Nghi vấn nhiều doanh nghiệp lớn chuyển giá tại Việt Nam

Trong hội thảo khoa học “Chuyển giá – Những vấn đề đăt ra trong công tác quản lý hiện nay” do Kiểm toán nhà nước cùng Hiệp hội kế toán công chứng Anh Quốc (ACCA) tổ chức ngày 19/7, nhiều doanh nghiệp lớn tại Việt Nam như Metro, Adidas Group, siêu thị Big C, Công ty PepsiCo Việt Nam, Công ty TNHH Sumitomo Bakelite Việt Nam, Công ty TNHH điện tử Meiko Việt Nam....bị nằm trong diện nghi ngờ chuyển giá.

Sabeco tiêu biểu cho DN nội chuyển giá

Phát biểu tại Hội thảo, Tổng Kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc cho biết, công tác quản lý nhà nước về chuyển giá còn nhiều bất cập và hạn chế.

Điều này dẫn đến không chỉ các doanh nghiệp FDI mà đến nay có cả nhiều doanh nghiệp nội địa đã có dấu hiệu rõ ràng của việc chuyển giá làm thất thu ngân sách Nhà nước, trong đó có vụ việc tiêu biểu là Sabeco. 

Dưới góc độ pháp lý, việc kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước truy thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với Sabeco có thể xem như đã gián tiếp chỉ ra một lỗ hổng trong việc quản lý thuế tiêu thụ đặc biệt theo quy định hiện hành.

Kiểm toán nhà nước (KTNN) cho biết, siêu thị Metro Việt Nam cũng nằm trong danh sách nghi ngờ chuyển giá thời gian qua. Metro được thành lập từ năm 2001, đến nay đã phát triển 19 trung tâm bán sỉ trên cả nước nhưng báo lỗ liên tục, dù doanh thu tăng liên tục hàng năm.

Ngoài ra còn nhiều doanh nghiệp FDI khác cũng nằm trong diện nghi vấn như: Adidas Group, siêu thị Big C, Công ty PepsiCo Việt Nam, Công ty TNHH Sumitomo Bakelite Việt Nam, Công ty TNHH điện tử Meiko Việt Nam...

Metro Việt Nam nằm trong danh sách nghi vấn chuyển giá

Theo Kiểm toán trưởng, KTNN Chuyên ngành VI Nguyễn Anh Tuấn, quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đang đặt ra vấn đề về công tác quản lý các công ty con, công ty liên kết có vốn nhà nước tham gia đầu tư nhưng chỉ nắm dưới 50% vốn điều lệ. Chỉ tính trong giai đoạn 2011 - 2015, cả nước sắp xếp được 588 doanh nghiệp, trong đó cổ phần hóa 508 đơn vị với tổng giá trị trên 760 nghìn tỷ đồng. 

Tuy nhiên, trong 2 năm đầu tiên của giai đoạn này chỉ cổ phần hóa được 25 đơn vị. Sang năm 2016, năm đầu tiên thực hiện tiến trình cổ phần hóa giai đoạn 2016 - 2020 đã khá hơn với 56 doanh nghiệp được cấp có thẩm quyền phê duyệt với giá trị doanh nghiệp trên 34 nghìn tỷ đồng, trong đó giá trị thực tế phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp hơn 24.390 tỷ đồng.

“Với số lượng và giá trị các doanh nghiệp cổ phần hoá, nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ, đồng nghĩa với việc khả năng chuyển giá giữa các công ty con, công ty liên kết ngày càng cao. Từ đó đặt ra yêu cầu và thách thức lớn cho các cơ quan chuyên môn về việc chống chuyển giá”, ông Tuấn cho biết.

