Dự thảo sửa đổi Thông tư 26/2013/TT-NHNN không đặt trọng tâm vào thay đổi mức phí, mà tập trung điều chỉnh đầu mối thu, quy trình hạch toán và trách nhiệm của các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước. Đáng chú ý, Cục Quản lý Ngoại hối được bổ sung vai trò thu phí giao dịch thanh toán từng lần.
Điều chỉnh đầu mối thu phí theo cơ cấu tổ chức mới
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 26/2013/TT-NHNN ngày 5/12/2013 về biểu phí dịch vụ thanh toán qua NHNN. Sau hơn 12 năm được ban hành và qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung, văn bản này tiếp tục được rà soát nhằm phù hợp với cơ cấu tổ chức, chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị thuộc NHNN hiện nay.
Theo dự thảo, một trong những nội dung đáng chú ý là thay thế cụm từ "Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương" bằng "Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực". Đồng thời, tên gọi "Cục Quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước" được thay bằng "Cục Quản lý Ngoại hối".
Đây không đơn thuần là việc điều chỉnh tên gọi trong văn bản quy phạm pháp luật. Những thay đổi này phản ánh yêu cầu cập nhật hệ thống văn bản quản lý theo mô hình tổ chức mới, trong đó trách nhiệm thực hiện các nghiệp vụ thu phí được phân định lại giữa các đơn vị chuyên môn.
Hệ thống thanh toán số - ảnh minh họa
Cơ sở của việc điều chỉnh xuất phát từ Nghị định số 26/2025/NĐ-CP ngày 24/2/2025 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của NHNN, cùng Nghị định số 198/2026/NĐ-CP ngày 3/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2025/NĐ-CP. Nghị định số 198/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Trong bối cảnh tổ chức bộ máy được sắp xếp, việc tiếp tục duy trì các tên gọi và đầu mối thực hiện theo quy định cũ có thể tạo ra sự không thống nhất giữa quy định pháp lý với thực tiễn vận hành. Do đó, việc cập nhật Thông tư 26/2013/TT-NHNN là bước cần thiết để bảo đảm tính đồng bộ trong tổ chức thực hiện.
Theo quy định tại Điều 2 dự thảo, các NHNN chi nhánh Khu vực và Sở Giao dịch tiếp tục sử dụng các mẫu bảng kê từ Phụ lục 01 đến Phụ lục 07, Phụ lục 09 và 11 để tính, thu phí dịch vụ thanh toán, đồng thời tổng hợp số liệu theo các mẫu Phụ lục 08 và 12.
Trong khi đó, Cục Quản lý Ngoại hối được giao sử dụng mẫu bảng kê tại Phụ lục 06 và 10 để tính, thu phí dịch vụ thanh toán từng lần, phí dịch vụ thanh toán quốc tế và tổng hợp số liệu thu phí theo Phụ lục 08.
Việc phân định cụ thể đơn vị sử dụng biểu mẫu và thực hiện thu phí có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quản lý, đối chiếu và tổng hợp số liệu. Qua đó, trách nhiệm của từng đầu mối được xác định rõ hơn, hạn chế tình trạng chồng chéo trong quá trình thực hiện nghiệp vụ.
Bổ sung đầu mối thu phí, hoàn thiện quy trình xử lý giao dịch
Điểm đáng chú ý hơn trong dự thảo là việc bổ sung Cục Quản lý Ngoại hối vào danh sách đơn vị thu phí giao dịch thanh toán từng lần qua tài khoản tiền gửi thanh toán tại NHNN.
Cụ thể, tại Mục 3, Phần III "Phí dịch vụ thanh toán trong nước", dự thảo bổ sung tên Cục Quản lý Ngoại hối vào cột đơn vị thu phí của nội dung "Phí giao dịch thanh toán từng lần qua tài khoản tiền gửi thanh toán tại Ngân hàng Nhà nước".
Đồng thời, tại Phần IV về phí dịch vụ thanh toán quốc tế, tên gọi đơn vị thu phí được điều chỉnh từ Cục Quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước thành Cục Quản lý Ngoại hối.
Điều này cho thấy phạm vi nghiệp vụ của Cục Quản lý Ngoại hối trong cơ chế thu phí được thể hiện rõ hơn, bao gồm cả hoạt động thu phí giao dịch thanh toán từng lần và thu phí dịch vụ thanh toán quốc tế.
Nếu trước đây các quy định chủ yếu thể hiện trách nhiệm thu phí của Sở Giao dịch và Cục Quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước, thì dự thảo lần này cập nhật lại đầu mối theo cơ cấu tổ chức mới, đồng thời bổ sung rõ Cục Quản lý Ngoại hối tại một nội dung thu phí trong nước.
