Nhức nhối xe dù, bến cóc: TS. Lưu Bình Nhưỡng chỉ rõ 2 loại 'bảo kê' và trách nhiệm thuộc về ai

Nói về việc để cho xe dù, bến cóc lộng hành, TS. Lưu Bình Nhưỡng cho rằng, có loại bảo kê mang tính quyền lực, tức là bảo kê của các cơ quan công quyền, của những lực lượng chức năng, thậm chí của một số cá nhân cán bộ thoái hóa biến chất.

Tình trạng xe dù, bến cóc, nhất là ở Hà Nội, TP.HCM và ở một số tỉnh, thành phố lớn, vẫn như "nấm mọc sau mưa" mỗi dịp lễ, Tết, khi nhu cầu đi lại của người dân tăng cao, đã gây ra nhiều hệ lụy, tác động tiêu cực đối với xã hội. 

Trong đó phải kể đến tình trạng mất trật tự an toàn xã hội, an toàn giao thông; tạo ra sự méo mó của thị trường vận tải, cũng như sự cạnh tranh thiếu lành mạnh và bình đẳng giữa các hãng vận tải hành khách; làm xấu mỹ quan đô thị và hình ảnh của xã hội hiện đại…

Tại Tọa đàm "Giải pháp nào để xóa xe dù, bến cóc" do Cổng thông tin điện tử Chính phủ tổ chức ngày 24/11, TS. Lưu Bình Nhưỡng, Phó Trưởng Ban Dân nguyện thuộc UBTVQH, Đại biểu Quốc hội khóa XIV đã có nhiều ý kiến về tình trạng xe dù, bến cóc cũng như những giải pháp để từng bước xóa bỏ tình trạng này.

"Bảo kê" xe dù bến cóc, trách nhiệm thuộc về ai?

Càng về cuối năm, vấn nạn này lại càng thêm nhức nhối khi lưu lượng lưu thông ngày một nhiều hơn. Phân tích về nguyên nhân khiến tình trạng này diễn biến ngày càng phức tạp, TS. Lưu Bình Nhưỡng cho rằng, có tình trạng đó là do hội chứng lợi ích. Những người phá vùng, phá tuyến, phá thể chế, phá rào cản, phá quy định và sẵn sàng hoạt động trên cơ sở tự thân, tự ý của mình đương nhiên làm ảnh hưởng đến toàn bộ xã hội chứ không chỉ ảnh hưởng đến giao thông.

"Tôi cho rằng tất cả các vấn đề liên quan đến ách tắc, tai nạn hoặc vấn đề bất bình đẳng, hay vấn đề giảm sản lượng… đều gói gọn chung trong cái gọi là "ý thức tuân thủ pháp luật thấp" và liên quan đến cả ý thức trách nhiệm của bản thân nhà xe, nhà khách, ý thức của tài xế, rồi cả cơ chế phân chia lợi ích trong phạm vi nội bộ của công ty và doanh nghiệp vận tải. Rồi những vấn đề liên quan đến các biện pháp mang tính chất ngoại biên là những người giữ gìn pháp luật, ví dụ, cơ quan quản lý về mặt giao thông, kể cả lực lượng cảnh sát giao thông, rồi cả cơ quan quản lý địa bàn, địa phương, người dân. Cho nên họ có đất sống. Rõ ràng, có yếu tố bên trong và bên ngoài" - ông Nhưỡng nói.

Nêu ý kiến về việc có tình trạng "bảo kê" cho xe dù, bến cóc lộng hành, TS.Lưu Bình Nhưỡng nhấn mạnh: Có bảo kê thật sự. Chúng ta chưa nói đến việc ai là người bảo kê nhưng có nhiều khả năng như sau:

Loại bảo kê thứ nhất là bảo kê mang tính quyền lực, tức là bảo kê của các cơ quan công quyền, của những lực lượng chức năng, thậm chí của một số cá nhân cán bộ thoái hóa biến chất. Gần đây nhất chúng ta biết báo chí đưa tin một đại úy công an tại TPHCM, cũng bình thường thôi, một cấp rất nhỏ trong lực lượng, mà sẵn sàng lập ra đến 47 công ty nhập khẩu, trốn thuế. Chúng ta thấy chỉ một cán bộ thôi mà có thể đứng ra làm những chuyện đó.

