Chủ tịch SSI: "Chúng tôi nợ nhà đầu tư lời xin lỗi"

Tình trạng nghẽn lệnh trên sàn HOSE đã diễn ra từ cuối năm 2020 khi lượng nhà đầu tư mới tham gia vào thị trường tăng đột biến. Ngày 24/6, lần đầu tiên lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HoSE) và các đơn vị liên quan cùng lên tiếng tại một tọa đàm bàn về thực trạng và giải pháp xử lý.

Tại Tọa đàm trực tuyến “Nghẽn lệnh tại HOSE: Thực trạng và giải pháp” do Câu lạc bộ Nhà báo Chứng khoán tổ chức sáng 24/6, ông Trần Văn Dũng, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết UBCK có nhiều kế hoạch phát triển TTCK nhưng ở thời điểm hiện nay việc chống nghẽn lệnh là ưu tiên số 1, các kế hoạch khác, trong đó có việc xây dựng chiến lược 10 năm tới cho thị trường có thể phải chậm lại vài tháng.

Chủ tịch UBCK cho rằng, trong thời gian qua nhiều nhà đầu tư không hài lòng nhưng cũng rất chia sẻ với các cơ quan quản lý và vận hành TTCK. Với tình huống nghẽn lệnh xảy ra, các cơ quan quản lý không chỉ nợ 1 lời xin lỗi mà nợ nhiều lời xin lỗi.

Xảy ra hiện tượng nghẽn lệnh là điều đáng tiếc nhưng theo ông Dũng, việc này cũng cho thấy thị trường đã tăng trưởng vượt bậc. "Gần 1/4 thế kỷ tham gia thị trường, cùng với các thế hệ gầy dựng, những người như chúng tôi chỉ mong thấy được thị trường như ngày hôm nay, phát triển cả về quy mô, thanh khoản và độ sâu", ông nói

Nhưng không vì thế mà ông đổ lỗi rằng nghẽn lệnh hoàn toàn do khách quan. Người đứng đầu ngành chứng khoán thừa nhận, những nhà quản lý đã có lúc bị xao nhãng. Sự mất tập trung đó đến từ sự vận hành quá trơn tru của thị trường trong giai đoạn trước, không lường trước hết tình hình thị trường có thể tăng tốc nhanh như hiện nay. Điều này dẫn tới hệ thống mới chưa được chuẩn bị một cách kịp thời.

Trả lời câu hỏi vì sao hơn 20 năm qua sàn HoSE vẫn chưa làm chủ công nghệ, ông Trần Văn Dũng (chủ tịch SSC) thừa nhận nhận thức chính là rào cản. 

"Dự án bắt đầu năm 2000, không biết các anh chị lúc đó có kiến thức và hiểu biết thị trường chứng khoán đến đâu. Cá nhân tôi là người tham gia và các nhà kinh tế, khoa học có hiểu biết nhiều về chức năng và cách tổ chức, nhưng nói hệ thống giao dịch bao gồm phần gì thì không ai biết, kể cả FPT", ông nói.

Chủ tịch SSC cũng cho rằng việc trì trệ nâng cấp hệ thống giao dịch đến từ tính cầu toàn của cơ quan quản lý, muốn tạo ra hệ thống hiện đại, đồng bộ và toàn diện.

"Yêu cầu cao, nhưng nhận thức chưa được thấu đáo, dẫn đến việc chuẩn bị cho hệ thống rất nhiều vấn đề, khi hình thành ra dự án triển khai khá phức tạp và thiếu kinh nghiệm triển khai hệ thống quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực chứng khoán. 

Có nguyên nhân chủ quan từ phía cơ quan quản lý nhà nước lẫn HoSE, trong quá trình thực hiện dự án không lường hết tình hình, chưa thực sự quyết liệt", ông Dũng nói.

Bên cạnh đó, trong quá trình cải tiến hệ thống cũng tốn thời gian, bao gồm 2 lần thuê tư vấn nước ngoài để xây dựng mô hình thị trường chứng khoán Việt Nam và lập hồ sơ về thầu cho hệ thống.

