Cảnh báo về sự xuất hiện "sốc kinh tế" vào quý 1/2023

Nhóm nghiên cứu của Trường đại học Kinh tế - Luật TP.HCM đưa ra khuyến cáo về sự xuất hiện "sốc kinh tế" vào quý 1/2023 và sự phục hồi vào quý 2/2023. Lạm phát quay trở lại ngay từ cuối năm 2022 và có thể dao động mạnh từ đầu năm 2023, tạo nhiều áp lực lên nền kinh tế. Cú sốc kinh tế lần này có thể để lại những ảnh hưởng xấu hơn trong giai đoạn COVID-19.

Đến lúc dừng cuộc đua lãi suất huy động

Sau động thái “cảnh báo” của Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định mặt bằng lãi suất huy động và thanh khoản hệ thống, nhiều ngân hàng thương mại đã đồng loạt giảm lãi suất huy động xuống dưới 9,5%/năm. Theo đó, ngày 15/12, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và các hội viên đã thống nhất đề xuất mức tối đa 9,5%/năm cho lãi suất huy động các kỳ hạn, bao gồm cả các khoản khuyến mại cộng lãi suất, nhằm ổn định mặt bằng huy động, đảm bảo an toàn thanh khoản hệ thống.

So với cuối năm 2021, mặt bằng lãi suất huy động hiện đã tăng khoảng 3 - 4%/năm, trở về mức tương đương trước đại dịch Covid-19. Hiện lãi suất huy động kỳ hạn từ 6 tháng đến dưới 12 tháng dao động từ 6,1 - 8,3%/năm; lãi suất huy động tiền gửi từ 12 tháng trở lên phổ biến với mức trên 9%/năm.

Gần như ngày lập tức sau “cảnh báo” của Ngân hàng Nhà nước, nhiều nhà băng đã có động thái điều chỉnh giảm lãi suất tiết kiệm sau khi VNBA đề xuất mức lãi tiết kiệm tối đa 9,5%/năm cho các kỳ hạn, bao gồm cả các khoản khuyến mại cộng lãi suất. Từ ngày 19/12, Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB) điều chỉnh giảm 0,4%/năm lãi suất huy động ở tất cả kỳ hạn. Theo đó, mức lãi suất tiết kiệm ở kỳ hạn từ 13 đến 36 tháng giảm từ 9,4%/năm xuống còn 9%/năm;  kỳ hạn 12 tháng giảm từ 9,3%/năm xuống còn 8,9%/năm; kỳ hạn 6-11 tháng giảm từ 9,2%/năm còn 8,8%/năm. Ngoài ra, MSB cũng điều chỉnh giảm lãi suất tiết kiệm cao nhất với lãi suất đặc biệt, cán bộ công nhân viên ngân hàng, khách hàng ưu tiên từ 9,9%/năm xuống chỉ còn 9,5%.

Tương tự, OceanBank mới đây đã hạ mức lãi suất huy động cao nhất đối với sản phẩm tiền gửi kỳ hạn 12 tháng từ 10%/năm về 9,2%/năm. Kienlongbank cũng mới điều chỉnh phần lớn biểu lãi suất huy động các kỳ hạn về 9,2%/năm.

Từ ngày 20/12, Ngân hàng Bảo Việt tiến hành giảm mạnh lãi suất tiết kiệm kỳ hạn từ 1-3 tháng còn 5,65%/năm và 5,9%/năm; kỳ hạn 6 tháng còn 8,8%/năm; kỳ hạn 12 tháng còn 9,4%/năm. Trước đó, lãi tiết kiệm cao nhất tại nhà băng này lên tới 10,3%/năm cho kỳ hạn 15 tháng.

Ngày 20/12, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương (Saigonbank) cũng công bố biểu lãi suất huy động mới và giảm khoảng 0,4-1% ở nhiều kỳ hạn. Lãi suất cao nhất tại nhà băng này đã giảm từ 10,5% xuống mức 9,5%/năm. Đây là mức lãi suất áp dụng cho kỳ hạn 13 tháng. Còn lãi suất kỳ hạn 6 tháng giảm 0,4% xuống 9,2%/năm, kỳ hạn 9 tháng giảm 0,5% xuống 9,3%/năm, kỳ hạn 12 tháng giảm 0,4% xuống 9,4%/năm. Trước đó, Saigonbank là một trong những ngân hàng có lãi suất huy động cao nhất trong hệ thống.

Cũng từng là ngân hàng có mức lãi tiết kiệm cao nhất thị trường lên tới 11,5%/năm cho kỳ hạn 13 tháng, nhưng theo biểu lãi suất mới được công bố, lãi tiết kiệm cao nhất tại ABBank chỉ còn 8,4%/năm cho kỳ hạn từ 18-36 tháng.