Bảo kê thứ hai là bảo kê ngoại biên, dựa vào sức mạnh và câu chuyện xã hội. Đó chính là các băng nhóm xã hội đen. Câu chuyện này không thể không có và chúng ta biết một nhóm có thể thành lập ra bãi đỗ, bến đỗ và tự thu tiền. Ở Hà Nội đã xảy ra rất nhiều. Nhiều người dân trả tiền xe rất ít nhưng đến bến đỗ, bãi đỗ của chúng là phải trả thêm nhiều, có khi hàng trăm nghìn. Nếu tính cả 2 loại bảo kê đó thì đều phải xem xét trên bình diện pháp luật.

Về trách nhiệm để xảy ra tình trạng bảo kê thuộc về ai, theo TS. Lưu Bình Nhưỡng: Từng nguyên nhân một sẽ xác định rõ chủ thể. Loại nguyên nhân chính thứ nhất là vấn đề xác lập hệ thống giao thông, điểm đỗ, bến xe và sự kết nối, phương tiện kết nối. Nói chung là chính sách quy hoạch mạng lưới giao thông vận tải. Vấn đề này thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của Chính phủ, các cơ quan có liên quan, đặc biệt là cơ quan tham mưu là Bộ GTVT, các cấp địa phương. Cái này không thể thoái thác được.

Thứ hai, liên quan đến tổ chức thực hiện của các lực lượng chức năng như thanh tra giao thông, cảnh sát giao thông, kể cả dân phòng, công an xã, phường, các lực lượng địa phương là rất quan trọng. Một vài trường hợp lực lượng không thực hiện hết chức trách, dẫn đến có hiện tượng xảy ra nhưng không quan tâm, hoặc đã được báo nhưng không xử lý đến nơi đến chốn.

Tuyến chủ thể thứ ba là người dân. Người dân không thể không có trách nhiệm. Nếu người dân có ý thức, hợp tác và báo cho cơ quan chức năng qua hệ thống đường dây nóng, đặc biệt là hệ thống quản lý hành chính 113 để các cơ quan chức năng xử lý. Chúng ta thông báo 1 lần, đến lần thứ 2, thứ 3 để các cơ quan vào cuộc thì đương nhiên sẽ có kết quả tốt.

Còn một điểm nữa, theo ông Nhưỡng, hiện tượng này diễn ra từ rất lâu nhưng thiếu một chủ thể nữa chưa thể hiện được vai trò. Đó chính là các cơ quan dân cử không giám sát đến nơi đến chốn. Nếu cơ quan dân cử ở Trung ương là Quốc hội, ở địa phương là Hội đồng nhân dân, cùng với giám sát của Mặt trận Tổ quốc, rồi tăng cường hơn nữa giám sát điều tra của báo chí, cả một hệ thống vào cuộc như thế thì chẳng lẽ chúng ta không xử lý được mấy cái xe dù bến cóc? Chúng ta không thể nói là khó khăn đến mức "không xử lý được". Giặc chúng ta còn đánh được nữa là câu chuyện này.

"Rõ ràng đây là hiện tượng tiêu cực, đây là hành vi trái pháp luật diễn ra "giữa ban ngày ban mặt" mà chúng ta không xử lý được thì lỗi này thuộc về toàn bộ hệ thống chính trị chứ không thể đổ lỗi cho các nhà xe hay trách nhiệm của các doanh nghiệp" - ông Nhưỡng nói.

Pháp luật quy định rõ ràng, phải tuân thủ, không thể bàn cãi

Mới đây, Sở Giao thông vận tải TPHCM đề xuất cấm xe giường nằm ra vào Thành phố nhưng cấm theo giờ trong khi hạ tầng giao thông không đáp ứng được và có những quy định rõ tại Điều 7 Nghị định 10. Đề xuất này được xem là không phù hợp. Nêu ý kiến về vấn đề này, TS. Lưu Bình Nhưỡng khẳng định: Pháp luật quy định rõ ràng, phải tuân thủ, không thể bàn cãi. Nếu địa phương tự đặt ra "luật riêng" là vi phạm pháp luật. Không thể nói dựa trên thực tiễn để làm việc đó, không có gì bao biện cho vấn đề này. Chúng ta đang bàn việc làm sao để xoá xe dù thì lại nói ngược trở lại câu chuyện quy hoạch, không thể lấy câu chuyện quy hoạch để dung túng cho xe dù, bến cóc.