Chưa kể, ban đầu tính triển khai hệ thống mới của nhà thầu là Sở Giao dịch chứng khoán Hàn Quốc (KRX) cho HoSE, nhưng thực tế lại vừa cho HoSE, vừa cho Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) và Trung tâm Lưu ký chứng khoán Việt Nam (VSD), nên phạm vi mở rộng từ thị trường cổ phiếu, mở rộng ra đáp ứng nhu cầu cho cổ phiếu, phái sinh…

Sau khi lắp đặt xong phần cứng, phần mềm, chuẩn bị đưa vào kiểm thử... hệ thống KRX lại bị trễ hẹn do bùng phát COVID-19. "Hợp đồng ký kết dưới hình thức không được thay đổi nội dung và kinh phí dự án", ông Dũng giải thích vì sao chuyên gia Hàn Quốc không thể qua lại liên tục.

"Trong quá trình làm, bản thân HoSE và chúng tôi chưa thực sự quyết liệt nên dự án bị dừng lại. Hy vọng đến cuối năm nay, về mặt lý thuyết, hệ thống KRX đi vào hoạt động, kỷ niệm vui buồn lẫn lộn, nhưng dù sao kết thúc được vấn đề. 

Về giải pháp kiểm soát việc sửa/hủy lệnh giao dịch, ông Lê Hải Trà (tổng giám đốc HoSE) chia sẻ, năng lực xử lý của sàn HoSE tối đa 900.000 lệnh/phiên. Việc sửa/hủy lệnh chiếm 1/3 trong tổng năng lực xử lý trên, khiến chỉ còn 600.000 lệnh được khớp thực tế.

Do đó, việc kiểm soát sửa/hủy lệnh đã giúp "việc xếp hàng qua trạm thu phí giảm bớt trong giờ cao điểm", có thêm 200.000 lệnh được khớp, nên gần đây có những phiên giao dịch lên trên 30.000 tỉ đồng.

"Ở góc độ sở giao dịch chứng khoán, người tổ chức vận hành thị trường, để xảy ra nghẽn lệnh, “tổ chức phục vụ thị trường, sở giao dịch chứng khoán phải nhận lỗi”, ông Trà chia sẻ. 

Ông Dương Dũng Triều, Chủ tịch Công ty TNHH Hệ thống thông tin FPT (FPT IS), cho biết đang chạy thử hệ thống giao dịch tạm với sàn HoSE, chạy giả lập ở các công ty chứng khoán. 

Hệ thống tạm này có khả năng xử lý 3-5 triệu lệnh/ngày, bỏ cơ chế phân bổ lệnh ở các công ty chứng khoán và làm chủ được hệ thống trong quá trình khắc phục và giám sát sự cố.

Theo chia sẻ của chủ tịch SSC, chiều 24/6 tổ công tác xử lý nghẽn lệnh do Thứ trưởng Huỳnh Quang Hải làm tổ trưởng sẽ họp và xem xét tổng thể. Dù vậy, công việc đưa hệ thống mới vào hoạt động không hề đơn giản, phải qua nhiều bước, chuẩn bị kỹ lưỡng, phải test an ninh an toàn hệ thống.

Ban chỉ đạo sẽ xem xét cẩn trọng nhưng sẽ không vượt quá thời hạn như đã thông tin. Những điều đã thông tin ra thị trường thì đó chính là lời hứa, lời cam kết. Hệ thống sẽ được đưa vào hoạt động sớm nhất nhưng phải đủ điều kiện, không còn trục trặc và không còn tình trạng nghẽn và có sự cố thì phải xử lý được.

Sau cùng, chủ tịch SSC bày tỏ: “Tình huống này xảy ra, chúng tôi không chỉ nợ nhà đầu tư một lời xin lỗi mà nhiều lời xin lỗi”. Vị chủ tịch cũng mong muốn nhà đầu tư thông cảm vì đã nỗ lực hết sức để giải quyết nghẽn lệnh trong thời gian qua.

Trung Anh (t/h)