Dự thảo Luật Lao động (sửa đổi): Doanh nghiệp có lo ngại?

Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội hiện đang đưa ra dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) với rất nhiều nội dung quan trọng. Vậy trong lần dự thảo mới này, Luật lao động (sửa đổi) sẽ tác động đến doanh nghiệp và người lao động như thế nào? Để làm rõ hơn vấn đề này, PV Thương Trường đã có cuộc trò chuyện với bà Ngô Kim Tú, giảng viên trường Đại học Lao động – Xã hội.

PV: Hiện nay, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đang dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) với nhiều nội dung quan trọng. Vậy trong dự thảo luật Lao động (sửa đổi) lần này, bà nhận thấy có những vấn đề bất cập nào cần tiếp tục đưa ra thảo luận?

Bà Ngô Kim Tú: Tôi cho rằng, trong dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) lần này, có một số vấn đề cần tiếp tục được đưa ra thảo luận để tìm ra phướng hướng phù hợp nhất nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người lao động. Cụ thể bao gồm: Cơ chế chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ) với lí do người lao động vi phạm kỉ luật lao động; thời gian thử việc là 6 ngày đối với nghề, công việc không qua đào tạo. Với thời gian quy định thế này sẽ rất khó để người sử dụng lao động hiểu, nắm rõ về năng lực của người lao động để đưa ra quyết định tuyển dụng nhân sự cho hợp lý.

Đối với quy định về tuổi nghỉ hưu, tôi cho rằng có thể giữ nguyên như cũ đối với khối lao động trực tiếp, còn đối với khối lao động gián tiếp thì đề nghị các cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu và quyết định. Một vấn đề khác liên quan đến thuật ngữ “chủ doanh nghiệp” đang được sử dụng trong luật Lao động 2012, đối chiếu với Luật doanh nghiệp không có khái niệm này mà chỉ có thuật ngữ “chủ doanh nghiệp tư nhân”, theo tôi nên có sự thống nhất giữa hai khái niệm này để tránh nảy sinh các vấn đề phát sinh. Còn đối với việc đề xuất thêm ngày nghỉ lễ 27/7, trên quan điểm cá nhân, tôi cho rằng việc có thêm ngày nghỉ cho người lao động cả nước là tốt tuy nhiên cần nghiên cứu chọn ngày khác ngày 27.7 để tránh gây tổn thương cho các bên.

Dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) sẽ có nhiều tác động đến các chủ doanh nghiệp và người lao động

PV: Bà đánh giá như thế nào về tác động của những điều được bổ sung và thay đổi trong dự thảo Luật lao động (sửa đổi) lần này tới các doanh nghiệp và người lao động?

Bà Ngô Kim Tú: Đối với các doanh nghiệp, tôi cho rằng dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) lần này đã quan tâm tới nhu cầu và lợi ích chính đáng của người sử dụng lao động, cụ thể là việc tăng giờ làm thêm. Điều này là phù hợp với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay cũng như nhu cầu nâng cao hiệu suất lao động của người sử dụng lao động. Tuy nhiên, điều này cũng gây “hoang mang” cho các doanh nghiệp vì quy định “chỉ các doanh nghiệp đặc biệt mới được làm thêm giờ”. Tôi nghĩ cần tạo sự bình đẳng giữa các doanh nghiệp, không nên có quy định “doanh nghiệp đặc biệt” mới được làm thêm giờ. Bởi trên thực tế một số doanh nghiệp ngành IT, nghiên cứu cần có sự sáng tạo nên thời gian làm việc có sự khác biệt so với các ngành nghề khác nên rất cần làm thêm giờ ngoài giờ làm việc tiêu chuẩn.

