Gia tăng hàng giả, hàng kém chất lượng trên không gian mạng

Việc hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng được bày bán tràn lan trên các nền tảng giao dịch trực tuyến, các mạng xã hội xuyên biên giới đang ảnh hưởng trực tiếp tới người tiêu dùng, doanh nghiệp và sự lành mạnh của thị trường.

Những năm qua, thị trường thương mại điện tử Việt Nam phát triển bùng nổ. Song, vấn nạn hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm sở hữu trí tuệ… cũng theo đó diễn biến phức tạp. Từ đầu năm 2022 đến nay, hoạt động buôn lậu, kinh doanh hàng giả, hàng nhái… ở cả môi trường truyền thống và trên mạng xã hội gia tăng trở lại. Vào thời điểm cuối năm, hoạt động này càng phức tạp hơn. Các mặt hàng vi phạm thuộc đủ chủng loại, tập trung vào nhóm hàng tiêu dùng, thực phẩm, điện tử…

Thực tế, khảo sát trên các trang mạng xã hội dễ dàng bắt gặp những mời chào mua hàng giả, hàng vi phạm bản quyền và cả hàng cấm kinh doanh. Khách hàng chỉ cần đặt số lượng và báo địa chỉ là hàng sẽ được chuyển tới tận nơi… 

Những tháng cuối năm 2022, mặc dù cơ quan chức năng đã tăng cường ngăn chặn, triệt phá nhiều vụ việc nhưng các đối tượng vẫn tuồn hàng nhập lậu, hàng giả, hàng nhái... ra thị trường, lên mạng xã hội để tiêu thụ. Đơn cử ngày 2/12 vừa qua, đoàn liên ngành thành phố Hà Nội kiểm tra cơ sở kinh doanh nước hoa tại phường La Khê, quận Hà Đông, tạm giữ hơn 1.000 lọ nước hoa mang nhiều thương hiệu nổi tiếng. Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng ghi nhận cơ sở có 5 nhân viên đang thống kê người đặt mua hàng trên mạng, đóng gói sản phẩm để chuyển phát nhanh.

Cũng trong ngày 2/12, Đội Quản lý thị trường số 1 (Cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội) phối hợp với lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở kinh doanh tại phố Trần Vĩ, quận Cầu Giấy, tạm giữ gần 30.000 bộ quần áo, giày, găng tay có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu Adidas. Cơ sở kinh doanh này sử dụng mạng xã hội để đăng tải hình ảnh, nhận đặt hàng, bán các sản phẩm có dấu hiệu giả mạo nói trên.

Vào tháng 10/2022, lực lượng chức năng đã phát hiện tổng kho hàng giả mạo, không rõ nguồn gốc, hàng nhập lậu bán qua livestream lớn nhất Tuyên Quang. Theo đó, cơ sở của ông N. T. Đ (Hàm Yên, Tuyên Quang) kinh doanh chủ yếu qua livestream với đủ các mặt hàng từ thời trang, may mặc, hóa mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Tuy nhiên phần lớn hàng hóa ở đây có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng lậu, hàng không đủ điều kiện lưu thông trên thị trường. Trung bình 1 ngày, hàng ngàn đơn hàng được chốt và giao cho khách.

Trước đó, tháng 4/2022, Cục Nghiệp vụ đã phối hợp với Đội Quản lý thị trường số 10 (Cục Quản lý thị trường Thanh Hoá) và PC03, Công an Thanh Hoá đã bất ngờ ập vào địa điểm số 10 Tô Vĩnh Diện. Đây là cơ sở kinh doanh của Shop Ngọc Thảo cùng 4 kho hàng thuộc sở hữu của bà Trương Thị Liên (sinh năm 1971), thường trú tại Thanh Hoá.

Các kho hàng trên mỗi kho rộng từ 80 - 100m2, nằm sâu trong khu dân cư. Tại các kho hàng, chủ cơ sở đã phân chia thành từng lĩnh vực với các mặt hàng riêng biệt như khu phục vụ livestream, kho chứa các mặt hàng thời trang, gia dụng, giầy dép, hoá mỹ phẩm… Chủ cơ sở sử dụng hai tài khoản Facebook để đăng bán hàng và livestream sản phẩm. Mỗi tài khoản đều có trên 10.000 lượt follow. Tuy nhiên, sau khi bị lực lượng chức năng kiểm tra, các tài khoản Facebook đã tạm khoá.

Tại hiện trường, lực lượng chức năng đã ghi nhận hơn 12.000 sản phẩm có dấu hiệu giả mạo nhiều nhãn hiệu nổi tiếng như Channel, Gucci, Louis Vuitton, Kenzo…, cùng một lượng lớn hàng hoá do nước ngoài sản xuất, chủ cơ sở chưa chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Được biết, mỗi ngày cơ sở này giao dịch hàng nghìn đơn hàng có giá trị từ vài chục nghìn đến hàng triệu đồng/đơn, doanh số hàng tỷ đồng mỗi tháng.

Ngoài ra, trong năm 2022 lực lượng Quản lý thị trường đã phát hiện vụ kho hàng lậu, hàng giả 1.000m2 tập kết để bán online ở Lào Cai, hay vụ tàng trữ kinh doanh sản phẩm giả mạo các thương hiệu nổi tiếng tại Nam Định. Ngoài ra còn hàng trăm vụ việc khác của các đối tượng bán hàng trên mạng xã hội, website thương mại.

Thống kê của Bộ Công Thương cho thấy, doanh thu thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam năm 2021 đạt 13,7 tỷ USD, tăng 16% so với năm 2020. Việt Nam thuộc nhóm 3 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thị phần bán lẻ trực tuyến cao nhất khu vực Đông Nam Á. Dự báo, tốc độ tăng trưởng của TMĐT Việt Nam năm 2022 có thể ở mức cao nhất từ trước tới nay nhờ kiểm soát tốt đại dịch COVID-19.

Bên cạnh sự phát triển vượt bậc của TMĐT tại Việt Nam thì tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng được bán tràn lan trên mạng internet, trên các nền tảng giao dịch trực tuyến đang là những tiêu cực của thị trường.

Chống hàng nhái, hàng giả, đặc biệt trên thương mại điện tử, là cuộc chiến không dễ dàng, cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Trong đó, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm trong kinh doanh hàng hóa trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử là giải pháp quan trọng.

Ông Vũ Như Hà- Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03)- Bộ Công an cho rằng, để kiểm soát hiệu quả các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại qua lĩnh vực này cần phải có sự phối kiểm soát chặt chẽ hàng hóa từ khâu sản xuất, trung gian rồi đến người tiêu dùng. Đối với loại hình này, do đặc thù có nhiều đối tác tham gia, các cơ quan phải hoàn thiện thể chế, chính sách, xác định rõ chủ thể của các đơn vị tham gia từ nhà mạng, nhà sản xuất, trách nhiệm của người tiêu dùng.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an, C03 đã ban hành kế hoạch triển khai tới 63 tỉnh, thành nhằm đẩy mạnh thực hiện các giải pháp trong giai đoạn cao điểm dịp cuối năm và Tết Nguyên đán, tiếp tục tham mưu hoàn thiện thể chế chính sách, "bịt chặt" lỗ hổng trong quy định để các đối tượng tội phạm không thể lợi dụng đồng thời chủ động phát động, chủ trì triển khai nhiều hoạt động, chuyên án để triệt phá các đường dây buôn lậu trên các tuyến, tập trung vào địa bàn trọng điểm, sản phẩm trọng điểm.

Anh Đào