Nhiều hợp đồng tín dụng trị giá hàng nghìn tỷ đồng đang được các ngân hàng đổ vào lĩnh vực hạ tầng. Các chuyên gia cảnh báo rằng cần xây dựng cơ chế minh bạch và nhất quán cho lĩnh vực này, nhằm tránh lặp lại tình trạng rủi ro tín dụng từng xảy ra khi nguồn vốn ngân hàng ồ ạt đổ vào các dự án mặt đường như trong quá khứ.
Gói tín dụng "khủng" sắp được tung ra cho hạ tầng
Cuối tuần qua, Agribank đã ký kết một hợp đồng tín dụng lớn với Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), đánh dấu bước tiến mới trong dòng vốn ngân hàng chảy vào lĩnh vực hạ tầng.
Trước đó, từ đầu năm đến nay, nhiều ngân hàng cũng đã tích cực tham gia tài trợ cho các dự án quy mô lớn. Đơn cử, Vietcombank cam kết cấp 5.472 tỷ đồng cho dự án đường dây 500kV Lào Cai – Vĩnh Yên; TPBank góp 2.500 tỷ đồng vào dự án cao tốc BOT Hữu Nghị – Chi Lăng.
Theo nguồn tin từ Báo Đầu tư, hệ thống ngân hàng đang chuẩn bị tung ra một gói tín dụng đầu tư hạ tầng chưa từng có, với quy mô lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng.
Các chuyên gia kinh tế cho rằng, trong bối cảnh xuất khẩu đối mặt với rủi ro suy giảm do các chính sách thuế mới từ Mỹ, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng sẽ là đòn bẩy quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 8% trong năm 2025. Đây cũng được xác định là hướng ưu tiên giải ngân vốn tín dụng trong thời gian tới.
Năm nay, Việt Nam dự kiến sẽ hoàn thành trên 3.300 km đường cao tốc, vượt khoảng 10% so với kế hoạch. Thủ tướng Chính phủ cũng đã yêu cầu nâng cấp nhiều tuyến đường từ 2 làn lên 4-6 làn xe, đồng thời nhấn mạnh không để các nhà thầu đơn độc trên công trường.
Trao đổi với báo chí, TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định rằng để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, các ngân hàng sẽ tập trung vào các dự án hạ tầng trọng điểm như sân bay, đường cao tốc, nhà ga hay đô thị vệ tinh. Ông dự báo, từ cuối năm 2025, hàng loạt siêu dự án sẽ được khởi động, và từ năm 2026 trở đi, nền kinh tế có thể tiếp nhận thêm từ 8 đến 10 tỷ USD đầu tư mỗi năm. Hệ thống ngân hàng, bên cạnh ngân sách nhà nước, sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đáp ứng nhu cầu vốn này.
Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là cơ cấu vốn: khoảng 80–90% vốn huy động trong hệ thống ngân hàng là ngắn hạn, trong khi đầu tư hạ tầng lại đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, dẫn đến nhiều rủi ro tiềm ẩn. Do đó, các ngân hàng thương mại kiến nghị cần có cơ chế rõ ràng cho các dự án BOT, BT, nhằm tránh lặp lại những sai lầm từng xảy ra trong giai đoạn 2011–2015.
Khi đó, dòng vốn ngân hàng đổ vào hạ tầng một cách ồ ạt, với hàng chục nghìn tỷ đồng rót vào các dự án giao thông theo hình thức BT, BOT. Tuy nhiên, do thiếu minh bạch, nhiều dự án bị đội vốn, thua lỗ, khiến các ngân hàng trở nên dè dặt. Đến nay, tỷ trọng cho vay BOT, BT chỉ còn chưa tới 1% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Một Phó Tổng giám đốc ngân hàng thương mại nhà nước chia sẻ, những thất bại trong quá khứ phần lớn đến từ việc các dự án phụ thuộc hoàn toàn vào vốn vay, thời gian thu hồi kéo dài, hiệu quả quản lý thấp và thiếu cơ chế rõ ràng.