Một nội dung khác liên quan trực tiếp đến quy trình thu phí là phương án xử lý khi tài khoản thanh toán bằng ngoại tệ của đối tượng trả phí không đủ số dư.
Theo quy định được kế thừa từ Thông tư 26/2013/TT-NHNN, trong trường hợp số dư ngoại tệ không đủ để thực hiện ghi Nợ và thu phí, đơn vị có trách nhiệm sẽ quy đổi số phí phải thu sang đồng Việt Nam theo tỷ giá hạch toán tại NHNN của ngày thu phí. Sau đó, khoản phí được ghi Nợ vào tài khoản thanh toán bằng VND của đối tượng trả phí.
Dự thảo tiếp tục duy trì nguyên tắc này, nhưng điều chỉnh rõ trách nhiệm thực hiện giữa Sở Giao dịch và Cục Quản lý Ngoại hối. Cụ thể, Sở Giao dịch thực hiện đối với phí duy trì số dư tiền gửi trên tài khoản thanh toán bằng ngoại tệ; Cục Quản lý Ngoại hối thực hiện đối với phí giao dịch thanh toán từng lần tại Mục 3, Phần III và phí dịch vụ thanh toán quốc tế tại Phần IV.
Cách quy định này giúp xác định rõ đầu mối xử lý trong từng trường hợp, đồng thời duy trì cơ chế thu phí khi tài khoản ngoại tệ không đủ số dư. Việc sử dụng tỷ giá hạch toán của ngày thu phí cũng tạo cơ sở thống nhất để xác định số tiền quy đổi và thực hiện ghi Nợ.
Đáng chú ý, dự thảo không đưa ra thay đổi về nguyên tắc quy đổi ngoại tệ sang VND, mà tập trung điều chỉnh đơn vị chịu trách nhiệm thực hiện nghiệp vụ.
Bên cạnh đó, Điều 5 của dự thảo quy định Cục Công nghệ thông tin có trách nhiệm xây dựng chương trình phần mềm tính, thu phí dịch vụ thanh toán từng lần cho Cục Quản lý Ngoại hối và Sở Giao dịch, phù hợp với quy định mới.
Vụ Tài chính - Kế toán được giao hướng dẫn việc hạch toán kế toán đối với các giao dịch thu phí dịch vụ thanh toán từng lần của Cục Quản lý Ngoại hối.
Đây là điểm bổ sung đáng chú ý bởi việc phân định lại đầu mối thu phí cần đi kèm với công cụ vận hành và hướng dẫn kế toán tương ứng. Nếu chỉ thay đổi tên đơn vị hoặc bổ sung trách nhiệm trên văn bản mà không cập nhật hệ thống phần mềm, quy trình ghi nhận và đối chiếu giao dịch, quá trình triển khai có thể phát sinh những vướng mắc trong thực tế.
Việc giao riêng trách nhiệm cho Cục Công nghệ thông tin và Vụ Tài chính - Kế toán cho thấy dự thảo không chỉ hướng đến sửa đổi quy định hành chính, mà còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện hạ tầng nghiệp vụ phục vụ công tác thu phí.
Ngoài các nội dung trên, dự thảo còn sửa đổi một số phụ lục, thay thế tên gọi "Sở Giao dịch NHNN" bằng "Sở Giao dịch" tại Phụ lục 04 và 05; đồng thời cập nhật tên "Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực" tại Phụ lục 08.
Về trách nhiệm tổ chức thực hiện, dự thảo quy định thủ trưởng các đơn vị thuộc NHNN, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài chịu trách nhiệm triển khai Thông tư.
Nhìn tổng thể, việc sửa đổi Thông tư 26/2013/TT-NHNN tập trung vào ba yêu cầu: đồng bộ quy định với cơ cấu tổ chức mới của NHNN; phân định rõ đầu mối tính, thu và tổng hợp phí; hoàn thiện quy trình công nghệ và hạch toán đối với các giao dịch thu phí từng lần.
Đáng lưu ý, các tài liệu dự thảo hiện chưa thể hiện việc điều chỉnh mức phí cụ thể trong biểu phí. Vì vậy, chưa có cơ sở để kết luận các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hay các đối tượng sử dụng dịch vụ thanh toán sẽ phải chịu mức phí cao hơn hoặc thấp hơn sau khi văn bản được ban hành.
Dự thảo dự kiến có hiệu lực trong năm 2026, tuy nhiên ngày có hiệu lực cụ thể vẫn đang để trống. Việc đánh giá tác động thực tế sẽ cần tiếp tục căn cứ vào nội dung Thông tư chính thức, đặc biệt là thời điểm áp dụng, hướng dẫn triển khai phần mềm và quy trình hạch toán tại các đơn vị liên quan.
Phượng Hòa