Một báo cáo mới từ tổ chức Swissaid, cho thấy con đường buôn lậu vàng từ châu Phi chủ yếu đến từ Trung Đông, trong đó tập trung vào các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), đã tăng mạnh trong thập kỷ qua, với hàng trăm tấn vàng trị giá hàng chục tỷ USD rời khỏi lục địa này một cách bất hợp pháp.
Một thợ khai thác vàng thủ công ở Burkina Faso cầm viên vàng. Ảnh: Reuters
Phân tích của Swissaid, một tổ chức tập trung vào viện trợ và vận động phát triển, cho thấy tổng cộng có khoảng 435 tấn vàng, chủ yếu được khai thác bởi các thợ mỏ quy mô nhỏ và trị giá hơn 30 tỷ USD, đã được buôn lậu ra khỏi châu Phi vào năm 2022.
Theo Swissaid, UAE là điểm đến chính của vàng lậu ở châu Phi, nước này đã thu mua 405 tấn vào năm 2022. Trong thập kỷ trước, UAE đã tiếp nhận hơn 2.500 tấn vàng lậu với tổng giá trị hơn 115 tỷ USD.
Báo cáo cho biết Dubai là một trung tâm quốc tế về buôn bán vàng châu Phi, sau đó nó sẽ đến các quốc gia khác, bao gồm cả Thụy Sĩ. Swissaid thông tin, rằng con đường vàng lậu đến với Dubai bằng máy bay, “trong hành lý xách tay hoặc được cất giữ trên các chuyến bay theo lịch trình hoặc trên máy bay phản lực tư nhân”.
Thông tin được tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) đăng tải liên quan đến yêu cầu trả lời trước phát hiện này, một quan chức của UAE, cho biết nước này đã thực hiện các bước quan trọng để giải quyết mối lo ngại về buôn lậu vàng và thực hiện các quy định mới về vàng và các kim loại quý khác.
Theo người đứng đầu về lĩnh vực hàng hóa tại Swissaid và là một trong những tác giả của báo cáo, ông Marc Ummel, cho biết UAE góp phần vào hoạt động rửa vàng vì số lượng lớn vàng nhập lậu có được sự tồn tại hợp pháp bằng cách quá cảnh qua UAE.
“Nếu chúng ta tiếp tục chứng kiến hơn 400 tấn vàng bất hợp pháp vào UAE mỗi năm thì đây là dấu hiệu cho thấy rõ ràng việc thực thi các quy định ở UAE đang thiếu nghiêm trọng”, ông Ummel chia sẻ.
Để phân tích, Swissaid đã so sánh tổng lượng vàng xuất khẩu từ tất cả các nước châu Phi với lượng vàng nhập khẩu vào các nước ngoài châu Phi. Tổ chức này đã lấp đầy những khoảng trống trong dữ liệu UN COMTRADE bằng số liệu thống kê của từng quốc gia và xác định sai sót bằng cách so sánh dữ liệu với số liệu do các hiệp hội thương mại báo cáo cũng như trao đổi với các chính phủ và nhà máy lọc dầu.
Những khác biệt giữa khai báo xuất khẩu và nhập khẩu này không tồn tại ở Thụy Sĩ và Ấn Độ, hai quốc gia nhập khẩu vàng lớn khác đối với vàng châu Phi.
Báo cáo của Swissaid cho thấy có 12 quốc gia ở châu Phi liên quan đến buôn lậu 20 tấn trở lên mỗi năm.
Đáp lại những cáo buộc rằng họ không làm đủ để thực thi các quy định trong lĩnh vực này, người phát ngôn của Bộ Kinh tế UAE, cho biết UAE không thể chịu trách nhiệm về hồ sơ xuất khẩu của chính phủ khác, “Chỉ của riêng chúng tôi, nơi chúng tôi có các công nghệ và hệ thống tinh vi để theo dõi và xác minh dữ liệu”, người phát ngôn thông tin.
Với việc giá vàng đã tăng gấp đôi kể từ năm 2009, số người chuyển sang khai thác thủ công đã tăng mạnh. Swissaid ước tính rằng việc khai thác vàng thủ công và quy mô nhỏ ở các nước châu Phi đã tạo ra từ 443 đến 596 tấn vàng vào năm 2022. Trong số này, có tới hơn 70% không được công bố.
Báo cáo cho thấy phần lớn vàng châu Phi nhập khẩu vào UAE mỗi năm đều đến từ hoạt động khai thác thủ công không chính thức và quy mô nhỏ. Những phương pháp này mang lại sinh kế cho hàng triệu người châu Phi nhưng thường gây thiệt hại nặng nề cho cộng đồng địa phương và môi trường.
Trước đó, vào năm 2019, một cuộc điều tra của Reuters cũng cho thấy số vàng trị giá hàng tỷ đô la đã được buôn lậu ra khỏi châu Phi mỗi năm thông qua UAE, nơi đóng vai trò là cửa ngõ vào các thị trường ở châu Âu, Hoa Kỳ và một số quốc gia khác.
Bên cạnh việc mất doanh thu thuế, các chuyên gia và chính phủ đã cảnh báo rằng buôn lậu ở quy mô này cho thấy một nền kinh tế bất hợp pháp rộng lớn song song dễ bị rơi vào vòng xoáy của rửa tiền, tài trợ khủng bố và trốn tránh các biện pháp trừng phạt.
Minh Đức