Khung giá năng lượng tái tạo là giải pháp cần thiết?

Ngày 07/01/2023, Bộ Công thương đã ban hành khung giá năng lượng tái tạo (NLTT) cho các nhà máy điện chuyển tiếp với mức thấp hơn khoảng 21% - 29% so với giá FIT. VNDirect cho rằng khung giá mới phần nào gây hụt hẫng cho các nhà đầu tư, song đây vẫn là giải pháp cần thiết, là bản lề cho chính sách giá NLTT chính thức được ban hành.

Khung giá NLTT chuyển tiếp thấp hơn 25% - 29% so với giá FIT

Báo cáo ngành điện mới cập nhật của Công ty Chứng khoán VNDirect (VND) cho biết ngày 07/01/2023 vừa qua, Bộ Công thương đã đưa ra quyết định ban hành khung giá phát điện cho nhà máy điện mặt trời, điện gió chuyển tiếp. Văn bản này là kết quả của những tính toán trước đó do EVN đệ trình.

Theo đó, giá điện mặt trời (điện mặt trời) mặt đất là 1.184đ/kWh, thấp hơn 29,5% so với mức giá FIT đạt. Giá điện gió trên bờ và ngoài khơi cũng thấp hơn khoảng 21%, lần lượt là 1.587đ/kWh và 1.816đ/kWh. 

Theo thống kê của VNDirect, khung giá mới sẽ áp dụng cho khoảng 16 dự án điện mặt trời và 62 dự điện gió trong diện chuyển tiếp, tức là những dự án đã tiến hành đầu tư, triển khai nhưng chưa kịp hoàn thành trước hạn giá FIT (đối với điện mặt trời là từ 01/01/2021, đối với điện gió là từ 01/11/2021). Đây được xem là tín hiệu giải cứu đầu tiên cho một số doanh nghiệp phát triển NLTT có dự án đã bị đình trệ một khoản thời gian dài sau khi giá FIT hết hạn.

Đối với điện mặt trời, theo rà soát thống kê trong Quy hoạch điện 8, có 2.428,42MW đã được chấp thuận nhà đầu tư trong đó có 5 dự án/phần dự án tổng công suất 452,62MW đã xây lắp xong nhưng chưa được nối lưới bao gồm điện mặt trời Phù Mỹ 2 (BCG). Phần công suất 170MW Trung Nam Thuận Nam (Trung Nam Group); điện mặt trời Thiên Tân 1.2 và phần dự án điện mặt trời Thiên Tân 1.3 và 1.4 (T&T Group).

Ngoài ra còn có 11 dự án tổng công suất 426MW đã ký hợp đồng mua sắm thiết bị trong đó nổi bật có Đức Huệ 2 (GEG) và Phước Thái 2, 3 (EVN), Krong Pa 2 (BCG).

Theo chủ trương rất rõ ràng từ chính phủ sẽ không tiếp tục phát triển thêm dự án điện mặt trời từ nay cho dến 2030, VNDirect nhận thấy đây là những dự án chuyển tiếp nổi bật (tổng cộng 636MW) sẽ có thể được hoàn thành và đóng điện theo khung giá chuyển tiếp.  

Đối với điện gió, theo thống kê từ EVN, có 62 nhà máy điện gió đã không về đích trong cuộc đua giá FIT tháng 11/2021 với tổng công suất khoảng 3.479MW. Trong đó, VNDirect điểm tên một số những dự án nổi bật của các doanh nghiệp niêm yết như Tân Phú Đông 1 (100MW – GEG), VPL Bến Tre 2 (30MW – GEG), Điện gió Trà Vinh GĐ1 (80MW – BCG), Điện gió Khai Long GĐ1 (100MW – BCG).  

Tuy nhiên, VNDirect cho rằng khung giá này có thể phần nào làm thất vọng nhiều nhà đầu tư đã mòn mỏi chờ đợi quá lâu. Nguyên nhân là do việc ban hành khung giá bằng VND thay vì bằng USD không phản ánh yếu tố trượt giá. Bên cạnh đó, Khung giá mới cho điện mặt trời (1.184đ/kWh) đang dựa trên phương án tính toán thứ 4 của EVN, tính toán theo thông số đầu vào của 2 nhà máy điện mặt trời – Phước Thái 2, 3. Trong khi các phương án 1,2,3 tính toán theo giá trị trung bình của 106 dự án điện mặt trời khác và đưa ra mức giá vào khoảng 1.400-1.500đ/kWh. VNDirect cho rằng việc sử dụng các giá trị tính toán của 106 dự án điện mặt trời sẽ mang tính đại diện và khách quan hơn. Ngoài ra, không phải dự án chuyển tiếp nào cũng sẽ ghi nhận được hiệu quả sinh lời với khung giá này.

Khung giá mới đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh về năng lực triển khai và vận hành dự án

VNDirect đã tiến hành chạy mô hình định giá và đánh giá hiệu quả tỉ suất sinh lời nội tại (IRR) của các dự án dựa theo giả định của một dự án NLTT tiêu chuẩn, công suất 50MW, với một số giả định tổng quát như sau:  

Từ kết quả trên, VNDirect cho rằng mức giá mới sẽ làm giảm đáng kể tỷ suất sinh lời (IRR) của các dự án điện NLTT chuyển tiếp.

