Quá trình triển khai 2 dự án Bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức cơ sở 2 để xảy ra nhiều vi phạm, những vi phạm pháp luật trong quá trình triển khai 02 Dự án xảy ra ở hầu hết các khâu. Những vi phạm này trực tiếp dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả, không sử dụng hết nguồn vốn dược cấp, gây lãng phí lớn, có dấu hiệu thiệt hại.
Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra Dự án đầu tư xây dựng mới cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Dự án đầu tư xây dựng mới cơ sở 2 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
Theo kết luận thanh tra, việc triển khai thực hiện 2 dự án chậm hơn 7 năm, qua 2 lần gia hạn (hết năm 2020 và hết năm 2024), vẫn không đạt được mục tiêu đã định.
Quá trình triển khai 2 dự án lại để xảy ra nhiều vi phạm, những vi phạm pháp luật trong quá trình triển khai 02 Dự án xảy ra ở hầu hết các khâu, từ chuẩn bị đầu tư đến thực hiện đầu tư, từ phê duyệt chủ trương, kế hoạch lựa chọn nhà thầu đến tổ chức thực hiện các gói thầu, bao gồm cả các gói thầu tư vấn lập dự án, tư vấn thiết kế và xây dựng; các vi phạm có tính hệ thống, vi phạm sau có nguyên nhân từ những vi phạm trước.
Điển hành như vi phạm trong phê duyệt chủ trương thuê tư vấn nước ngoài, tuyển chọn phương án thiết kế kiến trúc là một phần nguyên nhân dẫn đến vi phạm trong việc phân chia các gói thầu và lựa chọn nhà thầu nước ngoài lập dự án, thiết kế kiến trúc; vi phạm trong phân chia gói thầu dẫn đến việc khó khăn khi thực hiện các gói thầu, trong đó có gói thầu XDBM-01, XDVD-01 khi việc lập, thẩm tra, phê duyệt thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công và dự toán do các nhà thầu trong nước thực hiện phải thực hiện sau khi xong phần thiết kế kiến trúc do nhà thầu nước ngoài thực hiện, vì phạm trong tổ chức đấu thầu, thương thảo ký kết hợp đồng trong gói thầu XDBM-01, XDVĐ-01 dẫn đến vướng mắc trong thực hiện hợp đồng và phải dừng thi công từ tháng 01/2021 đến nay.
Những vi phạm này trực tiếp dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả, không sử dụng hết nguồn vốn dược cấp, gây lãng phí lớn, có dấu hiệu thiệt hại.
Cụ thể, lãng phí do điều chỉnh thiết kế cơ sở phương án móng cọc. Việc điều chỉnh phương án móng cọc khoan nhồi sang ép cọc bê tông không thuộc trường hợp được điều chỉnh thiết kế cơ sở theo quy định của Luật Xây dựng năm 2014.
Thực tế, Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm đã trình và được Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt điều chỉnh là trái quy định. Mặt khác, việc thực hiện thi công kéo dài thời gian, chi phí tăng so với phương án móng cọc khoan nhồi được phê duyệt ban đầu khi chưa điều chỉnh thiết kế cơ sở (theo hợp đồng đã ký), gây lãng phí, có dấu hiệu thiệt hại số tiền tạm tính khoảng hơn 20,7 tỷ đồng.
Hai dự án Bệnh viện Bạch Mai 2 và Việt Đức 2 gây lãng phí lớn
Lãng phí do dừng thi công từ tháng 1/2021 làm phát sinh chi phí. Hậu quả việc dừng thi công từ tháng 01/2021 đến nay đã làm cho dự án không thể hoàn thành theo đúng tiến độ để bàn giao, đưa vào sử dụng dẫn tới một số hạng mục đã thực hiện bị hư hỏng, xuống cấp do phong hóa theo thời gian.
Việc làm phát sinh chi phí sửa chữa, khắc phục trước khi nghiệm thu hoàn thành đưa vào sử dụng đã được chủ đầu tư, tư vấn giám sát, các nhà thầu và các bên có liên quan thống nhất ghi nhận bằng văn bản. Chi phí cho công tác bảo hành đối với các hệ thống thiết bị đã vượt quá thời hạn bảo hành và các chi phí khác như chi phí quản lý, chi phí dịch vụ bảo vệ, tiền điện, bảo lãnh ngân hàng...Tính đến thời điểm 31/12/2024, tổng số tiền tạm tính khoảng 253,6 tỷ đồng.
Lãng phí do chưa trích được khấu hao, theo quy định của pháp luật hiện hành, tài sản cố định tại đơn vị sự nghiệp công lập phải trích khấu hao.