Nếu cơ quan quản lý nhà nước tự đặt ra quy định riêng, trái với Nghị định thì phải xử lý cơ quan đó. Người ta có quyền nghi ngờ ở đây có khuất tất. Trong Quốc hội, chúng tôi gọi là "cài cắm chính sách". Rất mong muốn lãnh đạo TP.HCM kiểm tra, xem lại vấn đề này. Nếu đúng như vậy thì phải chấn chỉnh.

Trong trường hợp muốn tham mưu chính sách thì UBND TP.HCM phải kiến nghị lên Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ GTVT tham mưu sửa đổi.

"Tôi nhấn mạnh nếu pháp luật đã không cho phép đối tượng nào thì UBND địa phương không thể cho phép. Đó là nguyên tắc của pháp luật. Đã có biển cấm trong một tuyến đường thì không thể nói là vào một giờ nào đó trong ngày đồng ý cho lưu hành. Đã là pháp luật thì phải tuân thủ. Còn tổ chức giao thông như thế nào cho hợp lý là câu chuyện khác. Không có quyền đặt ra quy định riêng, trái với quy định của pháp luật" - ông Nhưỡng nói.

Để các chiến dịch ra quân lập lại trật tự giao thông đô thị trở thành thực chất, chứ không phải như "ném đá ao bèo", theo TS. Lưu Bình Nhưỡng, đối với lĩnh vực này, không có khái niệm đột phá, chỉ có "thường xuyên, liên tục". Nếu chúng ta chỉ sử dụng biện pháp cao điểm thì đạt được mục đích ở một thời điểm nào đó.

Dĩ nhiên cao điểm cũng tốt vì chọn thời điểm quan trọng nhất để xử lý, để nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân và tăng cường hiệu quả quản lý giao thông. Câu chuyện đó cần được hoan nghênh, đặc biệt vào dịp lễ, tết.

"Trong một chuyến công tác tiếp xúc cử tri tại Bến Tre, tôi đi từ THCM mất gần 5 tiếng, bị tắc đường trên cầu Rạch Miễu 2 tiếng. Toàn bộ người dân lấn làn. Tôi lấy ví dụ như vậy để khẳng định trong trường hợp này cần chiến dịch cao điểm. Tuy nhiên, theo tôi, biện pháp quan trọng là phải thường xuyên phổ biến, giáo dục pháp luật. Nghị định 10 được ban hành, chúng ta phải phổ biến cho toàn dân, chứ không chỉ đưa các doanh nghiệp, các Sở GTVT" - TS. Lưu Bình Nhưỡng chia sẻ.

Về giải pháp, theo ông Nhưỡng, ngoài việc cần ứng dụng công nghệ thông tin triệt để hơn, vấn đề quản lý giao thông vận tải đối với doanh nghiệp cần có sự phối hợp giữa các địa phương với nhau. Nên thiết kế một chương trình quản lý toàn quốc về việc bất kỳ xe nào tham gia hành trình đều phải được thông báo bằng hệ thống công nghệ thông tin và dữ liệu quốc gia lập tức trong ngày. Các nước quản lý vấn đề này rất tốt. Khi xe bắt đầu xuất phát ở một tỉnh thì địa điểm đến cũng biết và quản lý, còn điểm đi chỉ cung cấp dữ liệu.

Một vấn đề nữa ông Nhưỡng chỉ ra là các đường trên cao và cao tốc có rất nhiều bến cóc, vô cùng nguy hiểm. Lực lượng thanh tra, cảnh sát giao thông quan tâm hơn nữa đến tình trạng này.

Sau kiến nghị của ông Lưu Bình Nhưỡng rà soát toàn bộ hồ sơ dự án Khu Du lịch và giải trí Sông Lô của Công ty Hoàn Cầu Văn phòng Chính phủ có công văn đề nghị Thanh tra Chính phủ xử lý các vấn đề liên quan đến dự án khu du lịch - giải trí Sông Lô nay là tổ hợp du lịch Diamond Bay resort spa Nha Trang gọi tắt là dự án Sông Lô tại xã Phước Đồng TP Nha Trang

Hải Minh