Thêm một chiếc tàu bay là thêm một cơ hội kinh doanh cho hãng hàng không, đóng góp cho nền kinh tế đất nước và thêm nhiều cơ hội đi lại bằng phương tiện văn minh cho người dân. Tuy nhiên, trong khi đẩy mạnh tăng số lượng tàu bay thì Vietjet lại vừa có một năm tài chính không mấy sáng sủa.
Liên tục gia tăng đội bay
Bước sang năm thứ 8 hoạt động, Vietjet Air công bố đã nắm trong tay 46% thị phần hàng không nội địa Việt Nam, với đội hình bay gồm 64 máy bay Airbus. Doanh nghiệp này đang thể hiện tham vọng lớn với hàng loạt đơn đặt hàng có tổng số máy bay lên tới 371 chiếc, bao gồm 200 chiếc Boeing 737 và 171 chiếc Airbus. Trong khi các đơn hàng của Boeing dự kiến bắt đầu bàn giao vào quý IV năm nay, thì Vietjet đã tiếp nhận 55 tàu bay từ Airbus. Dự kiến doanh nghiệp sẽ nhận bàn giao đủ 371 máy bay này vào năm 2025.
 |
| Vietjet đang thể hiện tham vọng lớn với hàng loạt đơn đặt hàng nâng tổng số máy bay lên tới 371 chiếc vào năm 20125 |
Nếu chỉ tính các hợp đồng 3 năm gần nhất, tổng giá trị hợp đồng theo giá công bố cho 200 chiếc máy bay Boeing và 70 máy bay Airbus đã là 32,9 tỷ USD. Giá trị hợp đồng sẽ còn lớn hơn nhiều nếu tính đủ cho 371 máy bay mà Vietjet đã đặt hàng.
Trong khi đó, với Vietjet, tổng doanh thu 3 năm gần nhất từ 2016 - 2018 của hãng hàng không này là hơn 5 tỷ USD.
Với các hợp đồng trị giá hàng chục tỷ USD nêu trên, chuyên gia hàng không Greg Waldron, quản lý khu vực châu Á của FlightGlobal, nhận định: "Vietjet rất có thể sử dụng nghiệp vụ bán và thuê lại (sale & lease back)". Đây là nghiệp vụ được nhiều hãng hàng không, đặc biệt là các hãng giá rẻ sử dụng khi đặt mua máy bay mới.
Theo FlightGlobal, các hãng hàng không khi đặt hàng máy bay sẽ nhận được mức chiết khấu lớn hơn so với bên thứ ba. Business Insider từng dự đoán Vietjet có thể được Boeing giảm tới 50% giá niêm yết cho hợp đồng mua 100 Boeing 737 MAX 200 vào năm 2016.
Trong thực tế, nghiệp vụ bán và thuê lại máy bay cũng là một trong những hoạt động kinh doanh quan trọng trong báo cáo tài chính của Vietjet. Doanh thu từ hoạt động bán và thuê lại máy bay của Vietjet năm 2016 là 11.600 tỷ đồng, tăng lên 19.800 năm 2017 và giảm còn 18.600 tỷ đồng năm 2018, lần lượt chiếm 42%, 47% và 35% tổng doanh thu.
Trong khi đó, doanh thu từ hoạt động khai thác vận chuyển hành khách có sự tăng trưởng mạnh qua các năm. Doanh thu từ hoạt động liên quan dịch vụ hàng không của hãng đã tăng một mạch gấp 4,8 lần trong 4 năm, từ gần 7.000 tỷ đồng năm 2014 lên gần 34.000 năm 2018.
Mối lo của Vietjet
Tuy nhiên, trong khi đẩy mạnh tăng số lượng tàu bay thì Vietjet lại có một năm tài chính không mấy sáng sủa.
Trong báo cáo tài chính quý IV/ 2018 mới được Công ty cổ phần Hàng không Vietjet - Vietjet Air công bố, lợi nhuận từ hoạt động bán và thuê lại tàu bay năm 2018 lại có xu hướng giảm với 18.552 tỷ đồng doanh thu, chiếm 35% tổng doanh thu, giảm so với năm trước đó.
