Công ty tài chính tiêu dùng gặp 'khó trăm bề'

Với những tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô, thiếu hành lang pháp lý, các doanh nghiệp tài chính tiêu dùng hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn.

Nhiều dư địa chưa được tận dụng

Với lợi thế là dân số đông, cộng với chiến lược tài chính toàn diện quốc gia nhằm thúc đẩy thị trường tài chính tiêu dùng, Việt Nam được coi là mảnh đất màu mỡ với nhiều dư địa để phát triển.

Thế nhưng từ khoản đầu năm 2020, thị trường tài chính tiêu dùng đã phải đối mặt với nhiều tiêu cực. Nguyên nhân chính là đại dịch Covid -19 và sự suy giảm tổng cầu.

Khi đại dịch được khống chế, thế giới lại tiếp tục chứng kiến sự căng thẳng địa chính trị làm cho chuỗi cung ứng, chuỗi phân phối đứt gãy khiến các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI chịu tác động tiêu cực.

Các doanh nghiệp gặp khó khăn vì không có đơn hàng, người lao đôlng mất việc buộc phải “thực hành tiết kiệm”, từ đó ảnh hưởng tiêu cực tới thị trường tài chính tiêu dùng. Khách hàng đang có dư nợ đứng trước nguy cơ giảm lương, mất việc làm nên không có khả năng trả nợ.

Nhiều yếu tố khác tác động đến thị trường tài chính tiêu dùng diễn ra cùng một lúc khiến thị trường tài chính tiêu dùng rơi vào cú shock lớn nhất từ trước đến nay.

Điều này có thể nhìn thấy rõ nhất qua báo cáo tài chính của một các công ty tài chính khi lợi nhuận của nhiều đơn vị sụt sâu, thậm chí lỗ lớn.

Trong 6 tháng đầu năm 2023, FE Credit – doanh nghiệp có thị phần lớn nhất thị trường tài chính tiêu dùng - ghi nhận khoản lỗ sau thuế tới 2.996 tỷ đồng, vượt xa tổng lỗ sau thuế cả năm 2022 là 2.376 tỷ đồng.

Lợi nhuận sau thuế Home Credit Việt Nam trong nửa đầu năm cũng chỉ đạt 211,5 tỷ đồng. Trước đó, Home Credit báo lãi 1.189 tỷ đồng cho cả năm 2022.

Tương tự, lợi nhuận sau thuế của MCredit giảm 32% so với cùng kỳ năm 2022, xuống còn 328 tỷ đồng.

Công ty HD Saison với bề dày 15 năm hoạt động trong ngành tài chính tiêu dùng cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn. Theo công bố 6 tháng đầu năm 2023 từ HDBank, lợi nhuận trước thuế của HD Saison sụt giảm, chỉ đạt 314 tỷ đồng, bằng một nửa so với con số 6 tháng đầu năm 2022.

Không chỉ đi lùi về lợi nhuận, quy mô dư nợ và tài sản của các công ty tài chính cũng có xu hướng thu hẹp và nợ xấu gia tăng. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, tổng tài sản của các công ty tài chính, cho thuê đã giảm 5,58% trong nửa đầu năm xuống còn 293.537 tỷ đồng. Trong khi tỷ lệ nợ xấu theo ước tính của Fitch Ratings đã tăng lên 13% từ mức 11% vào cuối năm 2022.

Còn thiếu hành lang pháp lý

Bên cạnh những yếu tố vĩ mô, những tác động khách quan một trong những nguyên nhân khiến các công ty tài chính tiêu dùng gặp khó chính là việc quản lý chặt chẽ của cơ quan chức năng và quan điểm không tích cực của nhiều người đối với lĩnh vực này.

Một lãnh đạo tài chính đã chia sẻ trong diễn đàn tài chính tiêu dùng gần đây rằng, hiện nay khách hàng đang có xu hướng tiêu cực hóa trên thị trường tài chính tiêu dùng dưới các góc độ chủ quan lẫn khách quan.

Về chủ quan, có đối tượng gian lận lừa đảo, có những đối tượng cổ xúy trên truyền thông về quỵt nợ… Ở góc độ khách quan, có nhóm khách hàng bị ảnh hưởng bởi Covid-19 mất khả năng trả nợ, còn khách hàng tốt vốn đã hiếm rồi còn bị thu hẹp bởi cạnh tranh…

Đại diện công ty trên nhìn nhận, diễn biến này dẫn đến nguy cơ các nhóm khách hàng chuyển dịch ngày một xấu hơn. Trong bối cảnh hiện nay, khách hàng rất dễ hình thành suy nghĩ tại sao mình phải trả nợ trong khi nhiều đối tượng không trả nợ vẫn không bị phạt gì?

“Doanh nghiệp phải đứng trước câu hỏi về việc có nên tiếp tục cho vay với những đối tượng này không? Nếu công ty không tiếp tục cho vay thì nhân viên sẽ mất việc nhiều. Ngân hàng chính thống không dám cho vay, các tổ chức tín dụng đen sẽ nhân cơ hội để bùng lên”, lãnh đạo công ty tài chính này chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Quốc Hùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), thời điểm này là giai đoạn khó khăn nhất của các công ty tài chính sau khi ngấm đòn từ dịch Covid-19 và hệ lụy do khó khăn của kinh tế kéo dài từ năm ngoái đến nay, nhất là hoạt động thu nợ.

Đáng chú ý, tỉ lệ khách vay không trả nợ, thậm chí rủ nhau "bùng nợ" ngày càng cao trong khi chế tài với khách hàng này chưa có và việc khởi kiện càng khó thực hiện vì đa số các khoản nợ giá trị thấp. Trong bối cảnh đó, các công ty tài chính hiện không dám mạnh tay cho vay tiêu dùng vì lo khó thu hồi nợ.

Các chuyên gia tài chính phân tích rằng, thị trường tài chính tiêu dùng tại Việt Nam vẫn đang thiếu một hành lang pháp lý đủ sức vừa chế tài, quản lý được việc doanh nghiệp cho vay sai quy định. Đồng thời cũng phải bảo vệ được doanh nghiệp làm đúng, tạo ra sự phát triển lành mạnh của thị trường tài chính tiêu dùng.

Trong một báo cáo gần đây, tổ chức xếp hạng quốc tế Fitch Ratings cũng nhận định: Việc quản lý chặt chẽ hoạt động cho vay tiêu dùng và hình thức thu hồi nợ bất hợp pháp có thể giúp củng cố sự phát triển của lĩnh vực tài chính tiêu dùng trong trung-dài hạn.

Tuy nhiên, với sự gia tăng hoạt động bùng nợ của một bộ phận người đi vay trong thời gian vừa qua – lợi dụng hoạt động thanh/kiểm tra của cơ quan chức năng đối với một số công ty tài chính tiêu dùng có sai phạm để đánh đồng hoạt động cho vay tiêu dùng với tín dụng đen nhằm trốn tránh trách nhiệm trả nợ, hoạt động kinh doanh của các công ty tài chính tiêu dùng sẽ tiếp tục gặp khó khăn.

Triển vọng thu hồi nợ đối với các khách hàng cố tình chây ỳ không trả nợ gần bằng không, khi tính chất của các khoản vay là tín chấp, nhỏ lẻ, không có tài sản đảm bảo và các thách thức gặp phải khi khởi kiện các đối tượng này.

Quang Anh