Cần tỉnh táo để chủ nợ không thành bị cáo

Bức xúc vì nợ bị trì hoãn, nhiều chủ nợ chọn cách đòi tiền thiếu suy xét, dẫn đến hậu quả đáng tiếc. Không ít người từ đòi quyền lợi chính đáng lại vướng vòng lao lý, thậm chí mất mạng. Đây là lời cảnh tỉnh về việc tuân thủ pháp luật và giải quyết tranh chấp văn minh.

Từ chủ nợ thành bị cáo

Gần đây, Công an quận Đống Đa, Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và tạm giam bốn đối tượng gồm Trần Thị Xuân Huyền (sinh năm 1968), Nguyễn Thị Kim Xuân (sinh năm 1977), Nguyễn Thị Duyên (sinh năm 1978) và Đỗ Văn Đường (sinh năm 1958), cùng trú tại Hà Nội, để điều tra về hành vi “Cưỡng đoạt tài sản”. Nạn nhân là bà L.B.L, cư trú tại phường Trung Liệt, quận Đống Đa.

Theo điều tra, bà L từng vay của Huyền 250 triệu đồng. Khoảng một tháng sau, bà tiếp tục vay thêm 2,75 tỷ đồng với thỏa thuận lãi suất 10 triệu đồng/ngày. Hai bên ký giấy đặt cọc bán nhà với giá 3 tỷ đồng trong thời hạn một tháng, có sự chứng kiến của Xuân và Duyên.

Sau đó, bà L vay thêm 180 triệu đồng, nâng tổng số nợ lên hơn 3 tỷ đồng. Khi chỉ mới trả được 100 triệu đồng tiền lãi và không còn khả năng thanh toán, bà bị nhóm của Huyền liên tục đòi nợ, thậm chí bị chửi bới và đe dọa. Huyền sau đó đã lập giấy ủy quyền cho Đỗ Văn Đường đi đòi nợ. Đường cùng bốn người khác sử dụng xe ba bánh đỗ trước nhà bà L để gây áp lực, khiến bà phải trình báo cơ quan công an.

Trong một vụ án khác, ngày 30/11, Công an huyện Mê Linh, Hà Nội đã khởi tố Lê Văn Dũng (sinh năm 1990, trú tại Văn Khê, Mê Linh) về tội “Giết người”. Vụ việc xảy ra vào 15h15 ngày 18/11 tại thôn Khê Ngoại 4, xã Văn Khê. Khi anh L.V.H (sinh năm 1988, cùng trú tại Văn Khê) đến đòi nợ, giữa hai bên xảy ra mâu thuẫn. Dũng rời đi, sau đó quay lại với một con dao nhọn và đâm vào bụng anh H, khiến nạn nhân bị thương nặng với tỷ lệ tổn thương sức khỏe lên đến 81%.

Dù không rơi vào vòng lao lý như nhiều chủ nợ khác, Phạm Trung Thật đã phải trả giá bằng chính mạng sống của mình chỉ vì muốn đòi lại 700.000 đồng. Theo thông tin ban đầu, tối 24/12, Thật (sinh năm 1997, quê Đồng Tháp) đến một phòng trọ trên đường Hai Bà Trưng (phường Tân Đông Hiệp, TP Dĩ An, tỉnh Bình Dương) để gặp Nguyễn Tấn Đạt (sinh năm 2003, quê Hậu Giang) nhằm đòi nợ.

Cho rằng Thật không có liên quan đến khoản nợ này nhưng vẫn đến đòi tiền, Đạt tức giận, dẫn đến cãi vã và xô xát. Trong lúc ẩu đả, Đạt dùng dao đâm Thật, khiến nạn nhân tử vong. Sau khi gây án, Đạt đã ra đầu thú và thừa nhận hành vi phạm tội.

Cần tỉnh táo để đòi nợ đúng cách

Suốt gần một năm qua, bà Lê Thị Hoài (73 tuổi), trú tại xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa, Hà Nội, suy sụp sức khỏe vì khoản tiền tiết kiệm 500 triệu đồng cho người cùng làng vay nhưng không thể lấy lại.

Cụ thể, hơn một năm trước, bà Nguyễn Thị H – một người họ hàng của bà Hoài – đến nhà hỏi vay tiền để đầu tư mở trang trại nuôi lợn. Sau khi nghe H thuyết phục và được hứa trả lãi suất 1%/tháng, bà Hoài quyết định cho vay toàn bộ số tiền trên.

Trong khoảng bốn tháng đầu, H trả lãi đều đặn và cam kết sẽ hoàn trả tiền gốc vào cuối năm sau khi bán lợn. Tuy nhiên, hoạt động chăn nuôi của gia đình H gặp khó khăn, khi đàn lợn không may mắc dịch tả châu Phi, gây thiệt hại nặng nề. Kể từ đó, H không còn khả năng trả lãi, thậm chí khi bà Hoài đến đòi nợ, H chỉ biết than khó và nói chưa xoay được tiền.

