Theo các chuyên gia, doanh nghiệp phát hành, cần chủ động bố trí mọi nguồn lực để thanh toán nợ gốc, lãi trái phiếu đến hạn cho nhà đầu tư theo đúng cam kết. Một phương án cần được các doanh nghiệp nghiêm túc xem xét là bán tài sản, kể cả chấp nhận mức chiết khấu cao đến 30 - 40% (đặc biệt là các doanh nghiệp bất động sản) để tạo thanh khoản, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tài chính với trái chủ.
Thị trường trái phiếu dần thoát "đáy"
Theo số liệu thống kê cho thấy, trong Quý 1/2023 hầu như không có đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) nào thì từ Quý 2 trở đi, doanh nghiệp (DN) đã quay lại phát hành được trái phiếu, khối lượng phát hành tháng sau cao hơn tháng trước. Số liệu từ Bộ Tài chính chỉ ra, trong 11 tháng của năm 2023, đã có 77 DN phát hành với khối lượng khoảng 220.000 tỷ đồng. Trong đó, số lượng trái phiếu phát hành được kể từ khi Nghị định 08/2023/NĐ-CP có hiệu lực là 213.500 tỷ đồng.
Còn theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu (VBMA), tính đến ngày công bố thông tin 22/12/2023, tổng giá trị TPDN phát hành được ghi nhận đạt gần 274.000 tỷ đồng, trong đó 90,1% là trái phiếu phát hành riêng lẻ.
Bà Nguyễn Ngọc Anh, Tổng Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ SSI đánh giá, từ cuối năm 2022, toàn bộ các thành viên thị trường đều quan ngại về những điều sẽ xảy ra đối với thị trường TPDN trong năm 2023, nhưng đến thời điểm này, có thể nói rằng thị trường TPDN đã "hạ cánh mềm". Theo bà Nguyễn Ngọc Anh, cùng với việc quyết liệt ban hành Nghị định 08/NĐ-CP để có cơ sở pháp lý giúp các bên cùng đàm phán và gia hạn thì việc đưa vào vận hành sàn giao dịch TPDN riêng lẻ thứ cấp trong một thời gian rất nhanh, chưa từng có tiền lệ cũng giúp hỗ trợ rất lớn cho việc xây dựng lại niềm tin của nhà đầu tư và thị trường.
“Thời điểm kết thúc năm 2023 cũng là thời điểm tất cả chúng ta đều thấy rằng một năm rất khó khăn đã đi qua và thực sự đây là cơ hội, tiền đề để sang năm 2024 sẽ có những tăng trưởng vượt bậc trong thị trường này”, bà Nguyễn Ngọc Anh kỳ vọng.
Đồng quan điểm, ông Trần Trần Phú Việt, Trưởng phòng Nghiên cứu và Phát triển sản phẩm, Khối thông tin tài chính (FiinGroup) cho biết, hoạt động phát hành TPDN trên thị trường sơ cấp 6 tháng cuối năm có sự phục hồi mạnh mẽ. Giá trị phát hành trong Quý 3/2023 và nửa đầu Quý 4/2023 lên tới hơn 161.000 tỷ đồng, tương đương 70% tổng giá trị phát hành từ đầu năm 2023. Riêng trong Quý 3/2023, giá trị phát hành TPDN thị trường sơ cấp tăng trưởng 180% so với cùng kỳ năm 2022.
Trên thị trường thứ cấp, hoạt động phát hành đã trở nên sôi động hơn rất nhiều, kể từ khi có sàn giao dịch TPDN riêng lẻ hồi giữa tháng 7/2023. Thống kê cho thấy, giá trị giao dịch trung bình hàng ngày tăng rất mạnh, đặc biệt từ khoảng giữa tháng 10/2023, tầm 1.000-2.000 tỷ đồng mỗi ngày giao dịch. Đến nay, gần 700 mã TPDN riêng lẻ được đăng ký giao dịch trên sàn giao dịch, góp phần làm tổng giá trị giao dịch trên thị trường thứ cấp tăng trưởng mạnh mẽ.
“Theo số lượng chúng tôi mới ghi nhận gần đây, giá trị giao dịch trung bình TPDN riêng lẻ đã lên tới 4.500 tỷ đồng – con số rất lớn và ấn tượng”, ông Việt chia sẻ.
