Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026 diễn ra trong dấu mốc đặc biệt, khi quần thể di tích vừa được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa Thế giới. Với những đổi mới toàn diện về quy mô, nội dung và phương thức tổ chức, lễ hội không chỉ tôn vinh tiền nhân mà còn khẳng định bước chuyển chiến lược: đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển và biểu tượng văn hóa Việt Nam trong thời đại hội nhập.
Di sản được nâng tầm: từ ký ức lịch sử đến trách nhiệm toàn cầu
Trong chiều dài lịch sử dân tộc, Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ là một địa danh, mà là không gian kết tinh những giá trị cốt lõi của trí tuệ, đạo lý và khí phách Việt Nam. Nơi đây gắn với Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền mang tinh thần nhập thế sâu sắc; là căn cứ địa chiến lược của cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông dưới sự chỉ huy của Trần Hưng Đạo; là nơi tu hành, viên tịch của Đệ tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang; đồng thời là chốn gắn bó mật thiết với cuộc đời và tư tưởng của danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi.
Chính sự hội tụ của những giá trị đặc biệt ấy đã làm nên tầm vóc độc đáo của Côn Sơn - Kiếp Bạc, để rồi hôm nay, khi quần thể di tích được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa Thế giới, nơi đây không còn chỉ là niềm tự hào của một địa phương hay của quốc gia, mà trở thành một phần của di sản nhân loại. Danh hiệu này không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh, mà còn đặt ra trách nhiệm lớn lao trong việc bảo tồn, phát huy và truyền lại giá trị di sản cho các thế hệ mai sau.
Trong bối cảnh ấy, Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026, diễn ra từ ngày 26/02 đến 11/3/2026 (tức từ mùng 10 đến hết ngày 23 tháng Giêng năm Bính Ngọ), mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một lễ hội truyền thống. Đây là sự kiện văn hóa đặc biệt quan trọng, tưởng niệm 692 năm ngày viên tịch của Huyền Quang tôn giả (1334–2026), đồng thời là hoạt động thiết thực chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Phát biểu tại buổi họp báo ngày 25/02/2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Minh Hùng nhấn mạnh rằng việc tổ chức lễ hội trong bối cảnh di tích được UNESCO ghi danh là dấu mốc quan trọng, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức tổ chức, nâng cao chất lượng các nghi lễ, hoạt động văn hóa và dịch vụ du lịch, bảo đảm tổ chức trang trọng, bài bản, chuyên nghiệp, xứng tầm giá trị di sản thế giới.
Nhận thức này phản ánh một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý di sản: từ bảo tồn thụ động sang phát huy chủ động; từ gìn giữ ký ức sang kiến tạo tương lai. Di sản không còn là không gian tĩnh, mà trở thành một thực thể sống động, gắn bó với đời sống xã hội và đóng góp trực tiếp vào sự phát triển bền vững.
Đổi mới toàn diện: kiến tạo không gian di sản sống
Điểm nổi bật của lễ hội năm nay là sự đổi mới toàn diện về không gian, nội dung và phương thức tổ chức, thể hiện rõ định hướng nâng tầm di sản theo chuẩn mực quốc tế. Không gian lễ hội được mở rộng trên phạm vi toàn bộ khu di tích, với điểm nhấn là Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại kéo dài 12 ngày tại khu vực Hồ Bán Nguyệt, trên diện tích hơn 10.000m².
Không gian này quy tụ hàng chục gian hàng trưng bày sản phẩm làng nghề truyền thống, sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch và ẩm thực, tạo nên một hệ sinh thái văn hóa - kinh tế - du lịch gắn kết chặt chẽ. Những sản phẩm thủ công tinh xảo, những đặc sản địa phương, những tour tuyến du lịch được giới thiệu không chỉ nhằm phục vụ nhu cầu của du khách, mà còn góp phần tái hiện và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc.