Cuối tháng 11, VPBank tung ra sản phẩm tiết kiệm có kỳ hạn Prime Savings với lãi suất phân kỳ tháng đầu và các tháng sau. Trong đó, ở kỳ hạn 36 tháng, lãi suất lên tới 11,1%/năm trong tháng đầu và 9,25%/năm cho các tháng sau. Tương tự, ở kỳ hạn 24 tháng, lãi suất tháng đầu là 11,07%/năm và các tháng tiếp theo là 9,22%/năm. Hiện VPBank chuyển sang áp dụng lãi suất cố định tối đa 9,25%/năm với kỳ hạn 36 tháng và 9,22%/năm với kỳ hạn 24 tháng.

Lãi tiết kiệm cao nhất tại Ngân hàng SHB hiện chỉ 8,52%/năm. Kể cả khi được cộng thưởng 0,58%/năm theo chương trình khuyến mại riêng thì lãi tiết kiệm tại nhà băng này cũng chỉ 9,1%/năm.

Cảnh báo về sự xuất hiện "sốc kinh tế" vào quý 1/2023

Liên quan đến vấn đề tăng lãi suất, TS Phạm Thị Thanh Xuân, Trường đại học Kinh tế - Luật TP.HCM, chia sẻ tại tọa đàm "Triển vọng kinh tế 2023: Thúc đẩy tăng trưởng từ nội địa" diễn ra mới đây, cuộc đua tăng lãi suất huy động của các ngân hàng hiện nay không làm quy mô vốn huy động tăng đột biến và dòng vốn cơ bản chỉ dịch chuyển giữa các định chế tài chính.

Dẫn chứng chênh lệch room vốn giữa huy động và tín dụng thu hẹp nhất trong lịch sử tại TP.HCM, bà Xuân cho rằng cuộc đua lãi suất đã đủ dài để các ngân hàng xác lập thị phần, và nhóm nghiên cứu nhận định cuộc đua này cũng gần đến lúc hạ nhiệt và về đích. Nếu diễn biến theo hướng này, việc nới room tín dụng cho năm 2023 mới thực sự phát huy tác dụng, cung vốn hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó 2023. Ngược lại, càng siết room tín dụng, cuộc đua lãi suất sẽ còn tiếp tục và tạo hiệu ứng tiêu cực cho nền kinh tế. Quy mô vốn huy động không tăng đột biến. Dòng vốn cơ bản chỉ dịch chuyển giữa các định chế tài chính.

Với vấn đề về vốn, nhóm nghiên cứu của Trường đại học Kinh tế - Luật TP.HCM cũng đưa ra khuyến cáo về sự xuất hiện "sốc kinh tế" vào quý 1/2023 và sự phục hồi vào quý 2/2023.

Theo đó, lạm phát quay trở lại ngay từ cuối năm 2022 và có thể dao động mạnh từ đầu năm 2023, tạo nhiều áp lực lên nền kinh tế. Cú sốc kinh tế lần này có thể để lại những ảnh hưởng xấu hơn trong giai đoạn COVID-19. Tuy nhiên, giai đoạn này chỉ là cú sốc chứ chưa rơi vào tình trạng nguy hiểm như suy thoái kinh tế.

Theo bà Xuân, việc cảnh báo sớm có thể đưa ra các giải pháp để "cứu". Trong bối cảnh triển vọng 2023 không nhiều điểm sáng, trong khi lực đẩy phát triển từ bên trong rất khó kiến tạo trong thời gian ngắn, nhóm nghiên cứu kiến nghị cần ưu tiên xây dựng kịch bản phát triển ổn định và "chống sốc", thay vì quá tập trung vào tăng trưởng và mở rộng.

Mặt khác, nhóm cũng kiến nghị tiếp tục kéo dài các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đã phát huy hiệu quả thiết thực trong giai đoạn COVID-19, như chính sách giảm 2% VAT, hay giãn/hoãn áp dụng biểu giá thuê đất mới.

Tại tọa đàm, TS Nguyễn Tú Anh cũng phân tích tình hình kinh tế thế giới cũng như những thách thức với kinh tế vĩ mô Việt Nam năm 2023.  Theo TS Nguyễn Tú Anh, lý do lạm phát là do nền sản xuất Việt Nam phần lớn nhập khẩu nguyên, nhiên, vật liệu từ bên ngoài. Thời điểm này, do nhiều yếu tố, giá nhập khẩu các mặt hàng này tăng đẩy lạm phát trong nước tăng. Do vậy, việc siết chặt room tín dụng và nâng lãi suất có thể có nguy cơ thiếu vốn cho nền kinh tế.

Trong khi đó, TS Trương Minh Huy Vũ - phó viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách TP.HCM cho rằng, cần có nhiều biện pháp khác nhau để kích thích thị trường “nội địa” của TP và các tỉnh phía Nam. Trong đó các mảng liên quan đến thương mại, dịch vụ, du lịch đang tiến hành khá tốt trong 1 năm phục hồi. Mặt khác, cần tiếp tục và thúc đẩy các hoạt động kinh tế ban đêm trong khu trung tâm TP.HCM, giao các quận thí điểm, làm mạnh quận 1 và 3.

Phong Anh