Nợ xấu vẫn rất áp lực trong năm 2024, giải pháp nào hỗ trợ doanh nghiệp?

Chất lượng tài sản của các ngân hàng tạm thời sẽ được kiểm soát cho đến hết năm 2023, tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, cần lưu ý đến vấn đề này nhiều hơn trong năm 2024. Nợ xấu sẽ thêm phần áp lực khi Thông tư 02 hết hiệu lực vào tháng 6/2024, các khoản nợ tái cơ cấu trước đây sẽ về đúng nhóm phân loại nợ.

Nợ xấu vẫn rất áp lực trong năm 2024

Thông kê cho thấy, hầu hết ngân hàng đều đang phải đối mặt với tình trạng nợ xấu tăng nhanh. Tổng nợ xấu cuối quý III/2023 của các ngân hàng tăng 61% so với cuối quý trước đó, lên 196.755 tỷ đồng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, con số này chưa phản ánh hết thực chất nợ xấu của ngân hàng.

Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước chỉ ra rằng, tỷ lệ nợ xấu nội bảng cộng với nợ bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) chưa xử lý và nợ tiềm ẩn thành nợ xấu của toàn hệ thống các tổ chức tín dụng là 6,16%.

Các ngân hàng cho biết, tổng trị giá bất động sản thế chấp tại các ngân hàng hiện chiếm khoảng 70% tổng tài sản đảm bảo cho các khoản vay, thậm chí tỷ lệ này tại một vài nhà băng lên đến 80-90%. Do đó, bất động sản thường là tài sản được các ngân hàng đem ra phát mãi nhiều nhất, nhưng việc xử lý nợ xấu đang gặp khó khăn vì thị trường bất động sản đóng băng.

Ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc Ngân hàng Tiên Phong (TPbank) đánh giá, việc thanh lý tài sản trong thời gian vừa qua rất khó khăn, nhiều tài sản đảm bảo là bất động sản trị giá lớn khó thanh lý.

“Cũng có một số vấn đề trục trặc của một số doanh nghiệp, tập đoàn, họ không chuẩn chỉnh về mặt pháp lý nên mắc lại, không xử lý được những vấn đề đấy, các quy định cũng chặt chẽ hơn, yêu cầu pháp lý cao hơn, do vậy, nguồn vốn bị mắc, nếu giải quyết được vấn đề đó thì sẽ gỡ vướng. Còn vấn đề về thị trường, người mua, ngân hàng sẵn sàng đồng hành với khách hàng, những dự án đã hoàn thiện pháp lý thì ngân hàng đang hỗ trợ cả khách hàng. Mặc dù doanh số bán ra thời điểm này khá thấp nhưng ngân hàng sẽ hỗ trợ để doanh nghiệp hoàn thành cam kết với người mua nhà trước đó”, ông Nguyễn Hưng cho biết.

Trong bối cảnh nợ xấu tăng, nhưng không phải là không có những điểm tích cực, nhiều chuyên gia ghi nhận về chất lượng tài sản của ngành ngân hàng trong quý III được thể hiện ở dự nợ nhóm 2 ghi nhận giảm 7,7% so với cùng kỳ, trong khi các quý trước tăng liên tục, nợ xấu hình thành tăng chậm hơn so với quý liền trước ở tất cả các nhóm ngân hàng. Hiện, nợ xấu gây áp lực lên nhóm ngân hàng TMCP lớn và vừa vẫn còn do chịu tác động tiêu cực từ thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản và những khó khăn từ phân khúc khách hàng cá nhân. Tuy nhiên, chất lượng tài sản của các ngân hàng tạm thời sẽ được kiểm soát ở mức hiện tại cho đến hết năm 2023, tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý nợ xấu có thể phình to hơn khi bước sang năm 2024.

“Trích lập dự phòng vẫn tăng, thể hiện dù đã có hỗ trợ nhưng nợ xấu các ngân hàng vẫn gia tăng, điều đó nói lên nền kinh tế đang gặp khó khăn. Các khoản phải thanh toán của trái phiếu doanh nghiệp, khiến nhiều người dự báo nợ xấu sẽ gia tăng đầu năm 2024, sự khó khăn trầm lắm khiến việc bán tài sản gặp khó khăn, doanh nghiệp không có tiền thanh toán trái phiếu, thanh toán các khoản vay ngân hàng. Nếu ngân hàng không xem xét gia hạn thì những khoản nợ này sẽ bị chuyển xuống nhóm nợ xấu hơn”, Tiến sỹ Trần Dục Thức, Trường đại học TP.HCM cảnh báo.

