Trong báo cáo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa được gửi đến Quốc hội, Ngân hàng Nhà nước nêu một số khó khăn, vướng mắc trong công tác cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu.
Quá trình tái cơ cấu ngân hàng yếu kém còn chậm
Ngày 17/10 vừa qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã công bố quyết định chuyển giao bắt buộc Ngân hàng thương mại TNHH MTV Xây dựng Việt Nam (CB) về Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) và và Ngân hàng thương mại TNHH MTV Đại Dương (OceanBank) về Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) theo phương án được Chính phủ phê duyệt.
Hai ngân hàng khác là Ngân hàng Dầu khí Toàn cầu (GPBank) và Ngân hàng Đông Á (DongA Bank) dự kiến sẽ tiếp tục hoàn thiện phương án và chuyển giao trong tương lai. NHNN khẳng định tiếp tục thực hiện kiểm soát đặc biệt đối với Ngân hàng TMCP Đông Á (Dong A Bank) và Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB).
Trong báo cáo của NHNN vừa được gửi đến Quốc hội, NHNN nêu khó khăn, vướng mắc trong công tác cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) gắn với xử lý nợ xấu.
Theo đó, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết trong công tác cơ cấu lại hệ thống các TCTD, việc tìm kiếm, đàm phán ngân hàng thương tmại (NHTM) đủ điều kiện nhận chuyển giao bắt buộc (năng lực tài chính, quản trị, kinh nghiệm cơ cấu TCTD yếu kém) kéo dài và gặp nhiều khó khăn do phụ thuộc lớn vào việc tự nguyện tham gia của các NHTM.
Các NHTM cũng cần thời gian để thuyết phục cổ đông, nhất là cổ đông lớn, cổ đông chiến lược nước ngoài đồng thuận tham gia nhận chuyển giao bắt buộc.
Cơ chế chính sách, nguồn lực tài chính để xử lý TCTD yếu kém nói chung và để xây dựng phương án chuyển giao bắt buộc các ngân hàng mua bắt buộc và Dong A Bank nói riêng còn nhiều bất cập, vướng mắc, thủ tục kéo dài.
Việc phối hợp tham gia ý kiến của các bộ, ngành liên quan còn kéo dài do việc xử lý ngân hàng yếu kém phức tạp chưa có tiền lệ.
Năng lực một số cán bộ công chức làm công tác thanh tra, giám sát còn hạn chế trong điều kiện áp lực xử lý khối lượng công việc lớn, phức tạp, yêu cầu khẩn trương về tiến độ (vừa thực hiện công tác thanh tra, giám sát, vừa thực hiện công tác cơ cấu lại ngân hàng yếu kém).
NHNN cho biết, thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, cơ quan liên quan thực hiện các giải pháp để xử lý cơ bản các TCTD yếu kém.
Cụ thể, NHNN sẽ triển khai quyết liệt Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021-2025" ban hành theo Quyết định số 689/QĐ-TTg ngày 08/6/2022; tập trung triển khai chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền về việc cơ cấu lại, xử lý các ngân hàng yếu kém, bảo đảm ổn định tình hình hoạt động và hỗ trợ các ngân hàng này từng bước phục hồi.
Tiếp tục rà soát nghiên cứu tham mưu sửa đổi, bổ sung văn bản liên quan để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý triển khai Luật Các TCTD năm 2024. Chỉ đạo các ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc hoàn chỉnh phương án chuyển giao bắt buộc theo đúng quy định của pháp luật và chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền, trình Chính phủ phê duyệt và triển khai thực hiện.
Kiểm soát sở hữu chéo rất khó khăn
Về tình trạng sở hữu chéo, NHNN cho biết dữ liệu thống kê từ báo cáo của các TCTD cho thấy, tình trạng sở hữu cổ phần vượt giới hạn, sở hữu chéo giữa TCTD; TCTD và doanh nghiệp đã giảm đáng kể so với các giai đoạn trước đây.
Dù vậy, cổ đông; cổ đông và người có liên quan sở hữu cổ phần vượt giới hạn quy định chủ yếu còn tại các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, đây là những đối tượng thuộc sự quản lý của các bộ/ngành, nên NHNN không có thông tin cũng như công cụ để kiểm soát.
Bên cạnh đó, NHNN cho biết việc kiểm soát sở hữu chéo giữa các công ty ngoài ngành với ngân hàng rất khó khăn trong trường hợp cổ đông lớn và người có liên quan của cổ đông lớn cố tình che giấu, nhờ cá nhân/tổ chức khác đứng tên hộ số cổ phần sở hữu để lách quy định của pháp luật về sở hữu chéo sở hữu vượt mức quy định hoặc lách quy định về giới hạn cấp tín dụng nhóm khách hàng liên quan, tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông và người có liên quan.
Điều này dẫn tới tiềm ẩn nguy cơ hoạt động của TCTD thiếu công khai, minh bạch, đồng thời, việc này chỉ có thể được phát hiện và nhận diện thông qua công tác điều tra, xác minh của cơ quan điều tra theo quy định của pháp luật.
Cùng với đó, việc phát hiện mối liên quan giữa các doanh nghiệp còn hạn chế do thông tin để xác định tính liên quan về sở hữu của các doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp không phải là công ty đại chúng rất khó khăn, NHNN không chủ động được trong việc tra cứu thông tin cũng như xác định được độ chính xác, tin cậy của các nguồn thông tin; đặc biệt trong bối cảnh thị trường chứng khoán, công nghệ phát triển nhanh như hiện nay.
Để ngăn chặn sở hữu chéo, NHNN cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục thực hiện giám sát an toàn hoạt động của TCTD và qua công tác thanh tra về vốn, tình hình sở hữu cổ phần của TCTD, hoạt động cho vay, đầu tư, góp vốn...trường hợp phát hiện rủi ro, vi phạm, NHNN chỉ đạo TCTD xử lý các tồn tại nhằm ngăn ngừa rủi ro.
Đối với các trường hợp phát hiện có dấu hiệu của tội phạm, NHNN xem xét chuyển cơ quan công an điều tra, làm rõ hành vi vi phạm pháp luật (nếu có) để xử lý nhằm ngăn ngừa rủi ro.
NHNN cũng mong muốn các bộ, ban ngành, đơn vị chủ quản của doanh nghiệp cần quan tâm chỉ đạo các doanh nghiệp thực hiện việc đầu tư, góp vốn mua cổ phần tại các TCTD tuân thủ quy định, sử dụng nguồn vốn đi vay, đặc biệt vốn vay từ các TCTD đúng mục đích, hiệu quả đảm bảo an toàn và trả nợ đúng hạn cho các TCTD.
NHNN cho biết tiếp tục thanh tra hoạt động chuyển nhượng, sở hữu có thể dẫn tới việc thâu tóm ngân hàng.
Trung Anh