Trong nền kinh tế hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) chiếm đến 97%, sử dụng một nửa tổng số lao động, đóng góp đáng kể trong tổng GDP hằng năm. Tuy nhiên vay vốn là “bài toán” đau đầu của doanh nghiệp cũng như của các ngân hàng. Tại tọa đàm “Gỡ nút thắt về vốn cho doanh nghiệp SME", đã có nhiều chuyên gia tham gia góp ý để giải bài toán khó này.
Doanh nghiệp và ngân hàng chưa gặp được nhau
Nền kinh tế sau đại dịch Covid -19 đang có nhứng bước phát triển cực kỳ khó khăn, những vướng mắc chủ yếu vẫn là vốn. Doanh nghiệp cần vốn, ngân hàng đẩy mạnh tín dụng SME, nhưng hai bên vẫn chưa thể gặp được nhau.
Bà Trịnh Thị Ngân - Trưởng ban cố vấn Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội chia sẻ, không chỉ giai đoạn vừa qua mà nhiều năm nay việc doanh nghiệp muốn vay tiền, ngân hàng muốn cho vay nhưng để song hành lại là bài toán cực kỳ khó khăn, nan giải.
Nguyên nhân của sự “khó gặp nhau” giữa ngân hàng và doanh nghiệp chính là “rủi ro”. Chính từ những rủi ro nhiều nên các ngân hàng phải chặt chẽ hơn về thủ tục, sâu sát hơn đối với nội tại của doanh nghiệp. “Tuy nhiên, vấn đề thủ tục có những cái cần nới, có những cái cần chặt chú không phải cái gì cũng chặt quá. Chúng tôi nghe đâu đó lúc nào doanh nghiệp cũng than rất nhiều về ngân hàng" - bà Ngân cho biết.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) chiếm đến 97%, sử dụng một nửa tổng số lao động, đóng góp đáng kể trong tổng GDP hằng năm.
Bà Ngân cũng chia sẻ, các doanh nghiệp cũng đừng nên đổi cho ngân hàng là khó. Ngân hàng huy động vốn để cho vay, việc khó hay không là do doanh nghiệp chứ không phải do ngân hàng.
“Khó khăn hiện nay chỉ với những doanh nghiệp chưa làm cụ thể ngành hàng, mập mờ nhất là dịch vụ. Doanh nghiệp cần vốn là doanh nghiệp có thị trường, phát triển được tốt. Doanh nghiệp muốn giữ cầm chừng tiếp cận vốn khó. Tôi cũng có câu chuyện rất thật, có anh đi vay vốn ngân hàng 10 tỷ, vợ đi mua luôn ô tô. Chuyện đấy không phải không có. Đối với ngân hàng sáng suốt, họ không cho vay như vậy mà giải ngân theo lô hàng. Không cho vay cả một cục, rất chặt chẽ, minh bạch rõ ràng nên không còn hóa đơn ma. Giờ là dòng tiền thật. Hóa đơn điện tử giúp minh bạch, ngân hàng nhìn thấy ngay” - bà Ngân thông tin.
Nhìn chung, nút thắt đầu tiên từ phía doanh nghiệp. Nếu muốn gỡ là phải do doanh nghiệp, phía ngân hàng gỡ thủ tục hành chính và phải có cái nhìn khách quan hơn cho doanh nghiệp, bà Ngân nêu quan điểm.
Với tỉ lệ 97% trong hệ thống doanh nghiệp, các doanh nghiệp SME trong nước là một thị trường rất lớn. Tuy nhiên nhiều ý kiến cho rằng, ngân hàng “kìm” không cho doanh nghiệp vay vốn. Nói về vấn đề này chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình cho rằng, cho các doanh nghiệp SME vay là ước muốn của tất cả các ngân hàng.
“Đó là một thị trường cực lớn. Hiện có khoảng 850,000 doanh nghiệp đang hoạt động, mục tiêu của Chính phủ đặt ra là khoảng 10 năm nữa có 1.5 triệu doanh nghiệp. Ngân hàng nào không làm sớm chắc chắn sẽ bị chậm chân” – Ông Bình phân tích.
Có thể thấy, cho doanh nghiệp SME là xu thể tất yếu và áp lực nội tại của chính ngân hàng là phải cho vay nhiều hơn đối với doanh nghiệp. Tương lai của ngân hàng phải coi đây là thị trường rất tiềm năng và là thị trường quyết định sự thành công của rất nhiều ngân hàng ở Việt Nam hiện nay.
Bà Trịnh Thị Ngân - Trưởng ban cố vấn Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội.
Còn ở góc độ ngân hàng, ông Bình nhận định các ngân hàng cũng đã cải cách khá nhiều thủ tục cho vay trong thời gian vừa qua. Tuy nhiên, những quy định pháp luật hiện nay ngày một chặt chẽ, minh bạch và khắt khe hơn. Điều này sẽ tốt cho chính ngân hàng và cho người vay vốn. Khi cho vay, chắc chắn ngân hàng phải lựa chọn những khách hàng tốt, chưa nói về vấn đề về phương án sản xuất kinh doanh, chưa nói về khả năng trả nợ.
Một ý rất quan trọng là năng lực quản trị của các doanh nghiệp SME. Nếu các doanh nghiệp không có hệ thống sổ sách kế toán rõ ràng, không nộp thuế đầy đủ… thì rõ ràng người cho vay sẽ không sẵn sàng cho doanh nghiệp này vay tiền.
