Dịch vụ hành chính công: Miễn phí nhưng vì sao vẫn có 'cò'?

Dịch vụ hành chính công được triển khai nhằm đơn giản hóa thủ tục, tiết kiệm thời gian và hoàn toàn miễn phí. Thế nhưng, trên thực tế, vẫn tồn tại những "cò" dịch vụ, sẵn sàng làm trung gian với mức phí không hề rẻ. Vì sao lại có nghịch lý này? Phải chăng thủ tục vẫn rườm rà hay do tâm lý “có tiền là xong”?

Hãy cảnh giác với “cò” trong dịch vụ hành chính công

Dịch vụ hành chính công đang ngày càng được cải tiến theo hướng đơn giản và thuận tiện hơn cho người dân. Cùng với đó, nhiều trung tâm hỗ trợ thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến cũng xuất hiện tại các đô thị lớn.

Tại Hà Nội, dù Trung tâm phục vụ hành chính công mới hoạt động chưa lâu, nhưng khu vực xung quanh đã xuất hiện tình trạng “cò mồi”. Những đối tượng này thường nhắm vào những người chưa thạo công nghệ, khai sai thông tin hoặc gặp khó khăn khi sử dụng Cổng Dịch vụ công trực tuyến. Ngoài ra, những người chưa biết đến dịch vụ này cũng dễ dàng trở thành “con mồi” của họ.

Các “cò” thường tiếp cận, thuyết phục người dân sử dụng dịch vụ làm hộ các thủ tục như cấp hộ chiếu, đổi giấy phép lái xe hay khai hồ sơ. Đáng nói, ngoài khoản lệ phí theo quy định, người dân còn phải trả thêm một số tiền lớn hơn nhiều lần để hoàn tất thủ tục.

Chị Nguyễn Thị Hoàn (34 tuổi, trú tại phường Nguyễn Trãi, quận Hà Đông) đến Trung tâm phục vụ hành chính công Hà Nội để làm thủ tục đổi giấy phép lái xe. Vừa gửi xe bên ngoài, chị đã bị một nhóm người tiếp cận, mời chào làm giấy tờ. Khi chị hỏi về dịch vụ đổi giấy phép lái xe, họ ra giá 800 nghìn đồng trọn gói. Thấy giá quá cao, chị từ chối thì một thanh niên tiếp tục mặc cả: “600 nghìn chị nhé, giá này không thể thấp hơn đâu.” Tuy nhiên, chị vẫn quyết định tự làm thủ tục để xem quy trình như thế nào, nếu quá phức tạp mới nhờ đến dịch vụ bên ngoài.

Không chỉ phải trả phí cao, những người sử dụng dịch vụ “cò” còn phải cung cấp ảnh chân dung, thông tin cá nhân, số điện thoại và mã OTP. Điều này khiến họ có nguy cơ bị lộ thông tin nhạy cảm, tạo điều kiện cho kẻ xấu đánh cắp dữ liệu, lợi dụng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật như lừa đảo qua mạng.

Một trong những thủ tục bị “cò” thao túng nhiều nhất là đổi giấy phép lái xe. Do nhiều người chưa nắm rõ quy trình hoặc gặp khó khăn khi sử dụng công nghệ, dịch vụ này đã bùng nổ với mức giá từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Người dân chỉ cần cung cấp bản sao giấy tờ, căn cước công dân, ảnh thẻ mà không cần trực tiếp khám sức khỏe hay thực hiện thủ tục. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro khi giao thông tin cá nhân cho các dịch vụ không chính thống.

Bên cạnh đó, việc thuê dịch vụ làm thủ tục hành chính qua mạng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lộ thông tin cá nhân hoặc rơi vào bẫy lừa đảo. Đặc biệt, nhiều dịch vụ cấp đổi giấy phép lái xe online không có địa chỉ rõ ràng, khiến người dân khó xác minh tính minh bạch.

Trước thực trạng này, cơ quan công an khuyến cáo người dân không cung cấp thông tin cá nhân cho những đối tượng không đáng tin cậy, tránh nguy cơ bị đánh cắp và rao bán dữ liệu, nhận quảng cáo rác hoặc thậm chí bị xâm nhập tài khoản cá nhân.

Hiện nay, Trung tâm phục vụ hành chính công Hà Nội đã hỗ trợ người dân thực hiện mọi thủ tục trực tuyến miễn phí, với quy trình bảo mật dựa trên CCCD gắn chip và xác thực chính chủ. Đồng thời, hệ thống lấy số trực tuyến qua CCCD hoặc ứng dụng VNeID giúp loại bỏ tình trạng "xí chỗ" hay lấy phần. Đội ngũ tư vấn tại chỗ cũng luôn sẵn sàng hướng dẫn, hỗ trợ người dân hoàn thành thủ tục. Vì vậy, người dân cần cảnh giác, không nên nghe theo lời dụ dỗ của “cò mồi” để tránh những rủi ro không đáng có.

