Mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% vẫn là một câu hỏi rất khó

Theo các chuyên gia, bất chấp các nỗ lực kích cầu và các chính sách tháo gỡ khó khăn tiếp cận vốn từ Chính phủ và NHNN, việc tìm kiếm tăng trưởng tín dụng theo mục tiêu 15% vẫn đang là một câu hỏi rất khó. Triển vọng của tín dụng và sức khỏe của hệ thống ngân hàng trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc nhiều vào các tiến triển và khả năng phục hồi của các ngành sản xuất chủ đạo và nền kinh tế nói chung.

Mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% vẫn là một câu hỏi rất khó

Cuối năm 2023, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) xác định, năm 2024, định hướng tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống khoảng 15% và có điều chỉnh phù hợp với diễn biến, tình hình thực tế. Tuy nhiên tín dụng tháng đầu năm có giảm nhẹ so với cuối năm ngoái.  

Theo đó, báo cáo cập nhật mới đây của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho biết theo ước tính của NHNN, tín dụng của toàn nền kinh tế tăng trưởng âm trong hai tháng đầu năm. Cụ thể, tăng trưởng tín dụng tính đến cuối tháng 1 giảm 0,6% và tính đến ngày 16/2 giảm 1% so với cuối năm trước.

Tăng trưởng tín dụng thấp trong những tháng đầu năm là hiện tượng phổ biến, bình quân tăng trưởng tín dụng trong hai tháng đầu năm của giai đoạn 2013 - 2023 chỉ là 0,56%. Tăng trưởng tín dụng âm trong hai tháng đầu năm xuất hiện trong các năm 2014, 2018 và 2024.

Tín hiệu tích cực là tín dụng tại hai đầu tàu kinh tế cả nước là Hà Nội và TP HCM vẫn ghi nhận mức tăng trưởng dương, bất chấp tín dụng toàn nền kinh tế quay đầu giảm trong hai tháng đầu năm.

Theo số liệu mới công bố của Cục Thống kê Hà Nội, tính đến cuối tháng 2/2024 tổng dư nợ tín dụng trên địa bàn thành phố ước tính đạt 3,688 triệu tỷ đồng, tăng 0,93% so với tháng trước và 1,96% so với cuối năm 2023. Trong đó dư nợ cho vay ngắn hạn ở mức 1,536 triệu tỷ đồng, tăng 2,04% so với cuối năm ngoái; dư nợ trung hạn và dài hạn đạt 2,152 triệu tỷ đồng, tăng 1,9%. Ngoài ra, tỷ lệ nợ xấu vào cuối tháng 1 của các tổ chức tín dụng (TCTD) ở mức 1,85%.

Cục Thống kê TP. Hồ Chí Minh cho biết, tổng dư nợ tín dụng của các tổ chức tín dụng trên địa bàn thành phố tính đến 29/02 ước đạt 3,53 triệu tỷ đồng, tăng 0,6% so với cuối năm 2023. Dư nợ cho vay ngắn hạn ước tính là 1,67 triệu tỷ đồng, chiếm 47,3% tổng dư nợ tín dụng, tăng 0,7% so với cuối năm ngoái. Dư nợ trung hạn, dài hạn ở mức 1.859,5 nghìn tỷ đồng, chiếm 52,7% tổng dư nợ, tăng 0,5% so với đầu năm.

Hai đầu tàu kinh tế cả nước vẫn duy trì tăng trưởng tín dụng dương, bất chấp việc tín dụng toàn nền kinh tế quay đầu giảm trong hai tháng đầu năm.

Những số liệu tăng trưởng chậm ngay từ đầu năm 2024, khi mặt bằng lãi suất huy động cũng như lãi suất cho vay đều hạ nhiệt. Nhớ lại năm 2023, trong khi lãi suất huy động giảm tới 3-4 lần thì lãi suất cho vay vẫn “bình chân như vại”, giữa tiền gửi và tiền cho vay có khoảng cách.