Ông Việt cho rằng, khi thanh khoản của thị trường gia tăng, giao dịch đa dạng về số lượng và giá trị, lợi suất đầu tư sẽ dần được hình thành, là cơ sở để xây dựng đường cong lợi suất chung của toàn thị trường, đặc biệt khi kết hợp với hoạt động xếp hạng tín nhiệm.
Cụ thể hơn về vấn đề này, ông Trần Lê Minh, Giám đốc Điều hành của Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho biết, từ báo cáo Góc nhìn thị trường TPDN tháng 10/2023 do VIS Rating phát hành, thị trường TPDN sẽ tiếp tục phục hồi trong năm 2024 nếu nhìn từ ba góc độ: quản lý, quy mô và chất lượng.
Thứ nhất, ở góc độ quản lý, Bộ Tài chính gần đây đã thể hiện rõ quan điểm về việc cần quản lý chặt chẽ việc phát hành và đối tượng đầu tư TPDN, cụ thể chỉ rõ việc cần áp dụng các quy định tại Nghị định 65/2022 từ ngày 1/1/2024 để đưa thị trường vào giai đoạn phát triển ổn định hơn.
Thứ hai, từ góc độ quy mô, giá trị toàn thị trường TPDN có thể vượt qua mức 1,8 triệu tỷ đồng của mức đỉnh năm 2022 và hướng tới mục tiêu tương đương 25% GDP của Chính phủ vào năm 2030, mặc dù việc đạt được mục tiêu này là rất khó khăn. Khối lượng phát hành sẽ cải thiện, dẫn dắt bởi nhu cầu phát hành của nhóm ngân hàng để đáp ứng các quy định mới về an toàn vốn và nhu cầu từ nhóm doanh nghiệp bất động sản.
Thứ ba, chất lượng trái phiếu sẽ được cải thiện khi Nghị định 65 có hiệu lực. Qua phân tích việc phát hành TPDN mới trong năm 2023, chúng tôi nhận thấy chất lượng TPDN chưa có các thay đổi đáng ra phải có nếu các quy định tại Nghị định 65 được áp dụng.
Có một số tín hiệu nữa cho thấy thị trường đã qua “đáy”. Tỷ lệ trái phiếu chậm trả gốc, lãi phát sinh mới đã đạt đỉnh vào quý 1/2023 và chậm lại đáng kể sau đó. Một số ngành nghề có tỷ lệ chậm trả trái phiếu cao như bất động sản, xây dựng và tiện ích cũng có tín hiệu được hưởng lợi từ những thay đổi về khung pháp lý, chẳng hạn như nỗ lực của Quốc hội để thông qua các Bộ luật mới cho ngành bất động sản sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án và tăng khả năng tiếp cận vốn mới.
Doanh nghiệp cần xem xét bán tài sản, nghiêm túc trả nợ
Đánh giá về triển vọng thị trường TPDN năm 2024, ông Trần Lê Minh cho rằng, ổn định kinh tế vĩ mô là điểm sáng trong hoạt động kinh tế Việt Nam năm 2023. Trong báo cáo Triển vọng tín dụng 2024 phát hành tháng 12/2023, VIS Rating nhận định rằng tình hình vĩ mô Việt Nam sẽ cải thiện trong năm 2024 và các yếu tố vĩ mô sẽ tiếp tục ổn định. Trong đó, đầu tư công, chi ngân sách ở mức cao kỷ lục và những thay đổi tích cực về luật và nghị định sẽ là hỗ trợ mạnh nhất để thúc đẩy kinh tế trong nước và bù đắp cho nhu cầu xuất khẩu yếu. Bên cạnh đó, môi trường lãi suất duy trì ở mức thấp giúp giảm chi phí huy động vốn và áp lực tài chính của doanh nghiệp.
Tình hình kinh tế có khả năng cải thiện rõ hơn trong nửa cuối năm 2024, khi kinh tế Mỹ và các khu vực khác bắt đầu thay đổi giúp xuất khẩu tốt hơn, lãi suất cho vay giảm dần về mức hợp lý và những chính sách của Chính phủ Việt Nam dần có hiệu quả rõ rệt.
