Hiện nay có một nghịch lý, ngân hàng muốn cho vay thì nhiều doanh nghiệp không những không có nhu cầu vay mà còn muốn trả lại tiền mới vay.
Ngân hàng ồ ạt kích cầu, tăng trưởng tín dụng vẫn thấp
Đó là chia sẻ mới đây của Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Đào Minh Tú với báo chí.
" Có nhân viên tín dụng nói với tôi: Những doanh nghiệp được giao quản lý thì cháu cũng đã đến từng nơi, có nhiều doanh nghiệp nói với cháu họ không những không vay mà còn đòi trả lại tiền, vì người ta chưa có phương án kinh doanh ” – Ông Tú cho biết.
Chính vì điều này, khi ngân hàng đồng loạt hạ lãi suất để kích cầu nhưng tăng trưởng tín dụng lại thấp hơn trong vòng hơn chục năm.
Theo số liệu của NHNN, năm 2022, tăng trưởng tín dụng đạt 14,16%. Đây là tốc độ tăng trưởng khá so với những năm gần đây, khi tốc độ tăng trưởng tín dụng năm 2021 chỉ là 12%, năm 2020 là 12,13%... Với bối cảnh này, NHNN đã đưa ra mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2023 là 14 - 15%.
Nhưng “gió đổi chiều” khi tăng trưởng tín dụng bất ngờ ì ạch. Tuy ngày 10/7/2023, NHNN đã điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2023 cho các tổ chức tín dụng với mức giao toàn hệ thống khoảng 14% nhưng khoảng cách về đích vẫn còn rất xa. Đến ngày 29/8/2023, tín dụng nền kinh tế đạt khoảng 12,56 triệu tỷ đồng, tăng 5,33% so với cuối năm 2022 (cùng kỳ năm 2022 tăng 9,87%).
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đào Minh Tú
Theo số liệu BIDV công bố gói 300.000 tỉ đồng để cho vay với mức lãi thấp hơn từ 0,5 - 2%/năm so với lãi suất cho vay thông thường.
Agribank triển khai gói tín dụng 100.000 tỉ đồng và 500 triệu USD cho khách hàng doanh nghiệp với lãi suất cho vay ngắn hạn chỉ từ 5%/năm, lãi suất cho vay trung dài hạn chỉ từ 8%/năm, riêng lãi suất vay USD từ 3%/năm.
Một số ngân hàng thương mại cổ phần cũng dành các gói ưu đãi hàng chục ngàn tỉ đồng, với lãi suất cho vay từ 7,5%/năm với doanh nghiệp và 8,5%/năm với khách hàng cá nhân. Tuy nhiên, tăng trưởng tín dụng không đạt như kỳ vọng.
Lãnh đạo một ngân hàng cổ phần lớn tại Hà Nội thừa nhận các ngân hàng thương mại đang thừa vốn, buộc phải giảm lãi suất huy động để giảm áp lực "tồn kho". Theo vị này, ngân hàng cũng mong tình hình kinh tế tốt lên để người dân và doanh nghiệp bớt gửi tiền tiết kiệm mà rút vốn ra làm ăn.
" Chỉ khi sức mua tăng, hàng tồn kho giảm được, doanh nghiệp mới cần vốn để sản xuất. Chứ như hiện nay ngân hàng muốn cho vay nhưng doanh nghiệp, người dân không làm ăn được nên không vay ", vị này nói.
Tại Hội nghị về giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn tín dụng của người dân, doanh nghiệp, Phó Thống đốc Đào Minh Tú cũng nhận định, chưa bao giờ điều hành tín dụng khó như bây giờ, hiện nay toàn hệ thống ngân hàng đang phải "chữa bệnh thừa tiền". Cũng giống các doanh nghiệp bị tồn kho hàng hóa, các ngân hàng thương mại cũng đang "tồn kho tiền".
Dù NHNN cùng toàn hệ thống tín dụng liên tục tổ chức các hội nghị kết nối ngân hàng với doanh nghiệp, để lắng nghe ý kiến, rà soát, điều chỉnh quy định pháp lý, thực hiện cải cách thủ tục hành chính, giảm lãi suất cho vay… nhưng việc cung cấp tín dụng cho nền kinh tế vẫn khó khăn, bởi doanh nghiệp không hấp thụ được vốn, không muốn vay. " Chữa căn bệnh thiếu tiền dễ hơn thừa tiền. Đây là vấn đề rất khó ", ông Tú nói.
Hạ lãi suất để hút khách của nhau
Nhiều người đặt câu hỏi, khi các doanh nghiệp đang vô cùng khó khăn nhưng lại không mặn mà gì với việc vay vốn của ngân hàng. Nhiều doanh nghiệp thừa nhận đơn hàng của họ đang trong tình trạng ít dần đều, họ cũng dần thích ứng với tình trạng này.
