Đưa đặc sản địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng

Ngày nay, việc thưởng thức các sản phẩm đặc sản địa phương không còn đòi hỏi người tiêu dùng phải đi du lịch xa xôi hay nhờ người "xách tay". Sự bùng nổ của các nền tảng số đã biến màn hình điện thoại thành một "chợ đặc sản thu nhỏ", mang sản vật của mọi vùng miền đến thẳng căn bếp của mỗi gia đình chỉ sau vài cú chạm.

"Chợ đặc sản thu nhỏ" qua màn hình 

Trong dòng chảy mạnh mẽ của kinh tế số, thương mại điện tử đang làm thay đổi cách đặc sản địa phương tiếp cận thị trường và người tiêu dùng. Từ những sản phẩm vốn chỉ tiêu thụ qua thương lái hay chợ truyền thống, nhiều đặc sản vùng miền nay đã hiện diện trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và phiên livestream bán hàng, mở ra cơ hội đưa hàng hóa địa phương vươn xa hơn.

Trước đây, việc tiếp cận đặc sản vùng miền phần lớn phụ thuộc vào chợ truyền thống, các phiên chợ quê, hội chợ xúc tiến thương mại hoặc những chuyến đi thực tế của người tiêu dùng. Ngày nay, chỉ với vài thao tác trên sàn thương mại điện tử hay mạng xã hội, người mua ở đô thị có thể đặt một gói chè Shan Tuyết từ Tuyên Quang, lọ mắm cáy từ Hải Phòng, hay chiếc khăn thổ cẩm dệt tay từ vùng cao Tây Bắc. Khoảng cách địa lý được rút ngắn, nhưng giá trị văn hóa lại được mở rộng.

Khảo sát thực tế của phóng viên, tại một số fanpage hay gian hàng nông sản, đặc sản địa phương online, xu hướng chung là người bán không chỉ giới thiệu công dụng hay giá cả, mà ngày càng chú trọng kể câu chuyện đằng sau sản phẩm như vùng đất, tập quán canh tác, nghề truyền thống, thậm chí cả sinh hoạt đời sống của người dân địa phương.

Điển hình như một số đặc sản tại tỉnh Điện Biên, nếu như trước đây, nhiều cơ sở sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào thị trường địa phương, thương lái hoặc hệ thống đại lý, thì nay chỉ với một chiếc điện thoại thông minh kết nối internet, sản phẩm đã có thể tiếp cận hàng nghìn khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố.

Nhiều sản phẩm như: táo mèo, gạo Séng cù, gạo nếp nương, lạc đỏ Na Son, bí xanh Tìa Dình, khoai sọ Phì Nhừ, cà phê, mắc ca, trà Shan tuyết, mật ong, chẩm chéo, miến dong... đang được quảng bá trên Facebook, TikTok và các kênh bán hàng trực tuyến.

Không chỉ mở rộng khả năng nhận diện, các nền tảng số còn giúp người sản xuất trực tiếp giới thiệu nguồn gốc, quy trình chế biến, chất lượng và câu chuyện sản phẩm tới người tiêu dùng, qua đó từng bước rút ngắn khoảng cách giữa nơi sản xuất và thị trường.

Hưng Yên đang mở rộng cách thức tiếp cận thị trường thông qua thương mại điện tử. Trong khuôn khổ Lễ hội và xúc tiến thương mại Nhãn lồng Hưng Yên năm 2026, chương trình mega livestream trên nền tảng TikTok được tổ chức với hai phiên. Chương trình có sự tham gia của nhiều KOL, KOC, nhà sáng tạo nội dung cùng các chủ thể sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Hai phiên livestream thu hút hơn 15.000 lượt xem, khoảng 50.000 lượt tương tác và chốt gần 500 đơn hàng. Những con số này cho thấy sức hút của nông sản Hưng Yên trên môi trường số, đồng thời cho thấy livestream đang trở thành một kênh xúc tiến thương mại hiệu quả.

Đáng chú ý, chương trình có sự đồng hành của lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Cục Xúc tiến thương mại thuộc Bộ Công Thương cùng Sở Công Thương tỉnh Hưng Yên. Qua đó, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất và nền tảng số có thêm cơ hội kết nối.

Mega livestream không chỉ dừng ở hoạt động bán hàng, mà còn cho thấy sự kết hợp giữa nông nghiệp, thương mại điện tử và chuyển đổi số. Khi sản phẩm được đưa lên nền tảng trực tuyến, khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng được rút ngắn, đồng thời mở thêm cơ hội quảng bá vùng đất, sản phẩm và quy trình sản xuất.

Những điển hình đó cho thấy, từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, tiêu thụ trong phạm vi hẹp, các sản phẩm đặc sản địa phương đang từng bước chuyển mình sang mô hình phát triển dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và kết nối thị trường hiện đại, hướng tới tăng trưởng bền vững.