Không chỉ vay bà Hoài, vợ chồng H còn mượn tiền của nhiều người khác trong làng. Một số chủ nợ quá bức xúc đã kích động con cháu đến nhà H gây gổ, thậm chí quậy phá, nhưng vợ chồng bà Hoài – vốn là nhà giáo, nay đã già – không muốn hành xử theo cách đó.

Việc không đòi được tiền khiến vợ chồng bà Hoài mất ăn mất ngủ. Bà đau lòng khi số tiền dành dụm cả đời lại rơi vào tình cảnh "ky cóp cho cọp nó xơi", khiến tinh thần suy sụp và sức khỏe giảm sút.

Thực tế, khi con nợ cố tình lẩn tránh hoặc không có thiện chí trả tiền, nhiều chủ nợ dễ mất bình tĩnh, dẫn đến những hành động bộc phát, thậm chí bạo lực. Một số người chọn cách tự giải quyết thay vì nhờ đến pháp luật, với hy vọng nhanh chóng lấy lại được tiền.

Không ít trường hợp, do quá tin tưởng hoặc chủ quan, người cho vay không lập hợp đồng có giá trị pháp lý, khiến việc đòi nợ gặp khó khăn. Khi rơi vào tình huống này, chủ nợ nên làm đơn khởi kiện lên tòa án để được bảo vệ quyền lợi, thay vì dùng bạo lực hay nhờ đến xã hội đen – những cách thức có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho cả hai bên.

Những câu chuyện đau lòng về chủ nợ hành xử sai cách đã trở thành bài học đắt giá. Trong mọi tình huống, giữ bình tĩnh, tuân thủ pháp luật là con đường đúng đắn để giải quyết mâu thuẫn. Đòi lại tiền là quyền lợi chính đáng, nhưng hãy thực hiện nó một cách tỉnh táo để tránh đánh đổi bằng tự do hay thậm chí là mạng sống của chính mình.

Nói về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc, Công ty Luật TNHH TGS (Thuộc Đoàn Luật Sư Thành Phố Hà Nội), cho chia sẻ: "Vay nợ là một quan hệ dân sự được điều chỉnh bởi pháp luật. Theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, trong đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay, và khi đến hạn, bên vay có nghĩa vụ hoàn trả tài sản cùng loại, đúng số lượng, chất lượng. Việc trả lãi chỉ áp dụng khi có thỏa thuận hoặc pháp luật quy định:

Theo ông Tuấn, trên thực tế, các giao dịch vay tài sản diễn ra phổ biến dưới nhiều hình thức như tiền mặt hoặc chuyển khoản. Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ nghĩa vụ trả nợ của bên vay: Nếu vay tiền, phải hoàn trả đủ khi đến hạn; nếu vay tài sản khác, phải trả đúng loại, số lượng và chất lượng trừ khi có thỏa thuận khác. Trường hợp không thể hoàn trả đúng tài sản đã vay, bên vay có thể thanh toán bằng tiền theo giá trị tương ứng tại thời điểm trả nợ nếu được bên cho vay đồng ý.

Tuy nhiên, trên thực tế, không ít tranh chấp phát sinh do bên vay không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ. Việc không thanh toán đúng hạn theo thỏa thuận là hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền lợi của bên cho vay. Theo Điều 11 và Điều 12 Bộ luật Dân sự 2015, bên cho vay có quyền yêu cầu bên vay thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Nếu không đạt được thỏa thuận, các bên có thể khởi kiện tại Tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Điều 4 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 cũng quy định cá nhân, tổ chức có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của mình.

Không phải mọi trường hợp vay tài sản đều là quan hệ dân sự thuần túy. Nếu bên vay sử dụng thủ đoạn gian dối như cung cấp thông tin sai lệch, giả mạo giấy tờ để vay tiền rồi chiếm đoạt, thì có dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tương tự, nếu vay hợp pháp nhưng sau đó cố tình không trả, bỏ trốn hoặc sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến mất khả năng thanh toán, hành vi này có thể cấu thành tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Trong các trường hợp này, bên cho vay có thể tố giác với cơ quan công an để xử lý theo Điều 174 và Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn cảnh báo: "Việc đòi nợ sai cách như chửi bới, đe dọa, gây rối, sử dụng bạo lực hoặc hủy hoại tài sản có thể khiến chủ nợ vi phạm pháp luật và đối diện với trách nhiệm hình sự về các tội danh như cưỡng đoạt tài sản, cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng... Vì vậy, để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, cả bên vay và bên cho vay cần giữ thái độ bình tĩnh, tôn trọng pháp luật và lựa chọn cách thức giải quyết hợp lý, tránh các hậu quả pháp lý nghiêm trọng".

Quang Anh