Đối với quy định về thang bảng lương, hiện dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) cho rằng “người sử dụng lao động phải công khai thang bảng lương”, tôi đề xuất đề nghị chỉ công khai, cung cấp với các cơ quan chức năng khi có yêu cầu. Bởi hiện nay, các doanh nghiệp trả lương cho người lao động theo năng lực và vị trí việc làm. Nếu công khai thang bảng lương sẽ ảnh hưởng tới việc giữ chân người lao động cũng như sự cống hiến của họ với doanh nghiệp đồng thời gây tâm lí so sánh, không yên tâm làm việc cho người lao động. Nếu điều này xảy ra thì doanh nghiệp có nguy cơ đối mặt với tình trạng nhân viên bỏ việc, thiếu hụt nhân lực, gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Còn đối với người lao động, dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) đưa ra thảo luận quy định về tăng tuổi nghỉ hưu, điều này có thể gây lo lắng, xáo trộn tâm lý cho người lao động, đặc biệt là đối tượng người lao động đang làm việc ở một số ngành nghề đặc thù như: dệt may, lắp ráp, da giày,… thì khi tuổi càng cao, người lao động sẽ gặp càng nhiều khó khăn hơn trong quá trình làm việc, khó đảm bảo được hiệu quả công việc một cách tối ưu nhất.  Ngoài ra, xét đến tác động đối với xã hội, quy định tăng tuổi nghỉ hưu cũng gây ra những ảnh hưởng như: làm mất cân bằng thị trường lao động, ít cơ hội cho các lao động trẻ làm việc và thăng tiến, vì vậy, các hậu quả xã hội tất yếu sẽ xảy ra như: thất nghiệp, tệ nạn xã hội,…

PV: Bà nhìn nhận ra sao về việc tăng giờ làm thêm và bổ sung quy chế tiền lương lũy tiến? Có ý kiến cho rằng, liên tiếp những vụ việc tranh chấp về việc thỏa thuận trả lương làm thêm giờ giữa chủ doanh nghiệp và người lao động xảy ra trong thời gian qua, nếu tiếp tục tăng giờ làm thêm trong khi Nhà nước không quy định rõ về thang bậc lương thì sẽ tạo ra khe hở để doanh nghiệp lách luật còn người lao động sẽ phải chịu thiệt thòi, bà nghĩ sao về vấn đề này?

Bà Ngô Kim Tú: Việc tăng giờ làm thêm là đi ngược lại lại xu thế chung của các nước phát triển bởi nó hạn chế thời gian cho giải trí, học tập, tham gia các hoạt động xã hội, tạo cân bằng trong cuộc sống. Ở Việt Nam, việc tăng giờ làm thêm là nguyện vọng, nhu cầu chủ yếu từ phía người sử dụng lao động nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của họ. Hiện tại, đa số các Hiệp hội ngành nghề đều có đề xuất giờ làm thêm ở mức chung là 400 giờ/năm và đề xuất bỏ quy định cứng trong tuần và tháng.

Liên quan đến việc giải quyết những vụ việc tranh chấp về việc thỏa thuận trả lương làm thêm giờ giữa chủ doanh nghiệp và người lao động, tôi cho rằng, nguyên tắc xây dựng Luật Lao động ngày càng tiếp cận với tiêu chuẩn lao động của tổ chức ILO là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Người lao động và tổ chức đại diện cho người lao động cần thiết phải nâng cao trình độ, nắm chắc các quy định pháp luật để ứng xử với người sử dụng lao động về các vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động. Cụ thể là các kĩ năng đối thoại, thương lượng. Để tránh tạo ra các khoảng trống/kẽ hở về pháp luật thì việc huy động cộng đồng xã hội tham gia xây dựng Luật là phù hợp với xu thế hiện nay, hướng tới việc xây dựng Chính phủ kiến tạo, tức là Chính phủ tạo ra các cơ hội, tạo điều kiện để các doanh nghiệp thuận lợi trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Để tránh các tình trạng này, thì Nhà nước cần ban hành quy định cứng về giờ làm thêm là bao nhiêu giờ/năm và cách tính lương làm thêm giờ như thế nào còn các quy định về việc trả lương làm thêm giờ (hình thức, phương án..) nên để người sử dụng lao động và người lao động đối thoại và hai bên thương lượng trên cơ sở đó.

PV: Bà có thêm kiến nghị, đề xuất bổ sung gì thêm cho dự thảo Luật lao động (sửa đổi) lần này không?

Bà Ngô Kim Tú: Trong dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) lần này, cá nhân tôi đề xuất bổ sung thêm Chương đại diện người sử dụng lao động, trong đó quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ tương ứng với tổ chức đại diện người lao động. Riêng đối với Chương tổ chức đại diện người lao động cần nghiên cứu xem xét trong bối cảnh hiện nay để đưa ra các quy định vụ thể phù hợp hơn. Ngoài ra, dự thảo Luật Lao động (sửa đổi) lần này cũng cần quy định chi tiết hơn nữa ở Chương Đối thoại và Thương lượng.

Xin cảm ơn bà!

Nguyễn Loan