Như vậy, việc một số công trình tại Dự án cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Dự án cơ sở 2 Bệnh viện Việt Đức đã khánh thành kỹ thuật, trong đó Bệnh viện Bạch Mai đã đưa vào hoạt động một số hạng mục công trình nhưng lại ngừng hoạt động do các vi phạm pháp luật trong quá trình thực hiện dự án có nguy cơ gây lãng phí vốn Nhà nước do không trích được khấu hao và không tính đủ chi phí khấu hao trong giá dịch vụ khám chữa bệnh để trích quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp.
Căn cứ vào quy định tại Thông tư số 45 năm 2018 của Bộ Tài chính và thực trạng triển khai 2 dự án đến thời điểm thanh tra trực tiếp, Thanh tra Chính phủ xác định, nếu thực hiện trích khấu hao 4 năm từ 2021-2024 với khối nhà chính của 2 dự án thì mức trích có giá trị tạm tính khoảng hơn 217 tỷ đồng. (Dự án cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai hơn 206,5 tỷ đồng. Dự án cơ sở 2 Bệnh viện Việt Đức hơn 64,6 tỷ đồng).
Lãng phí do nguồn vốn được cấp nhưng không sử dụng hết. Theo kết luận thanh tra nêu, giai đoạn 2014 - 2017, Thủ tướng cho phép các dự án được tạm ứng vốn từ Quỹ hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp thuộc SCIC mà không phải trả lãi và các khoản phí.
Giai đoạn 2014-2016, Nhà nước chấp nhận giảm thu ngân sách khi không gửi tiền nhàn rỗi của Quỹ vào ngân hàng thương mại mà dành vốn bố trí cho dự án. Song, 2 dự án không không sử dụng hết nguồn vốn được bố trí.
Số liệu cho thấy, dự án được tạm ứng vốn nhưng không sử dụng năm 2014 là hơn 39,8 tỷ; năm 2015 là hơn 1.912 tỷ; năm 2016 hơn 2.518,6 tỷ; năm 2017 hơn 1.322,4 tỷ đồng. Điều này có nguy cơ gây lãng phí lớn.
Cơ quan thanh tra nhấn mạnh nếu sử dụng số tiền nêu trên trong từng năm gửi ngân hàng thương mại với lãi suất bình quân kỳ hạn từ 1 tháng đến dưới 6 tháng của 4 ngân hàng thương mại thì khoản tiền lãi thu được có giá trị tạm tính khoảng 309,191 tỉ đồng.
Với nguồn vốn ngân sách Nhà nước, giai đoạn 2017 - 2022, Thủ tướng giao kế hoạch vốn từ nguồn ngân sách Trung ương cho 2 dự án. Vốn để thực hiện 2 dự án thuộc nguồn vốn chi đầu tư phát triển trong chi ngân sách Nhà nước theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, điểm a khoản 1 Điều 3 Nghị định số 163/2016 của Chính phủ. Để đảm bảo đủ vốn cho chi đầu tư phát triển, Nhà nước phải vay, trả nợ vay (gồm gốc và lãi), trong đó có nguồn vay từ phát hành Trái phiếu Chính phủ.
Trong khi đó, giai đoạn 2017 - 2022, 2 dự án không sử dụng hết vốn được bố trí (vốn ngân sách Nhà nước được cấp nhưng không sử dụng năm 2017 là 1.038,112 tỉ đồng; năm 2018 là 71,4 tỉ đồng; năm 2019 là 1.461,926 tỉ đồng; năm 2020 là 3.856,937 tỉ đồng; năm 2021 là 2.568,568 tỉ đồng; năm 2022 là 71,4 tỉ đồng), không đạt được các mục tiêu đã định mà Nhà nước vẫn phải trả nợ vay, có nguy cơ gây lãng phí lớn.
Nếu tính theo lãi suất danh nghĩa Trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 5 năm (tương ứng với số năm bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn) trong giai đoạn 2017 - 2022 với lãi suất danh nghĩa kỳ hạn 5 năm là 5 %/năm, thì khoản tiền lãi vay phải trả cho phần vốn đã bố trí cho 2 dự án nhưng không được sử dụng hết có giá trị tạm tính khoảng 453,417 tỉ đồng.
Thanh tra Chính phủ đánh giá hai dự án đầu tư xây dựng mới Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 và Việt Đức cơ sở 2 bỏ không dẫn đến lãng phí, có dấu hiệu thiệt hại ngân sách khoảng 1.253 tỷ đồng.
Trên cơ sở kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin để Bộ Công an xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật đối với các nội dung có nhiều vi phạm pháp luật về đấu thầu, xây dựng xảy ra ở hầu hết các khâu trong quá trình triển khai dự án.
Anh Đào