Đánh giá về việc lãi suất huy động giảm sâu, nhưng lãi suất cho vay giảm không tương xứng. TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính – ngân hàng cho rằng, đây có lẽ là rủi ro của nền kinh tế nên họ bắt buộc giữ lãi suất cho vay cao. Trong hoạt động kinh doanh có bù trừ cho rủi ro, như vậy bù trừ rủi ro được tính cho lãi suất cho vay. Những ngân hàng nào lãi suất càng cao thì rủi ro càng lớn. Chính vì điểm đó năm 2023 các ngân hàng tăng trưởng tín dụng đều chậm, mãi đến cuối năm tăng trưởng tín dụng được 13,5%. Thực tế, các ngân hàng không phải họ không cho vay mà họ đang tính đến những rủi ro, do đó lãi suất vẫn cao bù trừ cho rủi ro đó. Trong năm 2023 có sự tương phản, lãi suất huy động giảm nhưng lãi suất cho vay vẫn cao.

Còn về mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2024 kỳ vọng đạt 15%, với thực trạng nền kinh tế như hiện nay ông Hiếu cho rằng khả năng thực hiện mục tiêu này là khó. Bởi, nền kinh tế 2024 được dự báo sẽ khó khăn hơn rất nhiều, nên điều này phụ thuộc vào kinh tế vĩ mô, khả năng đi vay vốn của các doanh nghiệp và chính sách tiền tệ của NHNN cũng như của các NHTMCP.

Lý giải nguyên nhân tín dụng tăng trưởng chậm, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà mới đây cho biết do ảnh hưởng của yếu tố thời vụ. Thông thường vào quý 4 hàng năm, tăng trưởng tín dụng sôi động, các hoạt động cho vay cũng sôi động hơn. Còn vào tháng 1, tháng 2, do trùng vào đợt nghỉ Tết Nguyên đán nên hoạt động tín dụng thường giảm. Hoạt động vay vốn không sôi động như những tháng cuối năm.

"Năm nay còn có thêm một yếu tố nữa đó là kinh tế thế giới chưa khởi sắc, thị trường tài chính của chúng ta cũng chưa phát triển mạnh mẽ cho nên ảnh hưởng đến đầu ra, ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam. Kinh tế trong nước vẫn đang khó khăn, cầu tín dụng suy giảm nên tăng trưởng tín dụng thấp," Phó Thống đốc lý giải.

Nguyên nhân do đâu?

Cũng đi tìm nguyên nhân tín dụng giảm, ông TS. Nguyễn Quốc Hùng - Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam chia sẻ, thực tế bối cảnh hiện tại, vốn ngân hàng không thiếu, chỉ tiêu tín dụng xông xênh, vấn đề quan trọng nhất thời điểm này chỉ là thiếu khách hàng đủ điều kiện tiêu chí vay vốn. Đó cũng là lý do ngay từ đầu năm NHNN triệu tập tất cả các TCTD tham gia Hội nghị để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy tín dụng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Hùng, ngân hàng là Ngành đi đầu lúc nào cũng sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp, nền kinh tế. Nhưng phải khẳng định rằng, vốn tín dụng là vốn bổ sung không phải là chủ lực. Hiện tại sức hút của nền kinh tế chưa đáp ứng được kỳ vọng nên doanh nghiệp chưa mạnh dạn vay vốn ngân hàng phát triển. Thực tế là ngân hàng đang "thắp đèn" tìm khách hàng đủ điều kiện cho vay. Trong khi bản thân ngân hàng cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn. Có khách hàng vay vốn, khi đến kỳ trả nợ đã công khai không trả, thậm chí thành lập nhiều hội nhóm bùng nợ khiến thu hồi nợ rất khó khăn. Nợ xấu tăng cao, rủi ro về pháp lý lớn, ngân hàng không thể cứ "đẩy" vốn ra, nhất là cho vay không có tài sản đảm bảo (TSĐB). Ngay cả cho vay có thế chấp TSĐB chưa chắc ngân hàng đã thu hồi được do còn thiếu hành lang pháp lý bảo vệ người cho vay. Thực tế hiện nay nhiều trường hợp ngân hàng bị tòa án tại một số tỉnh xử ép khi có tranh chấp tài sản. Chính vì vậy, ngân hàng không yên tâm và thận trọng khi cho vay vốn.

