Chuyện phụ huynh góp tiền mua điều hòa, máy chiếu, tivi, rèm cửa cho lớp học không mới, nhưng luôn gây tranh luận. Không phải vì phụ huynh tiếc tiền, mà vì cách quản lý thiếu công khai, thiếu minh bạch, cơ chế quy định rõ ràng.
Mỗi mùa tựu trường, câu chuyện thu - chi lại khiến không ít phụ huynh băn khoăn. Gần đây, nhiều ý kiến phản ánh về việc các trường học kêu gọi đóng góp để mua thêm điều hòa, máy chiếu, tivi, rèm cửa,… nhằm phục vụ điều kiện học tập của học sinh. Về bản chất, đây là nhu cầu chính đáng: phụ huynh nào cũng mong con mình có phòng học mát mẻ, tiện nghi.
Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở khoản tiền, mà ở cách làm. Nhiều khóa trước đã đóng góp mua sắm, đến khóa sau lại tiếp tục bị vận động mua mới. Như vậy, tài sản được bàn giao cho ai? Quản lý ra sao? Vì sao chưa hỏng đã thay? Những câu hỏi ấy nếu không được trả lời minh bạch sẽ dẫn đến sự hoài nghi, thậm chí bức xúc.
Trong khi đó, các văn bản của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng như Sở Giáo dục các địa phương đều đã nhấn mạnh: không lạm thu, không ép buộc phụ huynh. Mọi khoản đóng góp xã hội hóa phải trên tinh thần tự nguyện, công khai, dân chủ.
Một điểm đáng suy ngẫm là chủ trương của Nhà nước về bộ sách giáo khoa chuẩn, thống nhất. Mục đích không chỉ để bảo đảm công bằng trong tiếp cận kiến thức, mà còn để tránh lãng phí. Ngày xưa, sách giáo khoa được dùng đi dùng lại từ anh chị cho em, từ khóa trên cho khóa dưới. Việc chuẩn hóa sách giúp các thế hệ học sinh có thể kế thừa, tái sử dụng, giảm gánh nặng chi phí cho phụ huynh. Đây cũng là một biểu hiện của tư duy “đầu tư một lần, sử dụng lâu dài” rất gần với câu chuyện điều hòa, máy chiếu, tivi, rèm cửa trong lớp học hôm nay.
Đã xuất hiện nhiều phản ánh, khi bàn giao lại thiết bị thì máy đã hỏng hóc, rèm cửa đã sờn rách, máy chiếu dùng không được… dẫn đến thế hệ sau lại phải mua mới. Điều này đặt ra một câu hỏi thẳng thắn: tại sao ngay từ đầu nhà trường không thành lập một quỹ bảo trì, bảo dưỡng? Nếu có quỹ này, các thiết bị sẽ được vệ sinh, kiểm tra định kỳ, sửa chữa kịp thời để kéo dài tuổi thọ, phục vụ liên tục cho nhiều thế hệ học sinh kế cận.
Và thêm một câu hỏi khác: nếu những thiết bị này không phải do phụ huynh xã hội hóa mà là tài sản do Nhà nước đầu tư, liệu chúng có bị thay nhanh đến vậy? Khi là tài sản công, mọi quy trình sửa chữa, thay mới đều phải qua thẩm định, kiểm tra, duyệt chi theo quy định tài chính, nhờ đó hạn chế tình trạng “hỏng là thay”. Vậy tại sao khi chuyển sang hình thức xã hội hóa, quy trình ấy lại không được áp dụng chặt chẽ, khiến nhiều phụ huynh cảm thấy việc mua sắm trở nên dễ dãi và lãng phí?
Giải pháp nằm ở việc thiết lập quỹ định rõ ràng. Nếu coi các thiết bị như điều hòa, máy chiếu, rèm cửa… là tài sản phục vụ chung, thì cần có cơ chế bàn giao giữa các khóa, cùng với sổ sách công khai. Mỗi năm, phụ huynh chỉ cần đóng góp một khoản nhỏ để bảo dưỡng, vệ sinh. Khi thiết bị hỏng, hội phụ huynh và nhà trường công khai báo giá, xin ý kiến tập thể.
Làm được như vậy, phụ huynh sẽ thấy đồng tiền mình bỏ ra không bị “trôi mất”, mà được sử dụng đúng mục đích, công bằng và có sự kế thừa. Nhà trường cũng tránh mang tiếng “lạm thu”. Quan trọng hơn, niềm tin được củng cố, tạo nên sự đồng thuận xã hội trong giáo dục.
Bởi cuối cùng, phụ huynh không tiếc tiền cho con, nhưng họ cần sự minh bạch. Và minh bạch, chính là chìa khóa để biến đóng góp tự nguyện thành sự đồng thuận bền vững.
Một số kiến nghị:
Nhà trường cần thành lập quỹ bảo trì, bảo dưỡng ngay từ đầu, với mức đóng góp nhỏ, hợp lý và ổn định qua từng năm.
Tài sản do phụ huynh đóng góp cần được coi là tài sản chung của lớp học, có cơ chế bàn giao minh bạch giữa các khóa.
Hằng năm, hội phụ huynh và nhà trường phải công khai thu - chi, báo cáo tình trạng thiết bị, chi phí sửa chữa hoặc thay thế.
Cơ quan quản lý giáo dục nên có hướng dẫn thống nhất để các trường thực hiện, tránh tình trạng mạnh ai nấy làm, dẫn đến hiểu nhầm “lạm thu”.
Một chiếc điều hòa, máy chiếu, tivi hay bộ rèm cửa suy cho cùng chỉ là chuyện nhỏ trong một lớp học. Nhưng cách quản lý, sử dụng và bàn giao nó lại phản ánh cả một tư duy: làm sao để xã hội hóa không biến thành gánh nặng, để niềm tin của phụ huynh không bị xói mòn. Câu hỏi đặt ra là: chúng ta muốn để con trẻ thấy một môi trường giáo dục minh bạch, công bằng, hay một vòng luẩn quẩn đóng - nộp - thay - mua mãi không dứt?
Đình Sáng