Theo phân tích của NHNN về tình hình tiếp cận vốn của doanh nghiệp, hiện các doanh nghiệp có thể phân loại ra thành các nhóm khác nhau.
Trong đó, một số doanh nghiệp khó khăn, nhưng khó khăn nằm ở chỗ họ không có đầu ra, không có đơn hàng và giải pháp đối với nhóm doanh nghiệp này là phải tháo gỡ khó khăn đầu ra.
Còn lại với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, đây là nhóm thực tế đang gặp nhiều khó khăn sau đại dịch COVID-19, không đủ điều kiện vay vốn, không tiếp cận được vốn ngân hàng. Do đó, giải pháp của NHNN với nhóm này có thể là cần hướng tới việc cải thiện điều kiện vay vốn, chẳng hạn thông qua các chính sách như bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa…
Trước tình hình này, các ngân hàng vẫn miệt mài hạ lãi suất để hút khách hàng của nhau. Tuy nhiên lãi suất thấp nhưng đầu ra vẫn “nhỏ giọt”, các ngân hàng bắt đầu áp dụng chính sách cho va trả nợ trước hạn tại các ngân hàng khác để lôi kéo khách hàng, tăng dự nợ tín dụng, sau khi thông tư 06/NHNN sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/9.
Các ngân hàng liên tục giảm lãi suất nhằm lôi kéo khách của nhau.
Cụ thể, Vietcombank thông báo triển khai chính sách cho vay để trả nợ trước hạn tại ngân hàng khác đối với các khoản vay phục vụ nhu cầu đời sống của khách hàng cá nhân. Để lôi kéo khách hàng, hiện ngân hàng này áp dụng mức lãi suất cho vay ưu đãi chỉ từ 6,9%/năm trong 6 tháng đầu hoặc 7,5%/năm trong 12 tháng đầu, 8,0%/năm trong 24 tháng đầu, sau đó sẽ điều chỉnh lãi suất cho vay theo tình hình thực tế.
Không chịu thua kém, ngay sau đó, BIDV cũng triển khai chính sách cho khách hàng cá nhân vay vốn để trả nợ trước hạn khoản vay tại ngân hàng khác với lãi suất thậm chí còn ưu đãi hơn khi áp mức chỉ từ 6%/năm đối với khoản vay ngắn hạn và 6,8%/năm đối với khoản vay trung dài hạn.
Đại diện BIDV cho biết, ngoài các khoản vay phục vụ nhu cầu đời sống, BIDV cũng áp dụng cho khách hàng vay vốn sản xuất kinh doanh có nhu cầu trả nợ trước hạn tại các ngân hàng.
Theo đó, khách hàng đang vay vốn sản xuất kinh doanh hoặc phục vụ nhu cầu đời sống có tài sản đảm bảo tại các ngân hàng khác có nhu cầu trả nợ trước hạn và tiếp tục thanh toán các chi phí còn lại theo phương án vay có thể đến các chi nhánh BIDV trên toàn quốc để vay vốn.
Ngoài ra, cả Vietcombank và BIDV đều xác định mức cho vay lên tới 100% dư nợ gốc còn lại tại ngân hàng đang vay, thực hiện thời gian ân hạn gốc lên đến 24 tháng và không vượt quá thời gian ân hạn trả nợ gốc còn lại của khoản vay.
Thời hạn cho vay đến 30 năm và không vượt quá thời hạn còn lại của khoản vay tại ngân hàng khác. Khách hàng có thể dùng chính tài sản đảm bảo đang thế chấp tại ngân hàng khác hoặc tiền gửi, bất động sản của khách hàng hoặc người thân, đồng thời sử dụng nguồn trả nợ linh hoạt qua tài sản khách hàng sở hữu.
Thông tư 06/2023/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung Thông tư số 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng, chính thức có hiệu lực từ đầu tháng 9.
Theo đó, NHNN đã bổ sung thêm quy định các tổ chức tín dụng được xem xét, quyết định cho khách hàng vay để trả nợ khoản vay tại tổ chức tín dụng khác với mục đích vay phục vụ nhu cầu đời sống thay vì chỉ được vay phục vụ sản xuất kinh doanh.
Như vậy, các khách hàng cá nhân đã vay vốn trung và dài hạn để mua nhà, mua ô tô; doanh nghiệp vay vốn dài hạn để xây dựng dự án sẽ được vay tiền ngân hàng để trả nợ trước hạn cho ngân hàng khác.
Theo PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, quy định mới này sẽ tạo ra một môi trường cạnh tranh gữa các ngân hàng với nhau, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng. “Khi các ngân hàng cạnh tranh nhau để thu hút khách hàng thì lãi suất sẽ giảm, các thủ tục sẽ bớt phiền hà, điều này sẽ góp phần giải quyết được nhu cầu vay vốn của nhiều khách hàng hơn và làm cho tăng trưởng tín dụng cũng tốt lên" , ông Thịnh nói.
Thanh Cao