Blockchain là một tiến bộ công nghệ có thể mang lại lợi ích to lớn cho tương lai của ngành bán lẻ. Công nghệ này đã thu hút được sự quan tâm của công chúng vào những năm gần đây, với việc các nhà bán lẻ coi nó như một yếu tố cần thiết trong chiến lược kinh doanh của họ.
Truy xuất nguồn gốc xuất xứ hàng hóa
Khách hàng ngày nay thường rất quan tâm đến nguồn gốc của sản phẩm và tác động của chúng với môi trường cũng như hệ sinh thái. Vì vậy, việc có thể biết được toàn bộ quy trình chuỗi cung ứng cho một sản phẩm cuối cùng trên tay khách hàng là yếu tố quan trọng. Với đặc tính minh bạch, không thể thay đổi, Blockchain là giải pháp công nghệ được ứng dụng thành công vào truy xuất nguồn gốc xuất xứ hàng hóa nhằm đảm bảo chất lượng hàng hóa, cũng như sự tin cậy vào chuỗi cung ứng. Qua truy tìm nguồn gốc và lịch sử của sản phẩm, Blockchain cho phép tất cả các bên - nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà bán lẻ và người tiêu dùng cuối - theo dõi hành trình của một sản phẩm.
Tại Mỹ, Tập đoàn bán lẻ Walmart cùng với 9 công ty hàng đầu về thực phẩm và bán lẻ khác (Nestlé SA, Dole Food Co., Driscoll’s Inc., Golden State Foods, Kroger Co., McCormick and Co., McLane Co., Tyson Foods Inc, Unilever NV) đã hợp tác với IBM phát triển công nghệ Blockchain để theo dõi thực phẩm trên toàn cầu thông qua chuỗi cung ứng. Với mục tiêu thu thập thông tin về nguồn gốc, an toàn và tính xác thực của thực phẩm, Walmart đã giảm đáng kể thời gian theo dõi thực phẩm, tăng cường an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc xuất xứ sản phẩm. Trên thực tế, Tập đoàn này đã thử nghiệm thành công hai dự án sử dụng công nghệ blockchain để truy xuất nguồn gốc của thịt heo ở Trung Quốc và xoài ở Trung Mỹ. Theo đó, sử dụng công nghệ mới này, Walmart chỉ mất 2,2 - 7 giây để cung cấp thông tin về chuỗi cung ứng cho khách hàng thông qua mã QR code, trong khi trước đó, việc này phải mất hơn 6 ngày.
Tại Pháp, Tập đoàn bán lẻ Carrefour, đã sử dụng công nghệ blockchain để truy xuất nguồn gốc thực phẩm châu Âu. Công ty hiện đã mở rộng các dịch vụ ban đầu chỉ bao gồm thịt gà và cà chua, sau đó đã đưa ứng dụng công nghệ này vào sản phẩm mới nhất của công ty chính là dòng sản phẩm sữa tươi nguyên chất tiệt trùng. Khách hàng sẽ có thể sử dụng điện thoại di động của mình để theo dõi các sản phẩm trên toàn bộ chuỗi cung ứng.
Starbucks cũng từng cho phép khách hàng truy xuất nguồn gốc các hạt cà phê bằng một giải pháp blockchain của Microsoft. Theo đó, khi mua cà phê gói ở các cửa hàng Starbucks tại Mỹ, khách hàng có thể quét mã trên gói đó để xác định “hành trình” của hạt cà phê. Các thông tin được hiển thị từ một lần quét mã bao gồm nơi trồng hạt cà phê, nơi rang, cũng như một số bí quyết ủ cà phê từ các baristas. Đồng thời các nông dân cũng có thể theo dõi ngược lại xem hạt cà phê của mình đã đi về đâu. Đây là động thái của Starbucks nhằm đáp ứng sự tò mò của những khách hàng trẻ tuổi, tệp khách hàng chính của thương hiệu cà phê này, đối với nguồn gốc thực phẩm.
Kiểm soát hàng giả, chống gian lận thương mại
Gian lận hàng giả gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu ước tính 5,38 nghìn tỷ USD mỗi năm. Trong bối cảnh này, lợi ích của một sổ cái thông tin kỹ thuật số như blockchain là không thể bỏ qua. Theo đó, để ngăn chặn gian lận trong mua sắm, các công ty có thể đặt hóa đơn trên công nghệ blockchain để đảm bảo chúng không thay đổi giữa nhà cung cấp và người mua. Thực tế là các giao dịch phải được xác nhận bởi tất cả các bên cũng giúp giảm thiểu gian lận. Các nhà bán lẻ có thể bảo đảm tính xác thực của sản phẩm đối với các sản phẩm được theo dõi trên công nghệ blockchain, vì hàng giả sẽ thiếu lịch sử xác minh này. Tất nhiên, để blockchain thực hiện chức năng này, điều cần thiết là đảm bảo tính toàn vẹn của thông tin được nhập vào hệ thống blockchain.
