Khó huy động vốn ngoài ngân sách cho chương trình mục tiêu về đồng bào dân tộc thiểu số

Bộ trưởng Hầu A Lềnh cho hay, Ủy ban Dân tộc đã phối hợp với các bộ, ngành để tham mưu xây dựng một kế hoạch để huy động nguồn vốn ngoài ngân sách, gồm có nguồn vốn ODA và các nguồn vốn của các doanh nghiệp, các tập đoàn, tổng công ty. Tuy nhiên, thời điểm năm 2021 và năm 2022 kinh tế rất khó khăn do dịch Covid-19, nên chúng ta không đặt vấn đề huy động trong giai đoạn này.

Khi thực hiện sẽ phát sinh nhiều vấn đề

Chất vấn Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh, Đại biểu Mai Văn Hải (đoàn Thanh Hoá) đề cập đến những khó khăn, vướng mắc sau hơn 2 năm triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025.

Theo đó, bên cạnh những kết quả đạt được thì việc thực hiện một số dự án, tiểu dự án, nội dung thành phần của chương trình giải ngân vốn còn chậm và rất nhiều vướng mắc về cơ chế quản lý. Thế thì vướng mắc ở đâu? Nguyên nhân và giải pháp khắc phục là gì?.

Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Hầu A Lềnh nhấn mạnh: Vấn đề mà đại biểu hỏi chúng tôi cũng hiểu là trăn trở của tất cả các cấp, các ngành và các đại biểu. Vì chương trình này rất rộng lớn, nằm ở địa bàn rất là khó khăn, phức tạp và các dự án, các chính sách được tích hợp vào chương trình bao gồm cả chính sách của giai đoạn trước còn hiệu lực, có những vấn đề đặt ra trong thực tiễn.

Trăn trở nhất của chúng tôi bây giờ là hệ thống pháp luật của chúng ta, cơ bản hệ thống văn bản đã hoàn thành, chúng tôi không lo lắm, chỉ lo nhất là quá trình triển khai trên thực địa đối với đội ngũ cán bộ. Bởi vì, có những dự án triển khai cụ thể đến tận thôn, bản, từng hộ gia đình. Trung ương chỉ hướng dẫn và đi đôn đốc, kiểm tra, tỉnh thì phân cấp cho huyện, huyện lại phân cho xã, xã thậm chí xuống đến cấp thôn, bản để tổ chức thực hiện, cấp phát cho bà con nhân dân tổ chức thực hiện tại thôn, bản, đến hộ gia đình. Đây là một vấn đề rất khó mà rất nhiều chi tiết nhỏ lẻ, cho nên đây là vấn đề chúng tôi rất trăn trở và chúng tôi thấy đây là vấn đề khó nhất.

Đại biểu Lưu Bá Mạc (đoàn Lạng Sơn) băn khoăn: Năm 2020, Quốc hội có ban hành Nghị quyết số 120/QH14 về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc và miền núi. Đây là chương trình mới, lần đầu được thực hiện ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nên không tránh khỏi khó khăn. Dù được ban hành từ năm 2020 nhưng phải 2 năm sau chương trình mới được thực hiện trong thực tiễn. Do đó, một số chỉ tiêu, mục tiêu của chương trình đã được thực hiện xong nhưng cũng có một số chỉ tiêu, mục tiêu cần điều chỉnh cho phù hợp. Bộ trưởng đánh giá thế nào về tình trạng này và giải pháp của Bộ trưởng trong thời gian tới để đảm bảo chương trình được triển khai có hiệu quả trong thực tiễn và tránh lãng phí nguồn lực?

Bộ trưởng Hầu A Lềnh cũng đồng tình với nhận định trên, đồng thời phân tích thêm: Đến thời điểm hiện nay sau 3 năm trong quá trình tổ chức triển khai đang xây dựng văn bản ở trung ương mà chưa triển khai trên thực tế ở địa phương thì các địa phương bằng nguồn lực của địa phương và các nguồn ngân sách khác đã giải quyết một số dự án được đề ra đã hoàn thành và đặc biệt đối với 8 tỉnh không sử dụng nguồn ngân sách địa phương nhưng có tên trong 51 tỉnh thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia thì cơ bản đã hoàn thành nhiều mục tiêu.

Chính vì như vậy, cho nên mục tiêu này cần phải điều chỉnh. "Chúng tôi đồng tình với quan điểm đại biểu là cần phải rà soát, điều chỉnh. Để triển khai việc này, Ủy ban Dân tộc đã có giải pháp, chúng tôi đã báo cáo với Thủ tướng Chính phủ, được Thủ tướng Chính phủ và Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia đã đồng ý giao cho Ủy ban Dân tộc tổ chức Hội nghị đánh giá sơ kết giữa kỳ.

Chúng tôi đã lập kế hoạch, cuối tháng 6 và đầu tháng 7 này, chúng tôi tổ chức 3 hội nghị 3 vùng và đã có văn bản gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh đề nghị đánh giá toàn diện tất cả các dự án và khả năng hoàn thành cũng như những dự án có khả năng đã hoàn thành rồi để tổng hợp, thống nhất toàn bộ, trước 15/7 chúng tôi sẽ có một báo cáo tổng hợp để gửi cho Đoàn giám sát tối cao của Quốc hội, đến tháng 10/2023 sẽ báo cáo với Quốc hội đối với những vấn đề cần phải điều chỉnh thuộc phạm vi thẩm quyền của Quốc hội hoặc những vấn đề cần phải điều chỉnh từ dự án này sang dự án khác, hay nói cách khác là điều chỉnh một số nội dung và cơ chế phân bổ" – Bộ trưởng Hầu A Lềnh nhấn mạnh.

