Làn sóng đầu tư hàng nghìn tỷ USD vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang đứng trước phép thử lớn khi hiệu quả sinh lời chưa theo kịp quy mô vốn bỏ ra. Đà lao dốc của cổ phiếu công nghệ Mỹ, cùng cảnh báo từ IMF và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), làm dấy lên lo ngại về nguy cơ điều chỉnh trên thị trường tài chính toàn cầu.
Cổ phiếu công nghệ chịu áp lực, hàng nghìn tỷ USD vốn hóa bốc hơi
Sau giai đoạn tăng trưởng mạnh nhờ kỳ vọng AI, thị trường chứng khoán Mỹ đang xuất hiện những dấu hiệu điều chỉnh khi nhà đầu tư ngày càng thận trọng với quy mô chi tiêu và khả năng sinh lời của các tập đoàn công nghệ.
Trong phiên giao dịch ngày 2/11, chỉ số Nasdaq Composite giảm 1,07%, xuống 25.164 điểm; S&P 500 mất 0,51%, trong khi Dow Jones ngược chiều tăng 0,41%, lên 51.984 điểm. Áp lực bán tập trung chủ yếu ở nhóm cổ phiếu công nghệ. Nvidia và Meta cùng giảm khoảng 1%, Apple mất gần 2%, trong khi Marvell Technology giảm gần 13% và Lumentum mất 18%.
Cổ phiếu Oracle cũng mất 8% sau khi công ty cho biết kế hoạch phát hành 10 tỷ USD cổ phiếu phổ thông cùng 10 tỷ USD trái phiếu để tài trợ cho việc phát triển cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI).
Diễn biến này nối tiếp đợt bán tháo mạnh trong tháng 10/2026, khi hơn 2.000 tỷ USD vốn hóa của các doanh nghiệp thuộc Nasdaq-100 bị thổi bay. Riêng phiên 30/10, Nasdaq Composite giảm 2,9%, còn S&P 500 mất 1,8%. Những cổ phiếu công nghệ lớn như Alphabet, Amazon và Intel nằm trong nhóm chịu sức ép đáng kể.
Đằng sau biến động giá cổ phiếu là mối lo ngày càng lớn về hiệu quả đầu tư AI. Các tập đoàn công nghệ đang đổ lượng vốn khổng lồ vào trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng điện toán, nhưng khả năng chuyển hóa khoản đầu tư này thành dòng tiền và lợi nhuận tương xứng vẫn là dấu hỏi.
Trường hợp Alphabet cho thấy sự chênh lệch giữa quy mô đầu tư và khả năng tạo dòng tiền. Theo các số liệu được công bố, chi tiêu vốn của doanh nghiệp trong quý đạt khoảng 51 tỷ USD, trong khi dòng tiền tự do âm khoảng 9 tỷ USD. Amazon cũng ghi nhận dòng tiền tự do âm 42,4 tỷ USD trong 12 tháng kết thúc ngày 30/9/2026, trái ngược mức dương 14,8 tỷ USD cùng kỳ năm trước, trong khi kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 lên tới khoảng 220 tỷ USD.
Điều này khiến nhà đầu tư chuyển trọng tâm từ kỳ vọng tăng trưởng dài hạn sang khả năng tạo lợi nhuận và dòng tiền thực tế. Một doanh nghiệp có doanh thu tăng trưởng mạnh từ dịch vụ điện toán đám mây vẫn có thể chịu sức ép định giá nếu chi phí đầu tư ngày càng lớn và dòng tiền tự do suy giảm.
IMF, ECB cảnh báo nguy cơ rủi ro lan rộng
Trong báo cáo Global Financial Stability Report mới nhất vừa được công bố, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo thị trường tài chính ngày càng dễ bị tổn thương trước một đợt điều chỉnh do AI thúc đẩy, nhất là khi lợi nhuận thực tế không đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư.
IMF lưu ý rằng dòng vốn đang tập trung vào một nhóm tương đối nhỏ doanh nghiệp công nghệ, trong khi các tập đoàn lớn gia tăng vay nợ để mở rộng đầu tư. Đáng chú ý, một số thỏa thuận tài chính trong hệ sinh thái AI có tính chất vòng tròn, khi các doanh nghiệp vừa là nhà đầu tư, bên cấp vốn, vừa là khách hàng của nhau. Mô hình này có thể duy trì dòng tiền trong ngắn hạn nhưng cũng làm gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau, khiến khó khăn tại một doanh nghiệp có khả năng lan sang các đơn vị khác.