Hiện nay, tình hình đã có nhiều chuyển biến tích cực. Các dự án BOT, BT mới đang được triển khai theo mô hình đối tác công – tư (PPP), trong đó Nhà nước góp 50% vốn, ngân hàng tài trợ 35%, còn lại 15% do nhà đầu tư tự bỏ ra.
Cơ cấu vốn này giúp phân bổ rủi ro hợp lý hơn, tạo niềm tin cho các bên tham gia. Bên cạnh đó, thủ tục quyết toán đầu tư công cũng đã được rút gọn, hỗ trợ ngân hàng xoay vòng vốn nhanh và hiệu quả hơn.
Nhiều hợp đồng tín dụng trị giá hàng nghìn tỷ đồng đang được các ngân hàng đổ vào lĩnh vực hạ tầng.
Ngăn ngừa rủi ro trong đầu tư hạ tầng
Mặc dù khẳng định sẽ đảm bảo đầy đủ nguồn vốn cho các công trình và dự án trọng điểm của nền kinh tế, Ngân hàng Nhà nước cũng thừa nhận ngành ngân hàng đang gặp không ít khó khăn khi cho vay trong lĩnh vực này.
Cụ thể, các dự án BOT thường đòi hỏi khoản vốn đầu tư rất lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài, gây áp lực không nhỏ đến việc huy động và cân đối nguồn vốn.
Hiện nay, phần lớn nguồn vốn của các tổ chức tín dụng là vốn ngắn hạn, trong khi các dự án BOT giao thông lại có thời gian thu hồi vốn dài hạn. Bên cạnh đó, các dự án này thường cần đến hàng ngàn tỷ đồng, nhưng do giới hạn room tín dụng, nhiều ngân hàng không thể tiếp tục giải ngân nếu đã chạm mức trần cho vay.
Tại buổi làm việc với lãnh đạo Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước gần đây, đại diện nhiều ngân hàng thương mại đã đề xuất cần có các giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong việc cấp vốn cho lĩnh vực hạ tầng.
Ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch HĐQT Vietcombank, chia sẻ rằng thời gian tới, Chính phủ sẽ giao cho các tập đoàn, tổng công ty nhà nước triển khai nhiều dự án lớn, tuy nhiên việc cấp tín dụng cho các khách hàng này là không dễ bởi họ đã gần đạt hoặc vượt mức giới hạn cho vay tối đa.
Ông Đỗ Minh Phú, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn DOJI, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước nên xem xét miễn trừ áp dụng room tín dụng đối với các khoản vay BOT, nhằm tạo điều kiện cho các ngân hàng có thêm không gian cấp vốn cho các dự án hạ tầng quan trọng.
Về phía Ngân hàng Nhà nước, cơ quan này cho biết luôn tích cực hỗ trợ cấp tín dụng cho các dự án BOT lớn, và hiện đang đề xuất Thủ tướng Chính phủ xem xét cho phép nới trần tín dụng đối với các ngân hàng tham gia cho vay các dự án này.
Ngoài vấn đề về hạn mức tín dụng, nhiều ngân hàng cũng cho rằng cần có cơ chế rõ ràng, nhất quán đối với các dự án BOT, BT để tránh tình trạng doanh nghiệp bị vỡ phương án tài chính như đã từng xảy ra trước đây.
Liên quan đến vấn đề này, Bộ Xây dựng hiện đang đề xuất Chính phủ báo cáo Quốc hội ban hành một nghị quyết nhằm xử lý triệt để các bất cập của các dự án BOT triển khai trước năm 2015.
Theo đó, Bộ đề xuất sử dụng khoảng 14.800 tỷ đồng từ nguồn tăng thu và tiết kiệm chi ngân sách trung ương năm 2024 để mua lại hoặc hỗ trợ những dự án BOT không hiệu quả, sai vị trí hoặc vỡ phương án tài chính.
Với các dự án BOT và BT trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ chỉ đạo các tổ chức tín dụng chủ động tiếp cận, thẩm định kỹ lưỡng hiệu quả của dự án, khả năng trả nợ của khách hàng, đồng thời đảm bảo cân đối nguồn vốn theo đúng quy định pháp luật.
Thanh Cao