mức giá hợp lý để các trái chủ có thể chấp nhận.
Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn về dòng tiền như hiện nay thì giải pháp này cũng mở ra một lựa chọn khả thi cho doanh nghiệp (trong trường hợp trái chủ đồng ý). Tuy nhiên, việc thỏa thuận có được trái chủ chấp thuận hay không sẽ phụ thuộc vào các điều khoản cụ thể, trong đó bao gồm tính pháp lý, định giá của các tài sản mà doanh nghiệp đưa ra thanh toán cho các trái chủ.
Nghị định 08 cũng giúp tăng tỷ lệ phát hành trái phiếu doanh nghiệp thành công thông qua việc hoãn thực thi một số điều khoản như quy định nhà đầu tư chuyên nghiệp hoặc tăng thời gian phân phối.
Theo đó, việc giãn quy định giảm thời gian phân phối trái phiếu từ 90 xuống 30 ngày sẽ giúp các bên tham gia phát hành, phân phối sẽ có thêm thời gian để chào bán. Đồng thời, NĐT cũng có thêm thời gian nghiên cứu về chất lượng trái phiếu. Từ đó tăng tỷ lệ thành công của các đợt phát hành. Trong khi đó, việc giãn xếp hạng tín nhiệm bắt buộc đến 1/1/2024 sẽ giúp tăng khả năng tiếp cập huy động vốn qua kênh phát hành trái phiếu riêng lẻ đối với một số doanh nghiệp doanh nghiệp.
VNDirect lưu ý việc giãn quy định nhà đầu tư chuyên nghiệp thêm 1 năm sẽ giúp nhiều NĐT đủ điều kiện để làm NĐT chuyên nghiệp, qua đó tăng cầu trái phiếu. Tuy nhiên, vấn đề chủ yếu là NĐT đã mất niềm tin, nên việc tạo điều kiện cũng sẽ cần thời gian để NĐT ổn định lại.
Nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể tham gia thị trường
Mới đây, Bộ Tài chính đã đưa ra phát ngôn về Nghị định 08. Theo đó, Bộ Tài chính nhấn mạnh, bên cạnh các giải pháp chính sách tại NĐ 08, để phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp an toàn, lành mạnh và củng cố niềm tin của nhà đầu tư, từng chủ thể tham gia trên thị trường tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật.
Cụ thể, doanh nghiệp còn dư nợ trái phiếu có trách nhiệm đến cùng đối với nghĩa vụ nợ trái phiếu, chủ động minh bạch thông tin tình hình tài chính, khả năng trả nợ của doanh nghiệp thông qua kết quả xếp hạng tín nhiệm, kiểm toán báo cáo tài chính.
Doanh nghiệp phải công bố đầy đủ thông tin về tình hình thanh toán gốc, lãi trái phiếu, tình hình sử dụng vốn từ phát hành trái phiếu, có trách nhiệm thanh toán đầy đủ nghĩa vụ nợ trái phiếu theo phương án phát hành trái phiếu đã công bố thông tin cho nhà đầu tư để đảm bảo uy tín trên thị trường.
Về phía nhà đầu tư, cần có hiểu biết đầy đủ về quy định của pháp luật, tiếp cận đầy đủ thông tin về doanh nghiệp phát hành và trái phiếu, đánh giá kỹ tình hình tài chính của doanh nghiệp phát hành, phân biệt rõ sản phẩm trái phiếu doanh nghiệp với tiền gửi ngân hàng, đánh giá mức độ rủi ro tương xứng với lợi nhuận khi đầu tư trái phiếu và chịu trách nhiệm về quyết định đầu tư của mình .
Các tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm nâng cao chất lượng dịch vụ, tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật và thực hiện nghĩa vụ báo cáo, cung cấp đầy đủ thông tin cho nhà đầu tư mua trái phiếu, làm rõ sự khác biệt giữa trái phiếu doanh nghiệp và tiền gửi tiết kiệm ngân hàng và đảm bảo nhà đầu tư phải đáp ứng đủ điều kiện nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.
Làm gì để lấy lại được niềm tin của nhà đầu tư?
TS. Vũ Đình Ánh, chuyên gia kinh tế Bộ Tài chính, cho rằng, nội dung sửa đổi NĐ08 chủ yếu theo nguyện vọng và đề xuất của các nhà phát hành liên quan đến nhiều nội dung, như nghĩa vụ thanh toán trái phiếu bằng tài sản, điều kiện nhà đầu tư chuyên nghiệp, xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệp phát hành, mà chưa chú ý nhiều đến những vấn đề cốt lõi cần tháo gỡ của thị trường trái phiếu hiện nay là niềm tin của nhà đầu tư đang sụt giảm nghiêm trọng.
“Trong thời gian tới, sau khi áp dụng NĐ08, có thể nhiều doanh nghiệp sẽ tiếp tục phát hành trái phiếu để đáo hạn. Song thị trường có lấy lại niềm tin, nhà đầu tư có mặn mà và mua trái phiếu hay không lại là chuyện khác” - TS. Ánh nhận định.
