Theo tiết lộ của bà Dương Quỳnh Liên, Giám đốc HTX Vân Hội Xanh (xã Vân Hội, huyện Tam Dương, Vĩnh Phúc) nguyên nhân của việc nhiều bếp ăn trường học, bếp ăn công nhân thường xuyên xảy ra tình trạng ngộ độc chín là nhiều cơ sở thu mua chỉ mua hợp đồng với HTX mà không lấy rau.
Bối cảnh hiện nay, với một người dân bình thường sẽ rất khó phân biệt được đâu là rau củ trồng bình thường, đâu là rau trồng chuẩn VietGAP. Còn đối với một người dân có trình độ hiểu biết hơn và sẵn sàng bỏ ra số tiền cao hơn để có được rau củ VietGAP nhưng vẫn chưa thể chắc chắn đó là rau củ đạt chuẩn vì thực tế đã có nhiều vụ trà trộn rau được trồng không theo tiêu chuẩn nào hay còn gọi là rau không an toàn vào siêu thị với mác VietGAP bị phanh phui.
Không chỉ những thực phẩm không đảm bảo nằm trên kệ của siêu thị mà còn “chui” luôn vào những bếp ăn của trường học, công ty. Thực tế là không ít số học sinh, công nhân bị ngộ độc thực phẩm sau khi ăn cơm tại trường, tại công ty. Chính điều này đang xói mòn dần niềm tin của người tiêu dùng. Điều đó làm cho những hộ sản xuất thực phẩm, rau an toàn thực sự gặp nhiều khó khăn do làm ra không biết bán cho ai, hoặc bị đánh đồng với những sản phẩm cùng loại nhưng không được trồng theo quy chuẩn nào.
Người trồng rau VietGAP luôn mong muốn bán được sản phẩm đúng giá trị thực.
Chính vì thị trường thực phẩm nói chung, rau củ theo VietGAP nói riêng của chúng ta xuất phát từ sự sợ hãi của người tiêu dùng nên việc tìm đầu ra lâu dài, ổn định cho sản phẩm này không phải là dễ dàng. Bên cạnh sự hỗ trợ của các cơ quan ban ngành, nhiều hộ gia đình và các cơ sở trồng rau củ chuẩn VietGAP đã chủ động tìm nguồn ra. Câu chuyện tìm đầu ra của HTX Vân Hội Xanh (Vân Hội, Tam Dương, Vĩnh Phúc) cũng rất đáng để nhiều bà con học tập.
Việc nhiều cơ sở thu mua "chơi bẩn" chỉ lấy hợp đồng mua bán mà không mua rau thật cũng khiến thị trường rau sạch "loạn".
Bà Dương Thị Quỳnh Liên, Giám đốc HTX Vân Hội Xanh chia sẻ rằng, việc tìm tòi, học hỏi và nuôi trồng rau theo mô hình VietGAP đã khó nhưng tìm được nguồn ra ổn định còn khó khăn hơn rất nhiều. Mấu chốt của vấn đề đầu ra là phải tạo dựng được thương hiệu, tạo được lòng tin với người tiêu dùng.
Bà Liên kể: “Lúc đầu chúng tôi cũng rất hoang mang vì không biết làm thế nào để xuất được sản phẩm của mình. Khi ấy tôi đã cho mở cửa hàng bán lẻ khắp nơi để người tiêu dùng biết đến mình. Thậm chí tôi còn cho bà con xã viên đứng ở các đèn xanh, đèn đỏ tặng người đi đường rau củ, thậm chí đứng ở cổng các trường học tặng phụ huynh học sinh dùng thử. Chúng tôi xác định ban đầu là phải lỗ, chấp nhận lỗ thì sản phẩm của mình mới có thương hiệu được. Cứ như vậy mà sản phẩm rau an toàn của HTX Vân Hội đã có chỗ đứng trên thị trường trong tỉnh. Hiện chúng tôi đều đặn cung cấp rau cho một số trường tiểu học, công ty và siêu thị trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc”.