Cụ thể, IRR của các dự án điện mặt trời mặt đất chỉ đạt 5,1% theo dự tính của VNDirect. Trong khi đó, IRR của điện gió trên bờ và gần bờ sẽ giảm xuống lần lượt là 8,0% và 7,9% từ mức hơn 12% theo giá FIT cũ.  Về cơ cấu chi phí đầu tư dự án, chi phí mua sắthiết bị vật tư (Capex) vẫn đang chiếm khoảng 70-75% tổng gói thầu.Theo sau là chi phí xây dựng khoảng 20-25% và còn lại là các chi phí liên quan đến tư vấn, quản lý dự án. Ngoài ra, VNDirect nhận thấy chi phí vốn của dự án cũng đóng vai trò quan trong đến hiệu quả đầu tư.

Do đó, VNDirect tiến hành chạy bảng phân tích độ nhạy theo hai biến mà VNDirect cho rằng sẽ có ảnh hưởng rõ rệt nhất lên IRR bao gồm suất đầu tư và lãi vay đối với 1 dự án điện gió [trên/gần] bờ. Hiện tại, với giả định lãi vay 11% và suất đầu tư vào khoảng 1,6 triệu USD/MW, IRR của dự án điện gió sẽ duy trì ở mức khoảng 8%, đây là mức khá thấp khi so với mức IRR theo giá FIT cũ vào khoảng 12%. 

Vẫn còn nhiều dư giảm chi phí đầu tư NLTT

Tuy nhiên, trên thực tế, một số các yếu tố liên quan đến số giờ vận hành, lãi vay, và suất đầu tư sẽ có sự khác biệt theo tính chất từng dự án và VNDirect cho rằng đây sẽ vẫn là cơ hội cho các nhà phát triển năng lượng tái tạo thực sự có năng lực, quy mô, và khả năng huy động vốn rẻ. Theo đó, sẽ vẫn còn nhiều dư địa giảm chi phí đầu tư NLTT để các doanh nghiệp cải thiện hiệu quả đầu tư dư án.

Hai xu hướng hỗ trợ rõ rệt bao gồm: Việt Nam và các nước G7 cùng đối tác phát triển là Liên minh Châu âu, Na uy, Đan Mạch đã thông qua tuyên bố chính trị thiết lập JETP nhằm hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi năng lượng xanh. Kế hoạch ban đầu sẽ huy động khoảng 15,5 tỷ USD từ khu vực công và tư nhân trong vòng 3 đến 5 năm tới nhằm hỗ trợ các mục tiêu của Việt Nam. Đây là nguồn vốn dồi dào với mức lãi suất rẻ, đang chảy mạnh mẽ vào nước ta và là cơ hội cho các dự án NLTT chuyển tiếp hoạt động hiệu quả tái cấu trúc nợ trong thời gian tới.

Cùng với đó, theo dự thảo Quy hoạch điện 8, chi phí đầu tư của các dự án NLTT sẽ giảm dần trong giai đoạn từ nay đến 2030 sẽ là yếu tố hỗ trợ cho công đoạn phát triển của các dự án sắp tới, phần nào bù đắp được việc phải huy động ở mức giá thấp cho các dự án NLTT diện chuyển tiếp. Dự kiến chi phí đầu tư điện mặt trời trang trại và điện gió trên bờ sẽ giảm khoảng 1,5% mỗi năm trong khi đó, chi phí đầu tư điện gió ngoài khơi ghi nhận mức giảm gấp đôi khoảng 3% từ nay đến 2045. Chi phí quy dẫn (LCOE) có thể ghi nhận mức giảm tương ứng và VNDirect cho rằng xu hướng giảm này sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp hạ bớt áp lực chi phí trong cả ngắn và dài.

VNDirect cho rằng chính sách giá NLTT chuyển tiếp cũng sẽ là tiền đề để Bộ Công thương tiếp tục đưa ra những hướng đi tiếp theo cho các dự án phát triển mới dựa trên khung giá này. Đây sẽ là một phép thử cần thiết để Bộ Công thương có cơ sở đánh giá cũng như điều chỉnh khung giá mới một cách cẩn thận và hợp lý.

Với những cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong COP26 cũng như những điều chỉnh đáng kể trong dự thảo Quy hoạch điện 8 - nâng cao tỉ trọng công suất điện NLTT, VNDirect vẫn kỳ vọng vào một chính sách giá đủ hấp dẫn nhưng vẫn mang tính cạnh tranh, thu hút các nhà đầu tư có đầy đủ năng lực tham gia vào lĩnh vực này. Các doanh nghiệp có khả năng cải thiện chi phí phát triển, vận hành, cũng như có năng lực huy động nguồn vốn rẻ sẽ nắm ưu thế trong giai đoạn này.

VNDirect nhận thấy PC1 sẽ là doanh nghiệp hưởng lợi đầu tiên khi tham gia vào lĩnh lực xây lắp, đặc biệt là EPC điện gió và xây lắp đường dây, trạm biến áp. Ngoài ra, VNDirect điểm tên một số những nhà phát triển năng lượng nổi bật đang niêm yết bao gồm BCG, GEG sẽ có thể tăng trưởng công suất khi sở hữu các dự án điện NLTT chuyển tiếp. Ngoài ra, Trung Nam và T&T Group (chưa niêm yết) cũng là những doanh nghiệp được hưởng lợi khi các dự án đã hoàn thành nhưng trễ FIT sẽ được hòa lưới điện. 

Trung Anh