Do đó, các kênh huy động vốn trong năm 2024 đều có sự cải thiện. Thị trường trái phiếu hồi phục và dần hấp dẫn trở lại. Kênh huy động cổ phiếu đã ở mức thấp kỷ lục trong năm 2023 và có thể hồi phục trở lại khi triển vọng vĩ mô tích cực hơn. Kênh cho vay ngân hàng tiếp tục cải thiện với chính sách thúc đẩy tín dụng để tăng trưởng kinh tế và lãi suất cho vay thấp hơn.
"Chúng tôi cho rằng khả năng tiếp cận các nguồn vốn sẽ tốt hơn đối với các doanh nghiệp và nhu cầu về vốn cũng có sự tăng trưởng. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng những yếu tố bất ổn từ bên ngoài như xung đột địa chính trị hoặc các nền kinh tế lớn giảm tốc rất khó dự đoán và vẫn sẽ là những rủi ro đáng lưu ý đối với Việt Nam trong năm tới." ông Trần Lê Minh chia sẻ.
Về mặt giải pháp, để thị trường TPDN tiếp tục đà phục hồi của nửa cuối năm 2023, Chuyên gia kinh tế, TS. Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả Viện Đào tạo và Nghiên cứu (ĐT&NC) BIDV cho rằng, vẫn cần có các biện pháp dài hạn, vĩ mô.
Cụ thể, Chính phủ, Bộ Tài chính cần nhanh chóng cải cách thủ tục, điều kiện, rút gọn thời gian cấp phép phát hành để tạo điều kiện, có chính sách khuyến khích doanh nghiệp phát hành trái phiếu ra công chúng. Cũng như, bổ sung các chính sách khuyến khích định hạng tín nhiệm, công bố thông tin.
Cần sớm xem xét cấp phép thêm 2 - 3 công ty định hạng tín nhiệm có đủ năng lực, khuyến khích cả xếp hạng tín nhiệm quốc tế… Phát triển hạ tầng của thị trường TPDN như thị trường thứ cấp tập trung, cơ sở dữ liệu về trái phiếu, tài sản đảm bảo…cũng như hoàn thiện nhằm tăng thanh khoản, thu hút thêm dòng vốn đầu tư từ trong và ngoài nước.
Các hạ tầng hỗ trợ cho thị trường cũng cần được quan tâm, ví dụ như cơ sở dữ liệu về tài sản đảm bảo để hạn chế trường hợp sử dụng một tài sản cho nhiều khoản vay.
Chuyên gia kinh tế, TS. Cấn Văn Lực.
Với nhà đầu tư, cần cải thiện chất lượng nhà đầu tư cá nhân và khuyến khích các nhà đầu tư tổ chức. Ví dụ, với các quỹ mở, theo Thông tư 98 thì chỉ được đầu tư vào “trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ bởi tổ chức niêm yết có bảo lãnh thanh toán của tổ chức tín dụng hoặc cam kết mua lại của tổ chức phát hành…”.
Các điều kiện này khiến các quỹ mở sẽ khó có thể mua được TPDN phát hành riêng lẻ, do có rất ít được bảo lãnh thanh toán. Do đó, Bộ Tài chính có thể xem xét để sửa đổi điều khoản này.
Về phía doanh nghiệp phát hành, cần chủ động bố trí mọi nguồn lực để thanh toán nợ gốc, lãi trái phiếu đến hạn cho nhà đầu tư theo đúng cam kết. Một phương án cần được các doanh nghiệp nghiêm túc xem xét là bán tài sản, kể cả chấp nhận mức chiết khấu cao đến 30 - 40% (đặc biệt là các doanh nghiệp bất động sản) để tạo thanh khoản, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tài chính với trái chủ.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần chủ động xếp hạng tín nhiệm và thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính, tăng cường công khai minh bạch… để lấy lại niềm tin của thị trường và nhà đầu tư.
Các trái chủ cũng cần xem xét, hỗ trợ các doanh nghiệp thông qua việc cho phép gia hạn hay nhận sản phẩm, tài sản để thanh toán khoản nợ trái phiếu. Phương pháp này sẽ có lợi cho cả hai bên. Các doanh nghiệp có thể tạm thoát khỏi rủi ro vỡ nợ trái phiếu, có thêm thời gian để phục hồi còn các trái chủ sẽ tránh tình trạng mất trắng tài sản khi doanh nghiệp vỡ nợ.
Đinh Hiệu