Việt Nam hiện có gần 1 triệu doanh nghiệp tư nhân, đóng góp khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu. Thế nhưng, trên hành trình hội nhập, khu vực này vẫn chưa thể “sánh vai” với khối FDI trong xuất khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu. Để doanh nghiệp Việt thực sự “Go Global”, cần một chiến lược dài hơi và bền vững, không chỉ đi lên từ gia công, mà bằng chính nội lực, sáng tạo và thương hiệu Việt.
FDI vẫn là “đầu tàu” xuất khẩu của Việt Nam
Bộ Công Thương đang xây dựng Chương trình Go Global – Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026–2035, với mục tiêu tạo bệ phóng giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin hội nhập và khẳng định vị thế hàng hóa Việt trên thương trường toàn cầu.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động xuất khẩu của Việt Nam hiện vẫn chủ yếu do khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) dẫn dắt, trong khi khu vực tư nhân trong nước mới chỉ tham gia ở các công đoạn có giá trị gia tăng thấp.
Vấn đề này được nêu tại Hội nghị Xúc tiến thương mại với Hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, diễn ra ngày 29/10 trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Thu lần thứ nhất năm 2025, do Cục Xúc tiến thương mại – Bộ Công Thương tổ chức.
Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã trở thành một trong 20 quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới và nằm trong nhóm 10 nền kinh tế có độ mở lớn nhất. Tính đến hết 9 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 348,74 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt xa mục tiêu 12% đề ra cho cả năm.
Trong đó, vai trò dẫn dắt của khu vực FDI thể hiện rất rõ. Kim ngạch xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 85,41 tỷ USD, tăng 2%, chiếm 24,5% tổng kim ngạch; trong khi khu vực FDI (kể cả dầu thô) đạt tới 263,33 tỷ USD, tăng 21,4% và chiếm 75,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.
Lấy ví dụ ở ngành dệt may, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết các doanh nghiệp FDI chỉ chiếm 25% tổng số doanh nghiệp có từ 10 lao động trở lên, nhưng lại nắm tới 60% kim ngạch xuất khẩu, 64,6% vốn, 61,6% doanh thu và hơn một nửa tổng số lao động toàn ngành. Ông Cẩm nhấn mạnh, tỷ lệ này của dệt may vẫn còn “khả quan” hơn nhiều lĩnh vực khác như da giày hay điện tử.
Thực tế này tương đồng với báo cáo mới nhất của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) về xuất nhập khẩu nhóm hàng điện tử, máy tính và linh kiện là lĩnh vực được coi là động lực chính cho tăng trưởng xuất khẩu giai đoạn 2016–2025.
Theo đó, trong gần một thập kỷ qua, kim ngạch xuất nhập khẩu nhóm hàng này đã tăng hơn ba lần. Nếu năm 2016, giá trị xuất khẩu mới đạt 18,5 tỷ USD và nhập khẩu đạt 27,8 tỷ USD, thì đến năm 2024, con số tương ứng lần lượt là 68 tỷ USD và hơn 100 tỷ USD.
Sự bứt phá mạnh mẽ này phần lớn đến từ dòng vốn FDI của các tập đoàn công nghệ toàn cầu như Samsung, LG, Intel, Foxconn, Canon hay Goertek, đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và lắp ráp điện tử hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, Cục Thống kê cũng cảnh báo sự phát triển nóng này đang làm gia tăng mức độ phụ thuộc vào khu vực FDI, trong khi giá trị gia tăng nội địa vẫn còn hạn chế.
Bốn thách thức lớn đang bủa vây ngành điện tử nói riêng và xuất khẩu Việt Nam nói chung gồm: phụ thuộc nặng vào nhập khẩu linh kiện và nguyên liệu đầu vào; hàm lượng công nghệ thấp, chưa làm chủ khâu thiết kế và nghiên cứu phát triển (R&D); tỷ lệ doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng còn ít, quy mô nhỏ; và rủi ro từ biến động kinh tế toàn cầu, lạm phát, chi phí logistics cùng các yếu tố địa chính trị.