Để đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc và tính xác thực rõ ràng của mình, Công ty kim cương hàng đầu De Beers đã tạo ra Tracr. Hệ thống được hỗ trợ bởi blockchain này tạo ra một tài sản kỹ thuật số cho mỗi viên kim cương khi nó được khai thác, tài sản này được theo dõi dọc theo toàn bộ chuỗi cung ứng, đến tận tay người tiêu dùng cuối cùng. Hệ thống ngăn chặn việc buôn bán kim cương gian lận và giúp cung cấp sự tin tưởng vào xuất xứ của các sản phẩm kim cương của công ty.
Tại Hàn Quốc, dự án thử nghiệm truy xuất dữ liệu thịt bò trong chuỗi cung ứng bằng công nghệ chuỗi khối được thực hiện với sự hợp tác của Bộ Khoa học và Công nghệ thông tin và Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Phát triển nông thôn Hàn Quốc. Giải pháp mới từ công nghệ blockchain sẽ giải quyết các bài toàn về nạn giả mạo, tăng cường nền nông nghiệp nước này thông qua khả năng mã hóa phức tạp, lưu trữ thông tin dựa trên cơ chế đồng thuận chống lại việc thay đổi và làm giả dữ liệu.
Quản lý khách hàng hữu hiệu
Thông thường, khách hàng quên số điểm mình đã tích lũy từ các chương trình dành cho thành viên. Với công nghệ blockchain làm nền tảng, các nhà bán lẻ có thể đưa ra điểm tích lũy số hóa. Với khoản tiền điện tử này, khách hàng có thể dùng để đầu tư hay mua bất cứ món đồ nào họ muốn. Khách hàng thường sẽ quay lại nếu họ biết ví điện tử của mình có thể tăng thêm giá trị. Ngoài cải thiện trải nghiệm và khuyến khích người tiêu dùng quay lại, hệ thống blockchain cũng cho phép các nhà bán lẻ thu hút thế hệ người mua sắm trẻ - nhóm người rất hứng thú với tiền điện tử và các công nghệ blockchain.
Đi cùng với đó là vấn đề lỗ hổng về dữ liệu khi thông tin khách hàng có thể bị xâm nhập, lấy cắp. Khi đó, uy tín thương hiệu gây dựng cũng đứng trước nguy cơ sụp đổ. Trong ngành bán lẻ, khách hàng thường cung cấp dữ liệu cá nhân cho các công ty mà họ tương tác. Sau đó doanh nghiệp đưa dữ liệu vào hệ thống nền tảng của mình nhưng điều này cũng tạo nguy cơ tiềm tàng về tính an toàn trong bảo mật. Bằng việc sử dụng công nghệ blockchain, các nhà bán lẻ có thể lưu trữ thông tin quan trọng trong một thư mục phi tập trung, giúp dữ liệu luôn trong tình trạng không thể bị xâm nhập. Dữ liệu trên blockchain được lưu trữ trên một mạng máy tính, khiến nó gần như không thể bị tấn công (không giống như các hệ thống máy tính thông thường lưu trữ dữ liệu cùng nhau trong các máy chủ). Doanh nghiệp có thể giới hạn những người có thể truy cập tập tin với sự đồng thuận các bên.
Nâng cấp dịch vụ bảo hành sản phẩm
Các công ty có thể sử dụng blockchain trong việc thu hồi sản phẩm. Thu hồi sản phẩm chắc chắn là điều chẳng ai muốn xảy ra. Tuy nhiên một khi thực sự xảy ra, thì điều tiên quyết là phải truy xuất nhanh chóng và chính xác các thông tin nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm, cũng như phải có bên thứ ba không có khả năng thao túng những thông tin đó để giúp các công ty giảm bớt chi phí thu hồi, thiệt hại về lợi nhuận, danh tiếng, v.v..
Với các yêu cầu này thì không gì có thể thích hợp hơn blockchain. Bởi vì blockchain có khả năng xác định chính xác lô sản phẩm nào cần thu hồi khi có vấn đề phát sinh. Nếu một trang trại cụ thể phải thu hồi sản phẩm của mình do bị nhiễm bẩn, một nhà bán lẻ sử dụng blockchain có thể xác định và loại bỏ sản phẩm đến từ trang trại cụ thể đó trong khi vẫn để sản phẩm còn lại của họ để bán. Blockchain cũng rất hữu dụng trong việc theo dõi nguồn gốc xuất xứ của từng bộ phận trên một sản phẩm. Nếu có phần sản phẩm nào bị hư, các công ty có thể truy xuất và xác định xem đó là từ nguyên liệu của nhà cung cấp nào, hoặc được gia công từ công ty nào. Từ đó sẽ có những biện pháp thu hồi, thay đổi nhanh chóng và chính xác.
