Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật đã được bổ sung, chỉnh lý để luật hóa 23 cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt, trong đó có 21 cơ chế, chính sách được luật hóa từ các Nghị quyết của Quốc hội; 2 cơ chế, chính sách là quy định mới.
Đề xuất 23 cơ chế, chính sách đặc thù phát triển hệ thống đường sắt
Chiều 13/6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành phiên họp cho ý kiến về dự án Luật Đường sắt (sửa đổi).
Theo Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, trình bày Báo cáo thẩm tra bổ sung dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Lê Quang Huy cho biết, Ủy ban thống nhất sự cần thiết khẩn trương triển khai thực hiện chỉ đạo của cấp có thẩm quyền nhằm tạo hành lang pháp lý mang tính đột phá đầu tư phát triển hệ thống đường sắt, do đó cơ bản nhất trí với việc thẩm tra bổ sung dự án Luật và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến; thống nhất đề nghị thông qua dự án Luật tại Kỳ họp thứ 9 của Quốc hội (theo quy trình tại 01 kỳ họp); đồng thời đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình, bổ sung đầy đủ hồ sơ để báo cáo Quốc hội.
Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật đã được bổ sung, chỉnh lý để luật hóa 23 cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt, trong đó có: 21 cơ chế, chính sách được luật hóa từ các Nghị quyết của Quốc hội; 02 cơ chế, chính sách là quy định mới, bao gồm Điều 24 về đầu tư dự án đường sắt bằng nguồn vốn ngoài nhà nước và Điều 36 về hợp đồng.
Mục tiêu các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chủ động thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện; rút ngắn trình tự, thủ tục, đẩy nhanh tiến độ, sớm hoàn thành các dự án đường sắt; khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành phiên họp cho ý kiến về dự án Luật Đường sắt (sửa đổi) (Ảnh: quochoi.vn)
Về cơ bản, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường thống nhất cao với chủ trương cần có cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư hệ thống đường sắt Việt Nam.
Tuy nhiên, thể chế hóa chủ trương của Đảng và luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt đã được quy định trong các Nghị quyết của Quốc hội về đầu tư phát triển một số công trình đường sắt cụ thể, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý: Giới hạn phạm vi, đối tượng được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, phổ quát, bền vững của hệ thống pháp luật; Tăng cường giám sát, công khai, minh bạch thông tin; Có chế tài phù hợp. Đồng thời bảo đảm 3 yêu cầu: khả thi, chặt chẽ và hiệu quả.
Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo hành lang pháp lý trong triển khai các dự án đường sắt
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, hiện nay, đất nước đang bước vào giai đoạn phải đầu tư mạnh hạ tầng giao thông (đường sắt, đường bộ, đường thủy, đường hàng không).
Vừa qua, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 188/2025/QH15 thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà nội, Tp. Hồ Chí Minh; quyết định chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.
Gần đây nhất, Quốc hội đã thông qua chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Do đó, cần sửa đổi Luật Đường sắt nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai các dự án quan trọng này trong thời gian tới.
Đánh giá cao Bộ Xây dựng cùng Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã rất tích cực xây dựng dự án luật trong thời gian ngắn, Chủ tịch Quốc hội đề nghị hai cơ quan cần tiếp tục rà soát, lược bớt một số nội dung, những vấn đề thuộc Chính phủ, thuộc Bộ Xây dựng ban hành thì không đưa vào quy định trong luật.
Đồng thời, xem xét kỹ lưỡng, bảo đảm dự thảo luật ngắn gọn, có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những vấn đề nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo hành lang pháp lý trong triển khai các dự án đường sắt.
Cơ bản tán thành phạm vi của cơ chế, chính sách đặc thù quy định tại dự thảo luật, nhưng Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần tiếp tục nghiên cứu để giới hạn phạm vi chỉ áp dụng đối với một số dự án đường sắt quan trọng, cấp bách do cấp có thẩm quyền quyết định, không áp dụng tràn lan. Đồng thời, quy định rõ về các chính sách phát triển công nghiệp đường sắt và chuyển giao công nghệ. Dự án đường sắt tốc độ cao không chỉ là cơ hội để nâng cấp hạ tầng mà còn là bước đi chiến lược để làm công nghệ vận tải, bảo trì.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đề nghị Chính phủ nghiên cứu trong dự thảo luật cũng cần có các điều, khoản cụ thể nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ, xây dựng chương trình đào tạo nguồn nhân lực dài hạn; thu hút được nhà đầu tư nước ngoài nhưng cũng cần phát huy tinh thần tự lực, tự cường, nâng cao vị thế của Việt Nam trong ngành đường sắt.
Cùng với đó, rà soát, cập nhật ngay những quy định tại các dự án Luật liên quan sẽ được Quốc hội xem xét, thông qua trong Kỳ họp này để bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật. Bảo đảm tính minh bạch, tăng cường giám sát; công khai danh mục dự án áp dụng cơ chế kèm theo tiêu chí ưu đãi, danh sách đơn vị được chọn để người dân giám sát; tăng cường giám sát độc lập thông qua Quốc hội, Kiểm toán Nhà nước.
Cơ bản tán thành việc luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù, tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, thời gian thông qua dự án luật cần tính toán kỹ lưỡng; đồng thời, cũng cần khẩn trương xây dựng các dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành luật; yêu cầu Chính phủ báo cáo định kỳ với Quốc hội về triển khai thi hành Luật Đường sắt.
Anh Đào