Chuyên gia phân tích của VNDirect cho rằng để thị trường trái phiếu doanh nghiệp có thể phục hồi sẽ cần thêm nhiều giải pháp quyết liệt hơn từ doanh nghiệp để củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp. Các doanh nghiệp bất động sản cũng phải nỗ lực tái cơ cấu, tái cấu trúc sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thực của thị trường, đồng thời có biện pháp xử lý hàng tồn kho nhằm thu tiền về để giải quyết những khó khăn hiện tại về dòng tiền.
Để có thể ổn định và phục hồi niềm tin cho thị trường, ông Vương Hoàng Sơn, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư Chứng khoán VNDirect (VND cho rằng cần thực hiện một số việc như sau:
Tăng tính minh bạch: Trước hết việc cung cấp thông tin về các khoản đầu tư trái phiếu cần phải được rõ ràng và minh bạch. Thông tin liên quan đến tình hình tài chính của các công ty phát hành trái phiếu, kế hoạch sử dụng vốn, tài sản bảo đảm, rủi ro đầu tư và các chỉ số tài chính khác cần được công bố một cách rõ ràng.
Thu hút NĐT: Cần thiết giảm các rào cản để tiếp cận đến các lựa chọn đầu tư khác nhau, việc ngưng thi hành một số quy định về NĐT chuyên nghiệp của NĐ 08 là một động thái tích cực hướng đến mục tiêu này trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, trong thị trường hiện nay không có nhiều NĐT cá nhân sẵn sàng tham gia trở lại, mà vai trò của NĐT tổ chức cần được đề cao hơn. Và cần thiết nới lỏng ngay một số điều kiện của các NĐT tổ chức như ngân hàng, bảo hiểm, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ khi tham gia đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp.
Chính sách nhất quán: Rõ ràng việc liên tục thay đổi các quy định về thị trường trái phiếu trong thời gian qua là một trong những nguyên nhân khiến các bên đều ngần ngại quay trở lại thị trường. Do đó cơ quan quản lý nhà nước cần có sự nhất quán với lộ trình chính sách, giảm tần suất sửa đổi và tạo môi trường pháp lý ổn định hơn.
Áp lực trái phiếu đáo hạn hạ nhiệt trong quý 1/2023 nhưng tăng mạnh trong giai đoạn quý 2- quý 3/2023
VNDirect ước tính ước tính giá trị đáo hạn trái phiếu doanh nghiệp vào khoảng 252 nghìn tỷ đồng (tăng 64% so với cùng kỳ). Trong đó, quý 1/2023 sẽ có khoảng 31 nghìn tỷ đồng (giảm 41% so với cùng kỳ) trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn, tuy nhiên áp lực đáo hạn sẽ tăng mạnh trong quý 2 và quý 3/2023 với giá trị lần lượt khoảng 76,5 nghìn tỷ đồng (tăng 120% so với cùng kỳ) và 83 nghìn tỷ đồng (tăng 39% so với cùng kỳ). Sau giai đoạn thách thức này, lượng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn sẽ giảm về mức 61 nghìn tỷ đồng (tăng 14% so với cùng kỳ) trong Q4/23.
Xét theo ngành nghề, nhóm doanh nghiệp Bất động sản chiếm tỷ trọng lớn nhất với 43% tổng giá trị đáo hạn trái phiếu riêng lẻ trong năm 2023, tương đương 107,7 nghìn tỷ đồng (tăng 76,2% so với cùng kỳ). Theo sau là nhóm Tài chính – Ngân hàng với 31% tỷ trọng giá trị đáo hạn, tương đương 77,6 nghìn tỷ đồng (tăng 24% so với cùng kỳ). Các ngành khác chiếm khoảng 26% tổng giá trị trái phiếudoanh nghiệp riêng lẻ đáo hạn trong 2023, với khoản 66,5 nghìn tỷ đồng (tăng 126% so với cùng kỳ).
Trong bối cảnh thị trường bất động sản trầm lắng, nhiều doanh nghiệp gặp khó về dòng tiền và hạn chế khả năng tiếp cận nguồn vốn, danh sách các doanh nghiệp chậm thanh toán các nghĩa vụ nợ đang dần tăng lên. Đến ngày 5/3/2023, có khoảng 46 doanh nghiệp nằm trong danh sách chậm nghĩa vụ thanh toán lãi hoặc nợ gốc trái phiếu doanh nghiệp theo thông báo của HNX.
Ước tính, tổng dư nợ trái phiếu doanh nghiệp của các doanh nghiệp này vào khoảng 121,1 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng gần 12% dư nợ trái phiếu doanh nghiệp toàn thị trường. Khoảng gần 38,5 nghìn tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp của các doanh nghiệp trong danh sách sẽ đáo hạn trong năm 2023, chiếm khoảng 15% tổng giá trị đáo hạn toàn thị trường cả năm.
Trung Anh