Phó Chủ tịch NHTW châu Âu (ECB) Boris Vujcic cho biết hôm thứ Hai (2/11) rằng, ECB đã xác định các rủi ro chính đối với sự ổn định tài chính hiện nay bao gồm: định giá quá cao đối với cổ phiếu trí tuệ nhân tạo (AI), căng thẳng trên thị trường trái phiếu và các khoản lỗ tiềm ẩn tại hệ thống ngân hàng ngầm (shadow banking) - thuật ngữ mà các NHTW dùng để chỉ các tổ chức tài chính phi ngân hàng.
ECB dự kiến sẽ công bố Báo cáo Ổn định Tài chính (Financial Stability Review - FSR) định kỳ sáu tháng một lần vào ngày 18/11, trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu đang biến động mạnh. Điều này diễn ra khi kỳ vọng về lợi nhuận từ các khoản đầu tư vào AI đang bị xem xét kỹ lưỡng, đồng thời các quốc gia có nợ công cao - chẳng hạn như Pháp - đang phải đối mặt với nhiều áp lực.
ECB đã cảnh báo về nguy cơ bong bóng trong lĩnh vực cổ phiếu công nghệ Mỹ từ ít nhất hai năm nay. Hiện tại, những dấu hiệu rạn nứt đã bắt đầu xuất hiện khi chỉ số Nasdaq giảm gần 8% so với mức đỉnh lịch sử, sau khi các tập đoàn như Alphabet, Intel và Amazon công bố kết quả kinh doanh.
Giáo sư Ian Goldin tại Đại học Oxford cho rằng kỳ vọng AI tạo ra cú hích năng suất quá lớn có thể không trở thành hiện thực như dự báo. Theo ông, dù AI có khả năng cải thiện năng suất trong một số ngành sản xuất và dịch vụ chuyên môn, tác động tổng thể đến nền kinh tế có thể bị giới hạn bởi những lĩnh vực khó tự động hóa như xây dựng, lưu trú, ăn uống và chăm sóc cá nhân.
Ông cũng cảnh báo quy mô đầu tư hàng nghìn tỷ USD vào hạ tầng AI, đi kèm khối nợ ngày càng lớn và định giá tài sản cao, có thể tạo ra những hệ lụy nếu bong bóng hình thành và vỡ. Khi đó, thiệt hại không chỉ dừng ở các doanh nghiệp công nghệ mà còn có thể lan sang quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, tiêu dùng và hoạt động kinh tế nói chung.
Nguy cơ an ninh mạng gia tăng cùng quá trình ứng dụng AI
Bên cạnh nguy cơ bong bóng AI vỡ, IMF xác định một mối đe dọa tiềm tàng khác đối với sự ổn định tài chính toàn cầu là các cuộc tấn công mạng. Các cuộc tấn công mạng có nguy cơ làm gián đoạn những dịch vụ tài chính thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của ngân hàng và khả năng tiếp cận tiền gửi của khách hàng.
Theo IMF, các ngân hàng ngày càng phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây và phần mềm. Sự tập trung này có thể tạo ra điểm yếu chung cho hệ thống tài chính, bởi sự cố tại một nhà cung cấp công nghệ trọng yếu có thể gây gián đoạn hoạt động của nhiều tổ chức cùng lúc.
IMF cho biết hơn 70% số lỗ hổng bảo mật được theo dõi và đã bị khai thác trong năm 2026 tính đến thời điểm báo cáo được thực hiện đã bị tin tặc lợi dụng trước hoặc ngay trong ngày công khai thông tin. Trong khi đó, các mô hình AI tiên tiến có thể giúp tội phạm mạng phát hiện và khai thác lỗ hổng nhanh hơn, làm gia tăng sức ép đối với ngân hàng và các nhà cung cấp công nghệ.
Dù vậy, IMF không coi một cuộc khủng hoảng tài chính là kịch bản tất yếu. Tổ chức này đánh giá thị trường tài chính toàn cầu vẫn duy trì được khả năng chống chịu trước một đợt suy thoái nghiêm trọng, dù những tổ chức có nền tảng yếu hơn sẽ dễ bị tổn thương. IMF kêu gọi các cơ quan quản lý tăng cường giám sát tình trạng vay nợ, mức độ tập trung dòng vốn và khả năng chống chịu trước các cuộc tấn công mạng.
Ở thời điểm hiện tại, AI vẫn được xem là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế số. Tuy nhiên, những biến động trên thị trường chứng khoán cho thấy nhà đầu tư đang đòi hỏi bằng chứng rõ ràng hơn về hiệu quả kinh tế của các khoản đầu tư khổng lồ. Thách thức không nằm ở việc phủ nhận tiềm năng của AI, mà ở khả năng bảo đảm tốc độ đầu tư, định giá doanh nghiệp và lợi nhuận thực tế không đi quá xa nhau.
Trung Anh