Những yếu tố tác động như Thông tư 02 hết hiệu lực vào tháng 6/2024, các khoản nợ tái cơ cấu trước đây sẽ về đúng nhóm phân loại nợ; Bộ đệm dự phòng của các ngân hàng thu hẹp trong năm 2023 khiến dư địa xử lý nợ cho năm sau không nhiều. Như vậy, các ngân hàng có tệp khách hàng đa dạng, trích lập đầy đủ, bộ đệm dự phòng vững chắc, ít rủi ro với bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp sẽ có khả năng kiểm soát chi phí rủi ro tín dụng tốt hơn các ngân hàng khác. Nhóm ngân hàng còn lại sẽ chịu nhiều áp lực và không có dư địa để loại bỏ nợ xấu ra khỏi bảng cân đối…

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng nợ xấu sẽ vẫn rất áp lực trong năm 2024: “Năm 2023 là một năm hết sức khó khăn, trong đó hệ thống ngân hàng đối diện với những khó khăn này. Hệ thống ngân hàng đã thực hiện khá tốt những quy định của Chính phủ, ngân hàng Nhà nước như: tạm giãn hoãn, giữ nguyên nhóm nợ… cho doanh nghiệp. Chúng ta thấy nợ xấu đang gia tăng liên tục, tạo tổng thể một khoản nợ xấu khá lớn”.

Gia hạn Thông tư 02 để hỗ trợ ngân hàng và doanh nghiệp

Theo các chuyên gia đánh giá, cần phải giảm áp lực nợ xấu sẽ gia tăng trong thời gian tới cho ngân hàng, quan trọng nhất là phải giám sát dòng tiền, sử dụng đúng mục đích. Ngoài việc có tài sản đảm bào cần phải kiểm soát mục đích vay, kiểm soát chuẩn mục đích vay sẽ kiểm soát được an toàn vốn. Giải pháp được các chuyên gia đề xuất đó là kéo dài thời hạn Thông tư 02/2023 về cơ cấu nợ, giãn hoãn nợ hết hiệu lực, như vậy sẽ gây áp lực rất lớn đến tình trạng tài chính của các NHTM. 

Thông tư 02/2023/TT-NHNN ngày 23/04/2023 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 24/4/2023. Thông tư 02/2023 có các nội dung cơ bản, quy định về việc (1) các tổ chức tín dụng (TCTD) cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ đối với cho vay hoạt động sản xuất kinh doanh và cho vay tiêu dùng; và (2) điều chỉnh lại cách trích lập dự phòng đối với các khoản vay nói trên. Theo đánh giá chung Thông tư này sẽ phần nào tháo gỡ những vấn đề về thanh khoản của các doanh nghiệp, cứu lấy các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt (đặc biệt là doanh nghiệp bất động sản (BĐS) hiện nay. … và qua đó cũng tác động tích cực lên một số các ngân hàng.

Chia sẻ quan điểm về vấn đề này, chuyên gia kinh tế, TS Lê Xuân Nghĩa cho rằng, nhờ Thông tư 02, áp lực trích lập dự phòng đối với các ngân hàng được giảm thiểu khi nợ tái cơ cấu được phân bổ trong 2 năm 2023 và 2024. “Không thể phủ nhận, Thông tư 02 là “làn gió” đã giải tỏa phần nào “cơn khát” của ngân hàng và doanh nghiệp bất động sản”, TS Nghĩa nói.

Cũng theo TS Lê Xuân Nghĩa, nếu không gia hạn Thông tư 02, các ngân hàng sẽ đối mặt với khó khăn, bởi phải hạch toán trở lại theo đúng nhóm nợ và rất có thể trong số đó có nhiều khoản nợ phải chuyển nhóm sâu, tăng trích lập dự phòng rủi ro, thậm chí lợi nhuận giảm mạnh. Kéo dài thời gian hiệu lực của Thông tư nhằm giãn quá trình xử lý nợ, giúp tiến trình trích lập dự phòng rủi ro diễn ra từ từ, không ảnh hưởng lớn đến nền tảng tài chính.