Đối với người tiêu dùng, việc thưởng thức một trái sầu riêng Ri6 chín cây từ miền Tây, nhâm nhi ly trà cổ thụ vùng cao Tây Bắc, hay đặt mua một hũ cá kho Vũ Đại chuẩn vị Hà Nam đã không còn đòi hỏi người tiêu dùng phải đi du lịch xa xôi hay nhờ người "xách tay". Sự bùng nổ của các nền tảng số đã biến màn hình điện thoại thành một "chợ đặc sản thu nhỏ", mang sản vật của mọi vùng miền đến thẳng căn bếp của mỗi gia đình chỉ sau vài cú chạm.

TMĐT giúp đặc sản địa phương tiếp cận khách hàng nhanh hơn

Có thể thấy, việc ứng dụng công nghệ số đã mang đến nhiều lợi ích thiết thực. Sản phẩm địa phương được tiêu thụ nhanh hơn, không phụ thuộc vào mùa vụ; chi phí trung gian giảm; người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng chất lượng. Đặc biệt, các sản phẩm có chứng nhận OCOP được ưu tiên trên các sàn điện tử, tạo lợi thế cạnh tranh. Việc đưa sản phẩm địa phương lên sàn thương mại điện tử không chỉ là giải pháp kinh tế, mà còn là chiến lược lâu dài nhằm khẳng định thương hiệu Việt, nâng tầm đặc sản Việt và xây dựng một nền kinh tế nông thôn năng động, hội nhập và bền vững hơn trong tương lai.

Nhiều địa phương đã chủ động triển khai các chương trình hỗ trợ nhằm đưa sản phẩm tiếp cận môi trường thương mại điện tử một cách bài bản và bền vững. Thay vì dừng lại ở việc “đưa hàng lên sàn”, các hoạt động hỗ trợ được thiết kế theo chuỗi, từ tập huấn kỹ năng bán hàng trực tuyến, xử lý hình ảnh, nội dung theo chuẩn thương mại điện tử, đến tư vấn truy xuất nguồn gốc, kiểm định chất lượng, kết nối logistics, thanh toán điện tử và đồng hành truyền thông.

Trên thực tế, chính sự kết hợp giữa nền tảng số, livestream và các nhà sáng tạo nội dung đang giúp đặc sản địa phương tiếp cận nhóm khách hàng trẻ nhanh hơn nhiều so với phương thức xúc tiến thương mại truyền thống. Nhưng mặt khác điều này cũng đặt ra yêu cầu rất cao về minh bạch thông tin, chất lượng sản phẩm và khả năng duy trì uy tín thương hiệu.

Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định số 1967/QĐ-BCT phê duyệt Kế hoạch tổng thể ứng dụng thương mại điện tử tại khu vực biên giới, miền núi giai đoạn 2027 - 2030.

Kế hoạch nhằm thúc đẩy phát triển thương mại điện tử theo hướng đồng bộ, an toàn, bền vững, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đồng thời thu hẹp khoảng cách phát triển thương mại điện tử giữa các vùng, miền.

Theo Kế hoạch, thương mại điện tử được xác định là công cụ quan trọng để phát triển kinh tế số tại khu vực biên giới, miền núi, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển bền vững, bảo tồn bản sắc văn hóa và phát huy giá trị tri thức bản địa. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, ưu tiên hỗ trợ các địa bàn khó khăn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, nền tảng số, hợp tác xã và các tổ chức tham gia đầu tư, cung cấp dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử.

Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử phù hợp với điều kiện đặc thù của khu vực biên giới, miền núi; mở rộng tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số và tăng cường liên kết vùng, chuỗi cung ứng. Trong đó, phấn đấu doanh số bán lẻ thương mại điện tử tại các địa bàn đặc biệt khó khăn đạt khoảng 3 - 5% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, các địa bàn khó khăn đạt 6 - 8%; doanh số bán hàng qua thương mại điện tử của nhóm sản phẩm ưu tiên tăng bình quân 15 - 20% mỗi năm; hình thành tối thiểu một chuyên trang hoặc không gian số quảng bá sản phẩm đặc trưng của khu vực.

Đối với các chủ thể sản xuất, kinh doanh, Kế hoạch đặt mục tiêu tối thiểu 60% hợp tác xã, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ tham gia bán hàng trực tuyến; 70% sản phẩm ưu tiên được số hóa hồ sơ; khoảng 50% giao dịch thương mại điện tử sử dụng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, 100% các tỉnh, thành phố tham gia Kế hoạch xác định đầu mối phối hợp, hình thành ít nhất 2 cụm liên kết thương mại điện tử liên tỉnh, liên vùng; tối thiểu 60% xã có điểm hỗ trợ thương mại điện tử và đào tạo ít nhất 100.000 lượt người về kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử, trong đó tối thiểu 50% là đồng bào dân tộc thiểu số và người dân tại các xã biên giới, vùng khó khăn.

Anh Đào