Tư duy "xin - cho" ăn sâu qua nhiều thế hệ

Một trong những nguyên nhân chính khiến nhiều người dân vẫn tìm đến dịch vụ “cò” để làm thủ tục hành chính công là sự phức tạp, rườm rà trong quy trình xử lý và tâm lý e ngại khi trực tiếp làm việc với cơ quan nhà nước. Nhiều thủ tục yêu cầu hồ sơ khó hiểu, thời gian giải quyết kéo dài, hoặc có quy định chưa rõ ràng, dễ gây nhầm lẫn. Bên cạnh đó, không phải ai cũng am hiểu pháp lý hoặc có đủ thời gian để tự mình hoàn tất các bước thủ tục.

Chị Nguyễn Thị Hương (Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi đi làm thủ tục cấp sổ hộ khẩu mới, nhưng khi đến phường thì được yêu cầu bổ sung nhiều loại giấy tờ mà tôi chưa từng nghe đến. Cả ngày chạy đi xin xác nhận, quay lại nộp nhưng vẫn chưa xong. Cuối cùng, tôi đành tìm dịch vụ bên ngoài để đỡ mất công.”

Những tình huống này không hiếm gặp, nhất là với những người không rành công nghệ hoặc không quen với cách làm việc của cơ quan hành chính. Quy trình rườm rà và bất tiện khiến nhiều người sẵn sàng bỏ tiền thuê dịch vụ trung gian để tiết kiệm thời gian, thay vì tự mình thực hiện.

Dù chuyển đổi số trong hành chính công đã có nhiều tiến bộ, nhưng thực tế vẫn chưa thực sự thuận tiện cho tất cả mọi người. Các cổng dịch vụ công trực tuyến giúp giảm bớt việc đi lại và đơn giản hóa một số thủ tục, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập. Hệ thống có thể gặp lỗi kỹ thuật, quá tải hoặc bảo trì đột xuất khiến người dân không thể truy cập khi cần.

Giao diện của một số trang web còn phức tạp, khó sử dụng, đặc biệt là đối với người cao tuổi hoặc những ai ít tiếp xúc với công nghệ. Ngoài ra, quy trình xác thực tài khoản, điền biểu mẫu trực tuyến hay nộp hồ sơ điện tử thường đòi hỏi nhiều bước, bao gồm sử dụng chữ ký số, tài khoản định danh hoặc tải lên giấy tờ với định dạng cụ thể. Điều này khiến không ít người cảm thấy lúng túng và e ngại khi tự mình thực hiện.

Anh Lê Bá Tuấn (Phú La, Hà Đông) chia sẻ: “Tôi thử đăng ký làm hộ chiếu online nhưng gặp khó khăn ngay từ bước đăng nhập. Hệ thống yêu cầu xác thực qua tài khoản định danh điện tử, mà tôi chưa có. Khi lên công an hỏi thì được hướng dẫn làm tài khoản trước, nhưng quy trình này cũng không đơn giản. Cuối cùng, tôi phải nhờ dịch vụ bên ngoài để làm cho nhanh.”

Không chỉ vấn đề kỹ thuật, một số cán bộ thực thi công vụ còn gây khó dễ, khiến người dân ngại tiếp xúc với cơ quan nhà nước. Dù đã chuẩn bị hồ sơ đầy đủ theo quy định, không ít người vẫn bị yêu cầu bổ sung giấy tờ không cần thiết, gặp khó khăn trong quá trình tiếp nhận hoặc bị kéo dài thời gian xử lý mà không có lý do cụ thể. Điều này không chỉ làm mất thời gian, công sức của người dân mà còn khiến họ dần có tâm lý né tránh thủ tục hành chính, thậm chí sẵn sàng chi tiền để được giải quyết nhanh hơn.

Không ít cán bộ ở bộ phận hành chính công có thái độ thiếu thiện chí, gây áp lực cho người dân khi làm thủ tục. Người viết bài từng bị cán bộ phường quát mắng khi xin xác nhận giấy tờ: “Khai thế này thì làm sao mà được? Không chụp ảnh căn cước công dân với giấy cần chứng nhận để tải lên thì xác nhận bằng niềm tin à?”

Thực trạng này kéo dài khiến nhiều người dân bức xúc nhưng bất lực. Họ dần mất niềm tin vào quy trình hành chính chính thống và chấp nhận “đi tắt” để tránh những phiền hà không đáng có. Chính tâm lý này đã tạo điều kiện cho các dịch vụ trung gian phát triển mạnh mẽ, trở thành lựa chọn phổ biến đối với những ai muốn làm thủ tục nhanh chóng. Dù biết rằng việc này có thể tiếp tay cho những tiêu cực trong bộ máy hành chính, nhưng trước thực tế nhiêu khê của thủ tục, nhiều người vẫn chọn cách “mua sự thuận tiện” hơn là tự mình chịu đựng rắc rối.

Tất cả những yếu tố trên vô tình mở ra cơ hội cho các cá nhân, tổ chức không chính thống trục lợi bằng cách cung cấp dịch vụ giải quyết thủ tục hành chính với mức phí cao, thậm chí có nguy cơ vi phạm pháp luật. Nếu không có những cải cách thực sự về quy trình, thái độ phục vụ và hệ thống hỗ trợ người dân, thì xu hướng “chạy dịch vụ” vẫn sẽ tiếp tục tồn tại.

Quang Anh