“Đây là điều hợp lý, bởi truyền thống xử lý nợ xấu của Việt Nam là không làm ngay một lúc như nhiều quốc gia khác, mà làm từ từ. Nếu xử lý ngay một lúc thì phải có nguồn tài chính bổ sung, nhưng do không có nguồn tài chính bổ sung nên các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp tự thu xếp với nhau dần dần về khoản nợ. Đó cũng chính là lý do ở Việt Nam có khái niệm lãi dự thu”, TS Lê Xuân Nghĩa nói.

Tuy nhiên, ở một góc nhìn khác, vị chuyên gia cũng cho rằng, không nên kéo dài quá lâu Thông tư 02, mà nên gia hạn tối đa 1 năm, đến tháng 6/2025, thời điểm thị trường bất động sản được dự báo sẽ phục hồi.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Hữu Huân, giảng viên Đại học Kinh tế TP.HCM cho biết, nhiều doanh nghiệp đang rất khó khăn. Do đó, nếu không kéo dài thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ để doanh nghiệp có thể tiếp tục vay vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh thì triển vọng hồi phục của nhiều doanh nghiệp rất nhỏ. Vì vậy, vị chuyên gia cũng khẳng định, việc xem xét gia hạn Thông tư 02 sau tháng 6/2024 là cần thiết.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Hữu Huân cũng lưu ý, điểm bất lợi của việc giữ nguyên nhóm nợ là bức tranh nợ xấu thực tế của các ngân hàng không được hiển thị rõ ràng trên báo cáo tài chính. “Mặt khác, so với các năm trước, hiện nhiều ngân hàng không còn nguồn lực dồi dào để trích lập dự phòng cho các khoản nợ được cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Do đó, nhiều ngân hàng sẽ phải cân nhắc, cân đối với sức khỏe tài chính của mình khi tiếp tục thực hiện chủ trương này”, TS Nguyễn Hữu Huân nói.

Hoạt động cơ cấu lại thời gian trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ đối với cho vay hoạt động sản xuất kinh doanh và cho vay tiêu dùng... được triển khai kể từ khi Thông tư có hiệu lực cho đến hết tháng 6/2024. Bên cạnh đó, theo quy định tại Thông tư 02/2023, các TCTD phải trích lập dự phòng tối thiểu 50% trong năm 2023 và 100% trong năm 2024. Ngoài ra, trong quy định của Thông tư cũng đã quy định rõ trách nhiệm của các TCTD trong việc xây dựng và ban hành quy định nội bộ để hướng dẫn thống nhất triển khai trong toàn hệ thống, cũng như tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong quá trình triển khai thực hiện chính sách.

Trong khi đó,  TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia đánh giá, hiện kinh tế còn nhiều khó khăn, bởi vậy rất cần các giải pháp hỗ trợ để doanh nghiệp phục hồi, trong đó, việc tiếp tục cơ cấu thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ là giải pháp cần tính đến…

TS Cấn Văn Lực cho rằng, nợ xấu đã ở mức khá cao và có khả năng tiếp tục tăng trong năm sau. Nền kinh tế có thể sẽ bớt khó khăn, nhưng vẫn còn nhiều yếu tố bất định và đầy thách thức. Do đó, vị chuyên gia cho rằng, việc xem xét kéo dài thời hạn trả nợ là cần thiết.

Tại Hội nghị bàn giải pháp tháo gỡ khó khăn về tăng trưởng tín dụng cho sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.do Thủ tướng Chính phủ chủ trì mới đây, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết, NHNN đang rà soát sửa đổi một số văn bản quy phạm pháp luật và vẫn dựa trên nguyên tắc tháo gỡ khó khăn nhưng phải quản lý chặt chẽ rủi ro, đảm bảo an toàn hệ thống. Theo đó, đối với đề nghị kéo dài thời gian Thông tư 02/2023, Thống đốc cho biết, NHNN sẽ xem xét đánh giá nghiên cứu đề xuất trên. 

Hồng Quang