“Đây không phải tiền của ngân hàng mà của những người gửi tiền gửi gắm ngân hàng để cho vay lại. Vậy nên, ngân hàng phải có trách nhiệm với việc đó. Việc ngân hàng vẫn phải giữ chuẩn mực cho vay là điều rất cần thiết vì sẽ bảo vệ được cả lợi ích của người gửi tiền và xã hội” - ông Bình cho hay.
Sử dụng không hiệu quả nguồn vốn
Thực tế phần lớn doanh nghiệp SME vay vốn đề sử dụng hiệu quả. Con số của Ngân hàng Nhà nước cho thấy hiện nay có khoảng hơn 2 triệu tỷ đồng tiền cho vay đối với khu vực này và tỷ lệ nợ quá hạn cũng rất thấp, chỉ khoảng 3-4%. Như vậy, phần lớn hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa sau khi vay vốn được từ ngân hàng cơ bản đều đã sử dụng rất hiệu quả và họ đang hoàn trả lại vốn cho ngân hàng.
Tuy nhiện cũng có rất nhiều doanh nghiệp sử dụng vốn không hiệu quả, thậm chí vay tiền của ngân hàng để sử dụng cho mục đích cá nhân. Tình trạng này liên quan đến vấn đề quản trị công ty, lẫn lộn giữa tài sản công ty, tài sản cá nhân, quản trị dòng tiền không tốt.
Thực tế đã cho thấy, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, thậm chí cả doanh nghiệp lớn, gặp phải vấn đề rất lớn hay đối diện nguy cơ phá sản. Nguyên nhân là họ vay được vốn quá nhiều, từ ngân hàng hay từ trái phiếu chứ không phải không vay được tiền. Những doanh nghiệp không vay được vốn có khi lại ổn hơn, trong khi vay được vốn quá nhiều (easy money) lại tạo ra việc sử dụng vốn không hiệu quả.
Ông Lê Duy Bình - Chuyên gia kinh tế.
Một số doanh nghiệp lớn huy động vốn từ trái phiếu, vay vốn ngân hàng rồi triển khai đồng thời hàng chục dự án nhưng không tính dòng tiền trong tương lai ra sao. Nhiều doanh nghiệp SME vay vốn đáng lẽ ra để sản xuất kinh doanh nhưng lại đổ vào lĩnh vực khác.
“Sự nóng lên của thị trường bất động sản đã thu hút rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tôi thấy một phần vốn được đưa vào sản xuất kinh doanh nhưng một phần khác lại vào homestay ở Ba Vì, Sóc Sơn… và những dự án khác. Chưa kể họ còn đầu tư vào trái phiếu hay thị trường chứng khoán” – Ông Bình tiết lộ.
Trong khi đó bà Trịnh Thị Ngân cũng tiết lộ, đã từng có doanh nghiệp vay vốn ngân hàng 10 tỷ đi mua ô tô. “Đối với ngân hàng sáng suốt, họ không cho vay như vậy mà giải ngân theo lô hàng. Không cho vay cả một cục, rất chặt chẽ, minh bạch rõ ràng nên không còn hóa đơn ma. Giờ là dòng tiền thật. Hóa đơn điện tử giúp minh bạch, ngân hàng nhìn thấy ngay” - bà Ngân thông tin
Các vị chuyên ra đều cho rằng, đây là bài học kinh nghiệm công tác quản trị dòng tiền, dự án, đảm bảo được nguyên tắc của thủ tục, triển khai kế hoạch sản xuất kinh doanh, kỷ luật và minh bạch tài chính, sử dụng vốn hiệu quả đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Việc giám sát của ngân hàng cũng rất quan trọng. Thực tế, ngân hàng có thể đến kiểm tra tín dụng đối với các doanh nghiệp một vài lần. Tuy nhiên, cũng không thể kiểm tra hết được. Doanh nghiệp có thể có rất nhiều cách để chứng minh mình đã đưa tiền vào đúng dự án nhưng thực tế lại không phải như vậy.
Các doanh nghiệp SME cần làm đúng với yêu cầu đã cam kết với ngân hàng khi vay vốn, phục vụ sự phát triển bền vững của chính doanh nghiệp và hoàn trả lại vốn cho ngân hàng. Đây là công cụ quan trọng giúp họ tăng trưởng, phục hồi sản xuất kinh doanh.
Năng lực quản trị của doanh nghiệp, đặc biệt là quản trị về mặt tài chính, rủi ro trong quá trình hoạt động, rủi ro trong tài chính, rủi ro về thị trường, rủi ro về mặt pháp lý là điều các doanh nghiệp phải tính đến khi vay vốn từ ngân hàng.
Thời gian qua, có rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp phải vấn đề rủi ro pháp lý không gỡ ra được. Các doanh nghiệp cũng đang gặp khó khăn khi thị trường giảm mạnh, tạo nên rủi ro. Do vậy, họ nên tính toán đến các biện pháp phòng ngừa rủi ro.
Khi gặp khó khăn và tìm được cách giảm bớt, chúng ta đã tự nâng cao năng lực của mình. Điều này vừa phục vụ cho sự phát triển của doanh nghiệp, vừa giúp tiếp cận nguồn vốn tốt hơn đồng thời giúp các ngân hàng phát triển bền vững.
Quang Anh