Việc xuất hiện những đầu mối ngay tại Lào Cai, Lai Châu nhập lậu sâm từ Trung Quốc về để trà trộn, mạo danh thành sâm Việt Nam không chỉ ảnh hưởng tới sức khoẻ, ảnh hưởng tới thương hiệu mà những người trồng sâm ở Việt Nam, đặc biệt là nông dân, doanh nghiệp đã đầu tư nhiều tiền của vào lĩnh vực này có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng nề từ sâm lậu, thậm chí có thể dẫn tới phá sản.
Thông tin từ Tọa đàm “Giải pháp ngăn chặn và xử lý sâm nhập lậu, bảo vệ người trồng sâm Việt Nam” do Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt tổ chức cho thấy, thời gian qua, trên thị trường xuất hiện những thương nhân buôn bán "sâm Ngọc Linh hay sâm Lai Châu" với mức giá rẻ hơn sâm chính gốc vài chục lần. Tại vùng sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu chủ yếu đang ở giai đoạn nhân giống, chưa có sản lượng lớn bán ra thị trường.
Trong khi đó, sâm giả mạo sâm Ngọc Linh, sâm Lai Châu được rao bán trên mạng xã hội với giá rẻ, gây lũng đoạn thị trường sâm Việt Nam. Nguy hiểm hơn, khi kiểm nghiệm sâm của Trung Quốc phát hiện dư lượng thuốc bảo vệ thực vật gấp nhiều lần cho phép. Trong đó có cả hoạt chất bảo vệ thực vật đã cấm ở Việt Nam; sử dụng các sản phẩm sâm nhập lậu không rõ nguồn gốc ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe người tiêu dùng.
Đồng thời, sâm giả mạo sâm Ngọc Linh ảnh hưởng tới thương hiệu mà những người trồng sâm ở Việt Nam, đặc biệt là nông dân đã đầu tư nhiều tiền của vào lĩnh vực này, nhiều nông dân đã bày tỏ mối lo ngại có thể dẫn tới phá sản nếu tình trạng sâm nhập lậu không được ngăn chặn kịp thời.
Quang cảnh tọa đàm
Tại buổi tọa đàm ông Nguyễn Trọng Lịch - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lai Châu cho biết, sâm Lai Châu được phát hiện từ năm 2013. Thấy giá trị của sâm nên nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân tích cực tham gia phát triển sâm. Hiện tỉnh trồng được 35 ha sâm với 22 doanh nghiệp, trên 200 hộ gia đình tham gia.
Việc phát triển sâm ở Lai Châu hiện mới ở giai đoạn bước đầu. Sâm Lai Châu vẫn chưa khai thác được nên nếu có sản lượng không đáng kể vì mới đưa vào trồng thử nghiệm. Do đó chưa có sản phẩm bán đại trà và mới chế biến ở mức đơn giản như ngâm rượu, ngâm mật ong…
Chia sẻ tại tọa đàm, ông Nguyễn Đức Lê - Phó Cục trưởng Cục Nghiệp vụ, Tổng cục Quản lý thị trường (Bộ Công Thương) cho biết, với vai trò là một trong những lực lượng trong công tác phòng chống sâm giả, từ năm 2018, chúng tôi đã tiến hành nắm bắt, giám sát các mặt hàng nội địa. 8 tháng đầu năm nay đã có hơn 4.400 vụ việc về mặt hàng sâm được xử lý.
Thượng tá Phùng Ngọc Trường - Trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (PC03) - Công an tỉnh Lai Châu - cho biết, những năm gần đây chúng tôi đã phát hiện và xử lý 18 vụ việc, trong đó khởi tố 5 vụ án để xử lý nghiêm minh trước pháp luật. Từ công tác đấu tranh quyết liệt, đâu đó các đối tượng đã co cụm lại, đặc biệt các đối tượng buôn bán trên mạng xã hội đã hạn chế rất nhiều.
Sau khi lực lượng chức năng vào cuộc xử lý, các đối tượng chuyển sang nhập hàng lậu với số lượng nhỏ, lợi dụng đêm tối, đường sá miền núi đi lại khó khăn để gây khó khăn cho lực lượng chức năng.
Ông Võ Trung Mạnh - Chủ tịch UBND huyện Tu Mơ Rông - cho rằng, để quản lý tốt được sâm Ngọc Linh, bảo vệ được thương hiệu sâm Việt Nam, đòi hòi các cơ quan phải làm việc quyết liệt hơn nữa.
Bên cạnh đó, in ấn cách phân biệt các loại sâm để người dân nhận diện rõ hơn. Tiếp đến là yêu cầu các bộ ngành vào cuộc quyết liệt đối với các cá nhân, tổ chức nhập lậu sâm Việt Nam. Nếu doanh nghiệp chế biến thì phải chứng minh được hóa đơn, từ đó có thể truy ra để đấu tranh, chống việc mua bán sâm giả trên thị trường.
Ngoài ra, ông Nguyễn Trung Mạnh đề nghị các bộ ngành vào cuộc quản lý chặt chẽ hơn, tổ chức soạn thảo in ấn tài liệu để người tiêu dùng phân biệt rõ.
Hiện có hai vùng trồng sâm có giá trị tại Việt Nam là: vùng sâm Ngọc Linh trồng tại Quảng Nam, Kon Tum và vùng trồng sâm Lai Châu tại tỉnh Lai Châu. Trong đó, sâm Ngọc Linh - loại sâm đặc hữu ở Quảng Nam và Kon Tum với hàm lượng saponin vượt trội các loại sâm nổi tiếng trên thế giới.
Tại tỉnh Kon Tum, có 1.165 hộ gia đình; 30 nhóm hộ, tổ liên kết sản xuất và 5 doanh nghiệp sản xuất sâm Ngọc Linh với tổng diện tích đã trồng sâm Ngọc Linh là 1.749,3 ha với khoảng 29,9 triệu cây.
Tại tỉnh Quảng Nam, diện tích quy hoạch bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh của tỉnh Quảng Nam là 15.568 ha, tổng diện tích rừng có trồng sâm Ngọc Linh là 456 ha. Năng suất ước tính khoảng 547 kg/ha (đối với loại sâm sau khi trồng được 5 năm tuổi).
Trước đó, ngày 1/6/2023, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Lưu Quang đã ký Quyết định 611/QĐ-TTg Phê duyệt Chương trình phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.
Mục tiêu chung của chương trình là xây dựng và phát triển sâm Việt Nam thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao, là sản phẩm chủ lực trong lĩnh vực y - dược và chăm sóc sức khỏe, mang thương hiệu sản phẩm quốc gia; góp phần tạo việc làm, thu nhập cho người dân, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Anh Đào