Blockchain còn có thể ứng dụng trong ngành thực phẩm để theo dõi các sản phẩm dễ hư hỏng. Nhờ blockchain, các công ty có thể đảm bảo người dùng cuối nhận được sản phẩm với chất lượng tốt và thời hạn sử dụng lâu. Khả năng truy xuất nhanh từ blockchain cũng có thể giúp khách hàng dễ dàng kiểm tra nguồn gốc thực phẩm, từ đó yên tâm mua hàng hơn. Ngoài ra, blockchain còn cho phép các công ty sản xuất và phân phối theo dõi thời gian của các quy trình sản xuất nguyên liệu thô và các thành phần phụ, từ đó giúp họ dự đoán được thời gian và chi phí liên quan.
Cải thiện quy trình thanh toán
Blockchain cũng được biết đến bởi hệ thống giao dịch tiền điện tử an toàn. Thông qua công nghệ này, các nhà bán lẻ có thể thực hiện quy trình thanh toán số, cho phép thanh toán xuyên biên giới và mở rộng các lựa chọn thanh toán thương mại điện tử để mang đến nhiều lựa chọn hơn cho khách hàng. Blockchain cũng cung cấp bản ghi nhớ điện tử để các quy trình diễn ra suôn sẻ, tức thời và hoàn trả tự động.
Triển khai các quy trình giao dịch bằng phương thức thanh toán trực tuyến kết nối trực tiếp giữa người bán và người mua trên các website, sàn thương mại điện tử, loại bỏ sự tham gia của các đơn vị trung gian. Từ đó giảm phí giao dịch ngân hàng, tiết kiệm thời gian chờ xử lý các giao dịch thanh toán.
Một cách mà blockchain có thể giúp cải thiện tốc độ quy trình thanh toán trong thương mại điện tử là thông qua khả năng tạo bản ghi chống giả mạo của các giao dịch. Điều này có thể cho phép các nhà bán lẻ loại bỏ nhu cầu khách hàng cung cấp thông tin cá nhân của họ, chẳng hạn như địa chỉ và số thẻ tín dụng trong quá trình thanh toán. Từ đó giúp họ tiết kiệm thời gian, tự tin giao dịch và bảo mật được thông tin của mình.
Tiềm năng phát triển tại Việt Nam
Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường tiềm năng nhất cho blockchain. Nguyên nhân là do tỷ lệ dân số trẻ, tầng lớp trung lưu tăng - đây là nhóm sẵn sàng tiếp cận công nghệ mới; Chính phủ ủng hộ khởi nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp 4.0 và hành lang pháp lý cho fintech đang dần hoàn thiện. Đặc biệt, Hiệp hội Blockchain Việt Nam vừa được thành lập vào ngày 17/5/2022, có vai trò tham mưu tư vấn xây dựng hành lang pháp lý để ứng dụng phát triển sản phẩm, dịch vụ dựa trên nền tảng blockchain, cũng như phối hợp với các doanh nghiệp khác để nghiên cứu đẩy mạnh blockchain tại Việt Nam.
Theo các chuyên gia, việc các dự án blockchain được phát triển tại Việt Nam gây được tiếng vang trên thị trường thế giới, thu hút nhiều nhà đầu tư và là tiền đề để các dự án blockchain tại Việt Nam tiếp tục phát triển. Cuộc đua ứng dụng blockchain vào sự phát triển của doanh nghiệp vẫn đang tiếp tục diễn ra, các doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực ngân hàng, fintech đã ứng dụng thành công và đem đến nhiều lợi ích không chỉ cho doanh nghiệp, mà còn cho người dùng.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong rất nhiều ngành nghề hiện đang rất chủ động tìm đến những giải pháp qua blockchain nhiều hơn, việc ứng dụng blockchain tuy chưa thật sự rộng rãi nhưng đang trở nên sôi động. Đây đang là thời điểm tốt nhất cho các doanh nghiệp Việt Nam nhảy vào blockchain, vì muộn hơn sẽ bị tước mất cơ hội. Ngành blockchain không đòi hỏi công nghiệp phụ trợ, chỉ cần lực lượng lập trình viên hùng hậu và giỏi nghề, đều là những yếu tố Việt Nam có lợi thế.
Ngọc Duy