Để giải bài toán tăng trưởng tín dụng, Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng cho rằng, chỉ mình sự nỗ lực của ngành Ngân hàng là chưa đủ, cần có sự chung tay của các bộ, ngành, địa phương trong việc ban hành các giải pháp, cũng như tháo gỡ các khó khăn về pháp lý để kích cầu tiêu dùng trong nước, từ đó mới thúc đẩy tăng trưởng tín dụng hiệu quả.

NHNN nên xem xét gia hạn Thông tư số 02/2023/TT-NHNN thêm từ 6-12 tháng. Bởi thực tế cho thấy, năm 2024 nền kinh tế tiếp tục phải đối mặt với nhiều khó khăn, do vậy, việc kéo dài Thông tư 02 là cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn.

Trong khi đó, ông Đỗ Thanh Sơn - Phó Tổng giám đốc phụ trách ban điều hành VietinBank đánh giá, tín dụng giảm do cầu vốn của doanh nghiệp yếu. Điểm nghẽn chính trong tăng trưởng tín dụng đó là sự giảm sút trong nhu cầu hấp thụ vốn của doanh nghiệp do tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô trong và ngoài nước. Để tháo gỡ khó khăn tín dụng, VietinBank đề xuất một số giải pháp tới các bộ ngành và các địa phương.

Thứ nhất, có các giải pháp kích cầu tiêu dùng nội địa; tiếp tục có các chính sách ưu đãi thu hút vốn đầu tư nước ngoài; tạo hành lang pháp lý thông thoáng, thuận lợi cho hoạt động của các doanh nghiệp. Thứ hai, nghiên cứu các chính sách hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp; đa dạng hóa nguồn cung - đối tác, nhà cung cấp nguyên, nhiên, phụ liệu, linh kiện đầu vào đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh; đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Thứ ba, thúc đẩy các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Sự ổn định và phát triển trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, đồng thời đảm bảo an toàn hoạt động của hệ thống TCTD cũng như toàn nền kinh tế. Trên cơ sở hạn mức tăng trưởng tín dụng được NHNN giao, VietinBank cam kết sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm giảm mặt bằng lãi suất, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, bám sát định hướng, chỉ đạo của Chính phủ và NHNN.

Về giải pháp, Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà cho biết, NHNN đã triển khai rất nhiều giải pháp thúc đẩy tăng trưởng tín dụng của các tổ chức tín dụng. Phó Thống đốc cho biết, trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục rà soát các văn bản theo Luật các tổ chức tín dụng mới được ban hành, dựa vào hướng dẫn để sửa đổi sao cho phù hợp với luật mới giúp tăng khả năng tiếp cận vốn cho khách hàng vay.

"Ngành ngân hàng đã và đang có rất nhiều nỗ lực nhằm tăng trưởng tín dụng giúp tháo gỡ khó khăn trong sản xuất kinh doanh. Hiện tại, thanh khoản tại ngân hàng rất dồi dào và ngân hàng cũng sẵn sàng bơm vốn hỗ trợ sản xuất kinh doanh," ông Hà khẳng định.

Tuy nhiên, đây chỉ là ở phía cho vay, còn ở phía đi vay, NHNN mong có sự phối hợp của các cơ quan liên quan, tạo cơ chế, chính sách đồng bộ hơn như nâng cao hoạt động của các quỹ như quỹ bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ để tăng cường khả năng tiếp cận tín dụng của các doanh nghiệp này.

"Ở phía người đi vay, chúng tôi cũng khuyến khích các doanh nghiệp tích cực có thêm các dự án đầu tư sản xuất, kinh doanh khả thi. Minh bạch và tăng cường khả năng tài chính của mình để phía cho vay là các tổ chức tín dụng, các ngân hàng cũng có khả năng thẩm định và hùn vốn cho khách hàng vay một cách thuận lợi trong thời gian tới," Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà đề nghị.

Hồng Quang