Đây cũng là năm đầu tiên Vietjet ghi nhận hoạt động này tăng trưởng âm. Đi cùng với đó là kết quả kinh doanh của cả hãng chậm lại khi tính trong cả năm 2018, hãng hàng không này thu về 52.388 tỷ đồng doanh thu, tăng 24% so với doanh số đạt được năm trước đó. Giá vốn cùng chi phí tài chính là những nguyên nhân chủ yếu khiến Vietjet chỉ thu về khoản lợi nhuận cả năm tăng 10%, đạt 5.829 tỷ đồng. Con số này vượt kế hoạch đề ra hồi đầu năm. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng này đã chậm lại so với vài năm trước.
Theo đánh giá của CAPA, bán và cho thuê lại thường hấp dẫn các hãng hàng không khởi nghiệp vì lợi nhuận tức thì. Ghi nhận của CAPA hồi tháng 10/2017 thì 28 máy bay mà Airbus đã bàn giao cho Vietjet thời điểm đó đều dùng để bán và thuê lại. "Về lâu dài, chúng có thể trở thành một điểm yếu, vì các hãng hàng không sẽ phải trả cao hơn giá thuê trung bình khi tuổi đời máy bay của họ già đi, và phải chịu chi phí cao khi trả lại máy bay", CAPA nhận xét.
Về nguồn vốn để mua tàu bay, theo một lãnh đạo Vietjet Air thông tin có rất nhiều phương thức thu xếp như - vay từ nguồn vốn hỗ trợ xuất khẩu (ECA) của US Eximbank, Euler Hermes/COFACE/UK Finance (châu Âu), ]AFIC, phát hành trái phiếu, vốn chủ sở hữu, thuê tài chính, bán và thuê lại tàu bay...
Tuy nhiên, theo ông Anirban Lahiri, Giám đốc Khách hàng tổ chức nước ngoài, Công ty Chứng khoán VnDirect, việc tập trung vào mở rộng nhanh chóng sẽ mang tính thiếu bền vững. Đặc biệt, theo vị này, việc đẩy mạnh nghiệp vụ bán và cho thuê lại tương đương với việc vay mượn từ tương lai và rất nguy hiểm đối với một doanh nghiệp vừa mới niêm yết trong khi đang có kế hoạch ESOP để mở rộng đội bay để đẩy mạnh tăng trưởng lợi nhuận thông qua khoản lãi từ bán và cho thuê lại máy bay bất chấp tình trạng dư thừa công suất. Điều này có thể dẫn đến tỷ lệ lấp đầy giảm và tỷ lệ khai thác đội bay giảm.
Ngoài ra, sự tăng trưởng này cũng đi kèm với rủi ro hoạt động lỗi và quá tải cơ sở hạ tầng.
Còn theo Chuyên gia hàng không, TS. Nguyễn Thiện Tống việc phát triển nóng của hãng có thể nhìn thấy hệ quả đó là tỷ lệ chậm chuyến cao, bởi nó liên quan đến việc xoay vòng nhanh quá mà thực tế không đáp ứng kịp.
Việc Vietjet Air liên tiếp xảy ra sự cố, theo ông Tống, có 2 khả năng: một là đây là các sự cố ngẫu nhiên, với nhiều vấn đề khác nhau diễn ra liên tiếp; và hai là không loại trừ "có gì đó không ổn" trong hoạt động của Vietjet Air.
"Vẫn cần phải có thêm thông tin kỹ thuật đầy đủ để đánh giá toàn diện về các sự cố vừa qua của hãng", ông Tống nói.
Dù nguyên nhân là gì, chuyên gia hàng không nhấn mạnh hãng Vietjet "phải chấn chỉnh lại hoạt động vì đây là thị trường cạnh tranh... Các sự cố tạo ấn tượng không hay về hãng thì số khách hàng cũng có thể giảm và chuyển sang hãng khác".
Khánh Hà