Chống lãng phí

16:59 22/09/2025

HoREA đề xuất chuyển mục đích sử dụng đất công để tránh lãng phí

Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) vừa đưa ra đề xuất cho phép chuyển mục đích sử dụng đất của doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp Nhà nước nhưng chưa lập hoặc chưa được phê duyệt phương án sử dụng đất trong giai đoạn 2007-2021.

Mới đây, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) vừa gửi văn bản góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai 2024 tới Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài nguyên & Môi trường.

Hiện nay, việc giải quyết các thủ tục đất đai của doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa chưa được pháp luật đất đai và pháp luật khác quy định cụ thể, thống nhất, nhiều quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn..., dẫn tới việc giải quyết các thủ tục đất đai về gia hạn sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất của doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa còn nhiều khó khăn trong tổ chức thực hiện dẫn tới nhiều khu đất chưa được sử dụng hiệu quả, chủ yếu là do không phù hợp với quy hoạch và chưa xác định rõ “quyền sử dụng đất” của doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa nên chưa khai thác hết tiềm năng đất đai dẫn đến tình trạng “lãng phí nguồn lực đất đai” và cũng là nguyên nhân dẫn đến “rủi ro pháp lý trong thi hành công vụ” của một số cán bộ, công chức, viên chức nhà nước trong thời gian qua.

HoREA đề xuất chuyển mục đích sử dụng đất công để tránh lãng phí.

Theo HoREA, một là, về “phương án sử dụng đất” của doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn trước khi ban hành Nghị định 109/2007/NĐ-CP quy định về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước thì chưa có quy định về việc doanh nghiệp phải lập “phương án sử dụng đất”.

Mãi đến khi có Nghị định 109/2007/NĐ-CP mới bắt đầu quy định về lập “phương án sử dụng đất” khi cổ phần hóa, nhưng mãi đến Nghị định 140/2020/NĐ-CP mới giao Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn việc lập “phương án sử dụng đất” và theo Thông tư số 03/2021/TT-BTNMT mới có hướng dẫn chi tiết “phương án sử dụng đất” khi cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; lập và phê duyệt “phương án sử dụng đất”.

Do đó, hầu như tất cả doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa trong khoảng thời gian từ Nghị định 109/2007/NĐ-CP đến trước Thông tư 03/2021/TT-BTNMT (2007-2021) đều chưa có “phương án sử dụng đất” được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

Hai là, về chuyển mục đích sử dụng đất của doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước thì theo khoản 11 Điều 3 Luật Đất đai năm 2024 quy định việc “chuyển mục đích sử dụng đất là việc người sử dụng đất được thay đổi từ mục đích sử dụng đất này sang mục đích sử dụng đất khác theo quy định của Luật này” và theo khoản 6 Điều 26 Luật Đất đai năm 2024 thì một trong các quyền chung của người sử dụng đất là “được quyền chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan”.

Tuy nhiên hiện nay, có nhiều “cách hiểu khác nhau” về việc cho phép hay không cho phép doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước được quyền chuyển mục đích sử dụng đất để đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất, kinh doanh.

Hiệp hội nhận thấy, do Luật Đất đai 2024 và các Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành chưa quy định cụ thể nên các địa phương “lúng túng”, “không dám giải quyết” nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất của doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước nên quỹ đất này chưa thể đưa vào khai thác, sử dụng hiệu quả được, dẫn đến tình trạng “lãng phí nguồn lực đất đai”.

Một thực tế là mục đích sử dụng đất của một số khu đất tại thời điểm cổ phần hóa nay không còn phù hợp với quy hoạch đô thị và nông thôn nên doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất theo quy hoạch (mới) được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt thì lại khác với “phương án sử dụng đất” hoặc không có “phương án sử dụng đất” trước đây, nên có ý kiến cho rằng đây là “đất công” thì phải thu hồi để bán đấu giá, trong lúc việc doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước sử dụng đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất đều phải căn cứ vào quy hoạch và phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho Nhà nước nên không làm thất thu ngân sách nhà nước hoặc thất thoát tài sản công là nguồn lực đất đai.

Việc bổ sung quy định này vào Luật Đất đai sửa đổi nhằm tạo hành lang pháp lý cho cán bộ, công chức, viên chức nhà nước trong giải quyết thủ tục đất đai, khơi thông nguồn lực đất đai để phát triển kinh tế xã hội, nhất là giúp giải quyết dứt điểm các tồn đọng, vướng mắc về sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất của các doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn lịch sử 2007-2021 và tạo nguồn thu cho ngân sách, thông qua cơ chế truy thu nghĩa vụ tài chính, đồng thời hạn chế tình trạng “xí phần đất công” không thông qua đấu giá, đấu thầu và ổn định tình trạng pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp nhà nước đã và đang sử dụng đất phù hợp quy hoạch.

Ngày 05/09/2025, Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã có Văn bản số 1598/UBND-ĐT kính gửi Thủ tướng Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường “V/v góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai”, tại Mục 3 phần II đã có ý kiến “về sử dụng đất của doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa” với nội dung đề xuất tương tự như đề xuất của Hiệp hội, nhằm tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn về thực hiện các quyền của người sử dụng đất, trong đó có chuyển mục đích sử dụng đất phù hợp với quy hoạch của các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa để sử dụng đất hiệu quả, tránh lãng phí đất đai và bảo đảm ngân sách nhà nước thu đúng, thu đủ từ đất.

Tâm An