Từ chia nhỏ giao dịch, chuyển tài sản qua nhiều ví đến sử dụng công cụ che giấu danh tính, nhiều hành vi trên thị trường tài sản mã hóa sẽ được đưa vào diện theo dõi theo quy định mới về phòng, chống rửa tiền, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026.
Ngày 24/8, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Đáng chú ý, dịch vụ tài sản mã hóa được bổ sung vào nhóm hoạt động thuộc diện thực hiện các quy định về phòng, chống rửa tiền.
Cùng với đó, Điều 33a quy định 15 dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Các dấu hiệu trải rộng từ quy mô, tần suất giao dịch đến nguồn gốc tài sản, thông tin khách hàng, địa chỉ ví và cách thức che giấu danh tính khi thực hiện giao dịch.
Điều này đồng nghĩa việc nhận diện giao dịch đáng ngờ sẽ không chỉ dựa vào số tiền lớn hay nhỏ. Một loạt hành vi bất thường trong quá trình nạp, rút, luân chuyển và chuyển đổi tài sản cũng có thể trở thành căn cứ để tổ chức cung ứng dịch vụ tiến hành rà soát.
Nạp - rút liên tục, chia nhỏ giao dịch cũng có thể bị chú ý
Một trong những nhóm dấu hiệu dễ nhận biết nhất là giao dịch có quy mô hoặc tần suất không phù hợp với hồ sơ của khách hàng. Trong đó có hành vi cố tình chia một giao dịch thành nhiều khoản nhỏ dưới mức phải nhận biết khách hàng hoặc báo cáo theo quy định.
Các hành vi chia nhỏ giao dịch để che giấu dòng tiền đang được các cơ quan chức năng theo dõi chặt chẽ.
Việc một người thực hiện nhiều giao dịch có giá trị lớn trong thời gian ngắn nhưng không có mục đích kinh doanh rõ ràng cũng thuộc diện cần lưu ý. Tương tự, tài khoản vừa mở đã liên tục nạp tiền, mua bán rồi rút tài sản, hoặc tài khoản lâu ngày không hoạt động bất ngờ phát sinh giao dịch lớn cũng có thể bị rà soát.
Dòng tài sản giữa các ví cũng là một yếu tố quan trọng. Nhiều tài khoản không có mối liên hệ rõ ràng nhưng cùng chuyển tài sản về một địa chỉ ví, hoặc một tài khoản liên tục phân tán tài sản sang nhiều ví khác nhau với giá trị tương đương trong thời gian ngắn đều có thể được xem là dấu hiệu bất thường.
Ngoài ra, việc liên tục chuyển đổi qua nhiều loại tài sản mã hóa mà không có mục đích đầu tư rõ ràng, chấp nhận đổi sang tiền pháp định trong điều kiện bất lợi hoặc chuyển tài sản tới nhà cung cấp dịch vụ tại khu vực có rủi ro cao về rửa tiền cũng nằm trong nhóm cần theo dõi.
Giao dịch qua ví điện tử ẩn danh bị kiểm soát chặt hơn
Bên cạnh dòng tiền, quy định mới dành sự chú ý lớn cho những công cụ có thể làm khó quá trình truy vết tài sản. Việc sử dụng tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh, dịch vụ trộn giao dịch hoặc liên tục chuyển đổi tài sản nhằm che giấu nguồn gốc và đường đi của dòng tiền là những dấu hiệu đáng ngờ được nêu rõ.
Các giao dịch liên quan tới địa chỉ ví từng xuất hiện trong thông tin về lừa đảo, tống tiền, cờ bạc trực tuyến bất hợp pháp, tài sản bị đánh cắp hoặc các hoạt động phạm tội khác cũng có thể bị tăng cường kiểm tra. Tài sản từng được chuyển qua những cầu nối liên chuỗi có mức độ rủi ro cao cũng thuộc nhóm này.
Che giấu danh tính bằng việc sử dụng ví điện tử ẩn danh cũng đang được kiểm soát chặt hơn.
Thông tin khách hàng cũng trở thành một phần quan trọng trong quá trình đánh giá. Người dùng từ chối cung cấp nguồn gốc tài sản, sử dụng giấy tờ có dấu hiệu giả mạo, không giải thích được mục đích giao dịch hoặc phát sinh giao dịch có giá trị lớn không tương xứng với hồ sơ tài chính đều có thể bị chú ý.
Quy định cũng đề cập tới trường hợp nhiều tài khoản mang danh tính khác nhau nhưng có dấu hiệu được điều khiển từ cùng một thiết bị, truy cập thông qua công cụ che giấu địa chỉ IP hoặc giao dịch với nhà cung cấp dịch vụ không xác định được tư cách pháp lý, chưa được cấp phép hay từng bị cơ quan chức năng cảnh báo.
Khi có cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch là tài sản do phạm tội mà có, đối tượng báo cáo có trách nhiệm thực hiện báo cáo giao dịch đáng ngờ tới Ngân hàng Nhà nước. Việc đánh giá được thực hiện trên cơ sở tổng hợp thông tin khách hàng, đặc điểm giao dịch và những dấu hiệu quy định trong luật.
Tuy nhiên, một giao dịch xuất hiện một trong các dấu hiệu trên không đồng nghĩa người thực hiện mặc nhiên vi phạm pháp luật hoặc có hành vi rửa tiền. Đây là cơ sở để tổ chức cung ứng dịch vụ nhận diện giao dịch có mức độ rủi ro cao hơn, tiến hành kiểm tra và thực hiện nghĩa vụ báo cáo khi có căn cứ nghi ngờ.
Thế Anh