Dấu hiệu của chuyển giá  ngày càng tinh vi

Theo TS. Nguyễn Mạnh Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, KTNN, những dấu hiệu chuyển giá thường diễn ra ở các doanh nghiệp là nâng khống giá trị hàng hóa, dịch vụ đầu vào; giảm giá trị đầu ra của hàng hóa, dịch vụ. Hay nói cách khác là mua giá cao, bán giá thấp, dù lỗ liên tục nhưng vẫn mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh và phát sinh giao dịch với doanh nghiệp liên kết tại nước ngoài với số lượng, giá trị giao dịch lớn.

Tại một số địa phương có nhiều doanh nghiệp FDI kê khai lỗ như Bình Dương, số doanh nghiệp FDI kê khai lỗ có năm tới 754 doanh nghiệp, trong đó có tới 200 doanh nghiệp lỗ quá vốn chủ sở hữu. Còn tại TP. HCM, Ðồng Nai, tỷ lệ số doanh nghiệp FDI kê khai lỗ lần lượt là 60% và 52,2%. Với việc báo cáo lỗ, đa phần các doanh nghiệp này không phải đóng thuế, đồng nghĩa với việc ngân sách sẽ mất một khoản thu không nhỏ.

Hiện tượng chuyển giá tập trung phần lớn ở các doanh nghiệp FDI

Qua khảo sát, các doanh nghiệp FDI kinh doanh thua lỗ thường tập trung vào các ngành nghề gia công may mặc, da giày, sản xuất, kinh doanh chè xuất khẩu, công nghiệp chế biến. Ðặc biệt, có đến 90% doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực may mặc ở TP. HCM có kết quả kinh doanh thua lỗ, trong khi hầu hết các doanh nghiệp trong nước cùng ngành nghề đều có lãi.

Ðáng lưu ý, mặc dù thua lỗ triền miên, song các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam vẫn đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh. Ðiển hình phải kể tới công ty Coca-Cola Việt Nam. Trong 20 năm đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam, hãng đồ uống này liên tục báo lỗ, không phải đóng thuế thu nhập doanh nghiệp, trong khi doanh thu liên tục tăng từ 20-30% mỗi năm. Ðáng chú ý, dù lỗ lớn nhưng doanh nghiệp này đã có kế hoạch đầu tư thêm 300 triệu USD tại Việt Nam.

Tuy vậy, cơ sở dữ liệu và khuôn khổ pháp lý tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Đơn cử, từ việc nhận dạng các doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận chuyển giá cho đến việc đưa các hành vi này ra ánh sáng, cơ quan chức năng cần thực hiện các cuộc thanh tra chuyển giá với cơ sở quan trọng nhất là dữ liệu về giá thị trường để đối chiếu. Tuy nhiên, đây được coi là một trong những điểm yếu nhất trong công tác chống gian lận chuyển giá của Việt Nam hiện nay.

Theo TS.Đỗ Thiên Anh Tuấn, Đại học Fulbright, các thông tin mà cơ quan thuế Việt Nam sử dụng chủ yếu do chính doanh nghiệp tự kê Dvà báo cáo, khả năng tìm kiếm các thông tin độc lập bên ngoài hoặc từ bên thứ ba là cực kỳ khó khăn. Trong khi đó, các thông tin sẵn có về  người nộp thuế thường rất sơ sài, không được thu thập đầy đủ hoặc chỉ được thu thập cho mục đích hiện tại mà không nghĩ đến nhu cầu thông tin trong tương lai.

"So với nhiều nước phát triển, hệ thống tổ chức thông tin dữ liệu thuế của Việt Nam vẫn còn thiếu khoa học, không thống nhất và rất không đồng bộ", ông Tuấn nói. "Mặc dù những năm gần đây, các cơ quan thuế đã được đầu tư nâng cấp hệ thống các phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu lớn nhưng tính chuyên nghiệp và mức độ hiệu quả trong khai thác dữ liệu vẫn còn rất khiêm tốn. Khả năng nối kết, đồng bộ hóa cơ sở dữ liệu giữa cơ quan thuế với các cơ quan liên quan khác".

Khánh An (T/H)