Trong khi đó ông Trần Ngọc Hiếu, Giám đốc HTX Nông sản sạch Bảo An (Chính Lý, Lý Nhân, Hà Nam) lại cho rằng, việc tìm đầu ra cho sản phẩm rau củ sạch vẫn là phải có người đứng đầu, dám nghĩ, dám làm và chấp nhận thất bại.
“Trước đây HTX của tôi cũng rất khó khăn trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm. Nhiều lúc cũng cảm thấy chán nản và mệt mỏi, muốn buông bỏ để tìm nghề khác nhưng rồi vẫn phải cố gắng. Tôi nhận ra rằng, bước đầu phải tạo dựng được thương hiệu, làm được thị trường thật tốt. Tôi tham gia bán ra thị trường cho các cửa hàng thực phẩm sạch tuy nhiên lượng tiêu thụ cũng không được nhiều. Sau này khi mình có thương hiệu tốt nên đã được tham gia vào chương trình liên kết “1000 hộ nông dân” của Tập đoàn VinGroup nên đầu ra khá ổn định”- ông Hiếu cho biết thêm.
Để tìm được thị trường người nông dân phải tạo dựng được thương hiệu cho sản phẩm của mình.
Theo tiết lộ của bà Dương Quỳnh Liên, Giám đốc HTX Vân Hội Xanh (xã Vân Hội, huyện Tam Dương, Vĩnh Phúc) nguyên nhân của việc nhiều bếp ăn trường học, bếp ăn công nhân thường xuyên xảy ra tình trạng ngộ độc chín là nhiều cơ sở thu mua chỉ mua hợp đồng với HTX mà không lấy rau.
Bà Liên chia sẻ: “Bản thân hợp tác xã có nhiều đơn vị đến liên hệ ký hợp đồng, mục đích là lấy hồ sơ giấy tờ sau đó họ không lấy hàng. Đặc biệt là chuẩn bị vào năm học mới họ cần hồ sơ đưa vào các trường học. Những năm đầu chưa rõ các vấn đề nên cứ nghĩ khách hàng đến làm việc là mình ký hợp đồng. Nhưng sau khi ký xong họ chỉ lấy 1 – 2 chuyến hàng rồi thôi. Người nào lâu thì được 1 tháng sau đó họ tự đi mua ở các chợ trôi nổi".
"Cơ quan quản lý nhà nước họ chỉ quản lý hợp đồng thôi chứ không quản lý hóa đơn hàng tháng. Tuy nhiên họ không đi mua hợp đồng ở chỗ tôi thì họ mua chỗ khác nữa. Đã từng có những người gọi điện hỏi chi phí hết bao nhiêu, nhưng chúng tôi từ chối luôn vì bên tôi không bán hợp đồng, không bán hóa đơn. Chúng tôi rất khó đi vào các bếp ăn, đơn vị nào họ thực sự cần thực phẩm sạch cho các cháu họ mới làm còn không thì chỉ lấy hợp đồng rồi thôi” - bà Liên nói.
Một số liệu thống kê được Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) đưa ra tại Hội thảo "Nông sản hữu cơ, nông sản sạch: Liên kết giữa sản xuất và phân phối bán lẻ" diễn ra ở TP. Hồ Chí Minh ngày 9/8 cho thấy có đến 85% các loại nông sản ở Việt Nam được tiêu thụ qua các kênh bán lẻ truyền thống (các hộ kinh doanh ở chợ, các shop nhỏ lẻ, những người bán lẻ ven đường…); 15% còn lại là qua kênh hiện đại (siêu thị, đại siêu thị, cửa hàng tiện lợi…). Điều này cho thấy tỷ lệ thấp hơn so với tỷ lệ hàng hóa chung hoặc hàng phi thực phẩm do yếu tố rủi ro về an toàn.
Mặc dù vậy, con số trên được cho là đang dần thay đổi nghiêng về phía các định dạng bán lẻ hiện đại. Nhưng chiều hướng thay đổi này nhanh hay chậm thì nông sản sạch hay nông sản hữu cơ vẫn gặp nhiều thách thức lớn.
Quang Anh