Cục Thống kê nhận định, “sự phụ thuộc quá lớn vào khu vực FDI khiến nền kinh tế Việt Nam dễ bị tổn thương trước các cú sốc chính trị, thương mại hoặc khi các tập đoàn đa quốc gia thay đổi chiến lược đầu tư”.
Việt Nam hiện có gần 1 triệu doanh nghiệp tư nhân, đóng góp khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu.
FDI tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu” trong xuất khẩu của Việt Nam
Bộ Công Thương đang xây dựng Chương trình Go Global – Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026–2035, hướng tới mục tiêu tạo bệ phóng để doanh nghiệp Việt Nam tự tin hội nhập và khẳng định vị thế hàng Việt trên thương trường toàn cầu. Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu hiện nay cho thấy khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vẫn giữ vai trò chi phối, trong khi doanh nghiệp tư nhân trong nước mới chỉ tham gia ở các khâu có giá trị gia tăng thấp.
Thực tế này được nêu tại Hội nghị Xúc tiến thương mại với Hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, tổ chức ngày 29/10 trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Thu lần thứ nhất năm 2025 do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chủ trì.
Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã trở thành một trong 20 quốc gia xuất khẩu hàng hóa hàng đầu thế giới, đồng thời nằm trong nhóm 10 nền kinh tế có độ mở cao nhất. Tính đến hết 9 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 348,74 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt xa mục tiêu tăng trưởng 12% đặt ra cho cả năm.
Trong cơ cấu này, khu vực FDI tiếp tục thể hiện vai trò áp đảo. Kim ngạch xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 85,41 tỷ USD, tăng 2% và chiếm 24,5% tổng kim ngạch, trong khi khu vực FDI (kể cả dầu thô) đạt tới 263,33 tỷ USD, tăng 21,4% và chiếm tới 75,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.
Minh chứng ở ngành dệt may, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết các doanh nghiệp FDI chỉ chiếm 25% tổng số doanh nghiệp có từ 10 lao động trở lên, nhưng lại nắm giữ tới 60% kim ngạch xuất khẩu, 64,6% vốn, 61,6% doanh thu và hơn một nửa số lao động của toàn ngành. Ông Cẩm nhận định tỷ lệ này của dệt may vẫn còn “khả quan” hơn nhiều lĩnh vực khác như da giày hay điện tử.
Nhận định trên tương đồng với báo cáo mới nhất của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) về nhóm hàng điện tử, máy tính và linh kiện là lĩnh vực được coi là động lực tăng trưởng xuất khẩu chủ lực giai đoạn 2016–2025.
Trong gần một thập kỷ qua, kim ngạch xuất nhập khẩu nhóm hàng này đã tăng hơn ba lần. Năm 2016, giá trị xuất khẩu chỉ đạt 18,5 tỷ USD và nhập khẩu ở mức 27,8 tỷ USD; đến năm 2024, hai con số này lần lượt tăng lên 68 tỷ USD và hơn 100 tỷ USD.
Sự bứt phá này chủ yếu đến từ dòng vốn FDI của các tập đoàn công nghệ lớn như Samsung, LG, Intel, Foxconn, Canon và Goertek, đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất – lắp ráp điện tử hàng đầu Đông Nam Á. Tuy nhiên, Cục Thống kê cảnh báo, tăng trưởng phụ thuộc vào FDI đang khiến nền kinh tế Việt Nam đối mặt nguy cơ lệ thuộc, trong khi giá trị gia tăng nội địa vẫn còn hạn chế.
Bốn thách thức chính được chỉ ra gồm: phụ thuộc lớn vào nhập khẩu linh kiện và nguyên liệu đầu vào; hàm lượng công nghệ thấp, chưa làm chủ khâu thiết kế và R&D; số lượng doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng còn ít, quy mô nhỏ; và các rủi ro đến từ biến động kinh tế toàn cầu, lạm phát, chi phí logistics cùng yếu tố địa chính trị.
Theo Cục Thống kê: “sự phụ thuộc quá lớn vào khu vực FDI khiến nền kinh tế Việt Nam dễ bị tổn thương trước các biến động chính trị, thương mại hoặc khi các tập đoàn đa quốc gia thay đổi chiến lược đầu tư”.
Bình Minh