Sau thời gian tăng trưởng nóng (2018-2020), tình hình phát triển của các dự án năng lượng sạch đang có dấu hiệu chững lại vì những thay đổi trong quy định pháp lý, đặc biệt là thủ tục nghiệm thu hoàn thành công trình (CCA). Điều này đã khiến hàng trăm dự án điện sạch bị “treo”, khiến nhiều nhà đầu tư rời vào thế khó.
Nhiều thủ tục thay đổi làm nhà đầu tư trở tay không kịp
Trong giai đoạn 2018–2020, Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng vượt bậc về năng lượng tái tạo. Điện mặt trời đạt hơn 16,5 GW và điện gió đạt gần 4,3 GW tính đến cuối năm 2023. Nhưng kể từ năm 2021, tốc độ phát triển điện sạch bắt đầu chững lại khi những thay đổi trong quy định pháp luật xuất hiện, đặc biệt là quy định liên quan đến thủ tục nghiệm thu hoàn thành công trình xây dựng (CCA).
Nhiều thủ tục thay đổi làm nhà đầu tư trở tay không kịp (Ảnh minh họa)
Theo Thông tư 10/2023/TT-BCT do Bộ Công Thương ban hành, CCA trở thành điều kiện bắt buộc để được cấp phép hoạt động điện lực và công nhận vận hành thương mại (COD). Trong khi đó, từ năm 2019 đến hết tháng 10/2021, được xem là giai đoạn cao điểm của chính sách khuyến khích giá FIT, CCA hoàn toàn không nằm trong các điều kiện COD. Hợp đồng mua bán điện giữa EVN và nhà đầu tư cũng không đề cập đến điều kiện này.
Việc đưa CCA trở thành điều kiện hồi tố khiến hàng loạt nhà đầu tư rơi vào thế bị động. Theo thông tin từ nhiều doanh nghiệp là nhà đầu tư năng lượng tái tạo, họ không thể bổ sung CCA cho các dự án đã hoàn tất và vận hành từ nhiều năm trước, dẫn đến việc không được công nhận chính thức và bị tạm giữ tiền bán điện.
Cần tiếp cận linh hoạt, đồng bộ để khơi thông dòng tiền
Trước việc đơn vị mua điện áp dụng giá tạm thời và tạm giữ một phần tiền bán điện từ tháng 1/2025 đã khiến dòng tiền của hàng trăm dự án điện tái tạo bị ngưng trệ. Doanh thu từ bán điện, nguồn sống duy nhất của các nhà máy, bị đình trệ khiến họ đối mặt nguy cơ không trả được nợ vay, nợ lãi, ảnh hưởng đến bảo trì, vận hành và trả lương cho người lao động.
Theo thống kê từ Bộ Công Thương, hiện có ít nhất 173 dự án điện sạch chưa được công nhận vận hành thương mại do vướng thủ tục CCA, một quy định không tồn tại tại thời điểm họ đưa dự án vào khai thác. Trong khi đó, tổng dư nợ ngân hàng của các dự án điện tái tạo đã vận hành ước tính lên tới hơn 10 tỷ USD.
Cần tiếp cận linh hoạt, đồng bộ để khơi thông dòng tiền (ảnh minh họa)
Theo đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 233/NQ-CP (ngày 10/12/2024) nhằm tháo gỡ khó khăn cho các dự án điện sạch. Tuy nhiên, việc thực thi nghị quyết vẫn đang gặp nhiều vướng mắc, đặc biệt trong xác định giá FIT và hoàn thiện thủ tục pháp lý cho các dự án đã hoàn thành trước khi CCA được quy định.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, việc áp dụng hồi tố trong đầu tư, đặc biệt với lĩnh vực có chi phí lớn và độ phức tạp cao như điện sạch là không phù hợp với tinh thần của Luật Đầu tư 2020. Thay vào đó, cần khẩn trương rà soát, phân loại các dự án vướng mắc, có cơ chế đặc thù xử lý những dự án đã hoàn thành trong điều kiện pháp lý quá độ. Đó không chỉ là cách để giải tỏa khó khăn trước mắt, mà còn là bảo chứng cho cam kết đầu tư công bằng, minh bạch mà Việt Nam hướng tới trong quá trình chuyển đổi năng lượng./.
Hải Bình