Đặc biệt, việc xây dựng không gian Phật giáo Trúc Lâm trong khuôn khổ lễ hội mang ý nghĩa sâu sắc, góp phần giới thiệu và lan tỏa tư tưởng của dòng thiền mang bản sắc Việt Nam. Đây không chỉ là hoạt động văn hóa, mà còn là hành động khẳng định giá trị tinh thần của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Song song với đó, các nghi lễ truyền thống như Lễ tưởng niệm, Khai hội, Lễ rước nước, Lễ tế trời đất tại Ngũ Nhạc linh từ được tổ chức trang nghiêm, chuẩn mực, bảo đảm tính kế thừa và tính xác thực của di sản. Chương trình nghệ thuật “Côn Sơn, Kiếp Bạc - Mạch nguồn Di sản” được đầu tư công phu, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, tạo nên một không gian nghệ thuật vừa mang chiều sâu lịch sử, vừa phù hợp với cảm quan đương đại.
Một điểm nhấn quan trọng khác là việc tổ chức các hoạt động mới như Ngày hội sách Di sản và giải bán Marathon “Hành trình di sản thế giới”. Những hoạt động này cho thấy một tư duy bảo tồn hiện đại: đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, thông qua những hình thức trải nghiệm đa dạng. Di sản không chỉ được nhìn ngắm, mà còn được đọc, được hiểu, được trải nghiệm và được sống cùng.
Sự đổi mới này phản ánh một quan điểm phát triển tiến bộ: bảo tồn không có nghĩa là đóng băng quá khứ, mà là làm cho quá khứ tiếp tục sống trong hiện tại, trở thành nền tảng cho tương lai.
Xây dựng thương hiệu di sản: từ giá trị văn hóa đến động lực phát triển
Một trong những mục tiêu quan trọng của lễ hội năm nay là từng bước xây dựng thương hiệu lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc mang tầm vóc quốc gia và quốc tế. Đây không chỉ là nhiệm vụ văn hóa, mà còn là chiến lược phát triển lâu dài, nhằm đưa di sản trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.
Thiết kế đồ họa: Bá Giang - Bản tin Văn hóa, Thể thao và Du Lịch Hải Phòng
Trong quá trình ấy, báo chí đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Theo lãnh đạo thành phố, đến nay đã có hơn 500 tin, bài, ảnh phản ánh về lễ hội được đăng tải trên các phương tiện truyền thông. Sự đồng hành của báo chí không chỉ giúp lan tỏa thông tin, mà còn góp phần nâng cao nhận thức xã hội về giá trị di sản, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong cộng đồng.
Việc tổ chức lễ hội gắn với các hoạt động văn hóa, du lịch, thương mại đã tạo ra một mô hình phát triển tích hợp, trong đó di sản trở thành trung tâm kết nối các lĩnh vực. Điều này phù hợp với xu hướng phát triển bền vững trên thế giới, trong đó văn hóa được coi là nền tảng và động lực cho phát triển.
Từ một lễ hội truyền thống mang tính địa phương, Côn Sơn - Kiếp Bạc hôm nay đang từng bước chuyển mình, trở thành biểu tượng văn hóa mang tầm vóc quốc tế. Quá trình ấy không chỉ thể hiện sự trưởng thành trong tư duy quản lý di sản, mà còn phản ánh khát vọng đưa văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới.
Di sản, suy cho cùng, không chỉ là những gì thuộc về quá khứ. Di sản là ký ức, là bản sắc, là cội nguồn, nhưng đồng thời cũng là động lực, là tương lai. Khi một di sản được nâng tầm, không chỉ giá trị của quá khứ được khẳng định, mà vị thế của hiện tại và triển vọng của tương lai cũng được mở rộng.
Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026, vì thế, không chỉ là sự kiện văn hóa thường niên, mà là dấu mốc quan trọng trong hành trình nâng tầm di sản Việt Nam. Từ những nghi lễ trang nghiêm đến những hoạt động đổi mới, từ không gian tâm linh đến không gian tri thức, tất cả đang cùng nhau tạo nên một diện mạo mới cho di sản: vừa sâu sắc, vừa sống động, vừa mang bản sắc dân tộc, vừa mang tầm vóc toàn cầu.
Trong dòng chảy ấy, Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của dân tộc, mà còn là nơi khởi nguồn cho những hành trình mới - hành trình đưa văn hóa Việt Nam bước ra thế giới với tất cả chiều sâu, bản lĩnh và khát vọng của mình.
Đình Sáng