Làm rõ nguyên nhân chậm giải ngân Chương trình mục tiêu quốc gia

Đại biểu Dương Văn Phước (Quảng Nam) nêu ý kiến: Ủy ban Dân tộc là cơ quan chủ quản trong việc triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, nhưng sau ba năm triển khai chương trình vẫn rất chậm (về giải ngân);  Bộ trưởng cho biết nguyên nhân, giải pháp trong thời gian tới?

Trả lời chất vấn của đại biểu, Bộ trưởng Hầu A Lềnh cho biết tiến độ giải ngân của Chương trình mục tiêu quốc gia, nếu tính theo năm kế hoạch thì đến năm nay là chậm.

Lý giải về sự chậm trễ, Bộ trưởng nói nguyên nhân chủ yếu là do những vướng mắc về thể chế. Chính phủ, Ủy ban Dân tộc và các bộ, ngành liên quan trong 2 năm qua đã tập trung giải quyết gỡ vướng về thể chế, các văn bản hướng dẫn. “Đến thời điểm hiện nay, cơ bản các văn bản hướng dẫn của Chính phủ chỉ đạo các địa phương đã hoàn thành cơ bản, để cho các địa phương triển khai”. 

Bộ trưởng cũng cho biết, còn một số ít văn bản chưa hoàn thiện, Ủy ban Dân tộc sẽ cùng với các bộ, ngành hoàn thiện nốt. Hiện nay, còn việc sửa đổi Nghị định số 27/2022/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, đang xin ý kiến các thành viên Chính phủ và 16 thành viên Chính phủ đã cho ý kiến xong. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo sẽ ban hành trước ngày 15/6.

Sau khi Nghị định 27 ban hành, Ủy ban Dân tộc sẽ sửa đổi và ban hành mới Thông tư số 02/2022/TT-UBDT của Ủy ban Dân tộc: Hướng dẫn thực hiện một số dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I bắt đầu từ năm 2021-2025.

Khó huy động vốn ngoài ngân sách cho chương trình mục tiêu về đồng bào dân tộc thiểu số

Liên quan tới vốn ODA, đại biểu Quốc hội Vương Thị Hương (đoàn Hà Giang) đặt câu hỏi về kết quả thực hiện Nghị quyết 120 của Quốc hội về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, theo đó khoản 4 Điều 2 của Nghị quyết 120 nêu rõ: "Trong quá trình điều hành, Chính phủ tiếp tục rà soát, cân đối bố trí ngân sách trung ương, bổ sung cho chương trình, tăng chi đầu tư phát triển, hỗ trợ để tăng vốn tín dụng chính sách và có giải pháp huy động hợp lý các nguồn vốn ODA, vốn đầu tư của các thành phần kinh tế, vốn xã hội hóa cho chương trình".

Theo Bộ trưởng Hầu A Lềnh, khoản 4 Điều 2 của Nghị quyết 120 giao cho Chính phủ 2 nhiệm vụ. Một là bố trí vốn trong tổng cơ cấu vốn được phê duyệt. Hai là giải pháp để huy động các nguồn vốn khác ngoài ngân sách nhà nước (NSNN).

Về bố trí vốn, Ủy ban Dân tộc đã phối hợp các bộ, ngành tham mưu cho Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội bố trí đủ vốn theo tinh thần Nghị quyết 120 là 104.000 tỷ đồng vốn trung ương cho giai đoạn từ nay đến 2025.

Ngoài ra, trong cơ cấu vốn bố trí cho chương trình còn một số nguồn vốn khác, gồm có vốn tín dụng là 19.700 tỷ đồng và vốn của địa phương đối ứng là 10%, khoảng trên 10.000 tỷ đồng. Nghị quyết Quốc hội cũng giao cho Chính phủ huy động nguồn ngoài NSNN là khoảng 2.027 tỷ đồng từ nguồn ODA, khuyến khích huy động một số nguồn vốn xã hội khác. Bộ trưởng khẳng định đến thời điểm này, Chính phủ đã trình Quốc hội và bố trí đủ nguồn theo kế hoạch hàng năm, theo đúng kế hoạch bố trí vốn của Quốc hội đã phê duyệt.

Riêng về vốn ODA, Ủy ban Dân tộc đã có một dự án để cùng với một số bộ ngành làm việc với Ngân hàng Thế giới nhằm huy động một khoản vốn khoảng gần 9.000 tỷ đồng. Dự án đã làm xong thủ tục là xây dựng các khung chính sách và tiến hành khảo sát các địa phương để tập trung đầu tư cho 75 tuyến đường cho các xã đặc biệt khó khăn. Khung chính sách này đã được Ngân hàng Thế giới chấp thuận.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cho hay trong quá trình đàm phán năm 2022, một số vấn đề bị vướng. Thứ nhất là chương trình mục tiêu chưa triển khai nên nguồn vốn của NSNN chưa giải ngân đồng nào. Thứ hai là áp lực về trần nợ công. Vì vậy, một số bộ, ngành có ý kiến nên cân nhắc vấn đề này vào một giai đoạn thích hợp. Ngân hàng Thế giới cũng đã thống nhất là dừng lại đến hết năm tài khóa năm 2022.

Vì những lý do này, hiện dự án đang tạm dừng và tới đây, Ủy ban Dân tộc sẽ phối hợp với các bộ, ngành để báo cáo với Chính phủ tiếp tục nghiên cứu và đàm phán lại dự án. “Thời gian tới, tùy theo diễn biến tình hình thì Ủy ban Dân tộc sẽ báo cáo với Chính phủ có giải pháp để huy động vào thời điểm thích hợp” - Bộ trưởng Hầu A Lềnh nói.

Hồng Quang