OCOP Lâm Đồng mở rộng từ sản phẩm đặc sản đến chuỗi nguyên liệu quy mô lớn

Không chỉ phát triển các mặt hàng đặc trưng như cà phê, mắc ca, nước mắm, bún khô hay hạt điều chế biến, Lâm Đồng đang từng bước gắn chương trình OCOP với tổ chức vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn sản xuất và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Theo đó, tỉnh Lâm Đồng vừa ký hợp tác phát triển vùng cà phê bền vững quy mô khoảng 250.000 ha, mở thêm hướng liên kết giữa sản phẩm OCOP với chuỗi cung ứng nông sản có khả năng đáp ứng thị trường xuất khẩu.

Nhiều sản phẩm địa phương tìm hướng nâng hạng

Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tại Lâm Đồng đang có sự tham gia của nhiều nhóm chủ thể, từ hộ kinh doanh, cơ sở chế biến truyền thống đến hợp tác xã và doanh nghiệp. Sau khi địa giới hành chính được mở rộng, danh mục sản phẩm đặc trưng của tỉnh cũng có thêm những lợi thế từ các vùng sản xuất khác nhau, tạo dư địa phát triển các mặt hàng gắn với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất địa phương.

Theo kết quả được công bố tại hội nghị đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp tỉnh đợt 1 năm 2026, Lâm Đồng có 941 sản phẩm được công nhận thuộc 527 chủ thể, gồm 88 sản phẩm 4 sao và 853 sản phẩm 3 sao.

Trong đợt đánh giá này, Hội đồng cấp tỉnh xem xét 9 sản phẩm của 4 chủ thể. Kết quả, 8 sản phẩm được công nhận mới đạt 3 sao và 1 sản phẩm được công nhận lại. Các sản phẩm tham gia thuộc nhóm mắm nêm, nấm đông trùng hạ thảo, cà phê, mắc ca và cao atiso.

Ở khu vực phía Đông tỉnh, nhiều cơ sở sản xuất đang chủ động hoàn thiện sản phẩm để giữ hạng hoặc hướng đến nâng sao. Tại xã Liên Hương, cơ sở sản xuất của bà Trương Thị Hồng Hà đang xúc tiến đăng ký OCOP 4 sao cho sản phẩm bún khô Khánh Hà. Sản phẩm được chế biến từ nguồn gạo sạch tại địa phương, phát triển từ nghề làm bún, phở, miến truyền thống. Theo chủ cơ sở, sản phẩm đã có khách hàng ngoài tỉnh và từng bước tiếp cận người tiêu dùng tại một số thị trường có cộng đồng người Việt sinh sống.

Tại xã Tân Hải, cơ sở nước mắm Tâm Ý đang hướng đến nâng hạng sản phẩm từ 3 sao lên 4 sao. Cơ sở hiện tiêu thụ hơn 2.000 lít nước mắm mỗi năm, đồng thời có kế hoạch cải thiện chất lượng, nâng độ đạm để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng tại các khu vực đô thị vùng Đông Nam Bộ.

Trong khi đó, Hợp tác xã Sen Núi tại xã Trà Tân đặt mục tiêu nâng hạng sản phẩm hạt điều rang muối từ 3 sao lên 4 sao. Sản phẩm đã được phân phối thông qua các đại lý và doanh nghiệp liên kết, trong đó có thị trường phía Bắc. Để mở rộng quy mô, hợp tác xã định hướng đầu tư công nghệ, tối ưu quy trình và cải thiện dây chuyền sản xuất.

Cùng hướng đi này, cơ sở Yến sào Thanh Nhàn tại xã Tánh Linh đang xúc tiến mở rộng nhà xưởng, đầu tư chế biến nhằm nâng hạng sản phẩm yến sào từ 3 sao lên 4 sao.

Những trường hợp trên cho thấy hoạt động OCOP tại Lâm Đồng không chỉ dừng ở việc đưa sản phẩm mới tham gia đánh giá. Một số chủ thể đã bắt đầu quan tâm đến việc mở rộng công suất, cải tiến công nghệ và nâng chất lượng để đáp ứng những yêu cầu cao hơn của thị trường.

Ở khu vực phía Tây, lợi thế về cà phê, mắc ca và các sản phẩm nông nghiệp chế biến cũng đang được khai thác theo hướng hình thành chuỗi sản xuất. Tại xã Tuy Đức, vùng mắc ca có diện tích hơn 2.000 ha, trong đó khoảng 1.400 ha đang cho thu hoạch, sản lượng ước đạt 900 tấn. Nguồn nguyên liệu này tạo điều kiện để các hợp tác xã phát triển những mặt hàng như mắc ca nứt vỏ, nhân mắc ca và dầu mắc ca.

Trong khi đó, một số hợp tác xã tại xã Trường Xuân đang xây dựng vùng cà phê theo hướng hữu cơ, gắn sản xuất với chế biến cà phê bột. Việc chủ động vùng nguyên liệu giúp các đơn vị kiểm soát tốt hơn chất lượng đầu vào, đồng thời tạo cơ sở để phát triển sản phẩm có đặc trưng riêng.

Kết nối OCOP với vùng nguyên liệu và thị trường xuất khẩu

Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng ký Bản ghi nhớ hợp tác với Văn phòng đại diện Stichting IDH tại Việt Nam về xây dựng vùng nguyên liệu cà phê bền vững giai đoạn 2026-2030.

Theo nội dung hợp tác công bố ngày 10/11/2026, hai bên hướng đến xây dựng vùng nguyên liệu cà phê bền vững quy mô khoảng 250.000 ha trên địa bàn tỉnh. Chương trình tập trung vào các giải pháp canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ và phục hồi tài nguyên rừng; đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập cho người trồng cà phê.

Trong đó, việc chuẩn hóa và số hóa dữ liệu vùng trồng được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm. Hệ thống dữ liệu sẽ hỗ trợ minh bạch nguồn gốc, nâng cao khả năng truy xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu, trong đó có Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

IDH dự kiến hỗ trợ tỉnh tăng cường năng lực quản lý vùng trồng, xây dựng và hoàn thiện hệ thống dữ liệu. Sau khi hoàn thành, mã nguồn, dữ liệu và quyền quản trị hệ thống sẽ được bàn giao cho Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý, vận hành lâu dài.

Tại lễ ký kết, ông Vũ Đình Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, đề nghị hai bên sớm xây dựng kế hoạch tổng thể cho giai đoạn 2026-2030, xác định địa bàn ưu tiên và nhu cầu cụ thể của nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp. Các hoạt động hỗ trợ cần gắn với kỹ thuật canh tác, nâng cao chất lượng, sử dụng nước và vật tư hợp lý, giảm phát thải, tổ chức sản xuất và liên kết tiêu thụ.

Hướng tiếp cận này có ý nghĩa đối với chương trình OCOP, bởi chất lượng sản phẩm chế biến phụ thuộc đáng kể vào tính ổn định của nguồn nguyên liệu. Khi vùng trồng được quản lý, có dữ liệu và đáp ứng tiêu chuẩn, các chủ thể sẽ thuận lợi hơn trong việc xây dựng quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và chứng minh nguồn gốc hàng hóa.

Cùng với hợp tác phát triển vùng cà phê, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Kế hoạch số 17475/KH-UBND ngày 13/10/2026 về phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch đặt mục tiêu rà soát, xây dựng và hoàn thiện khoảng 4.748 ha vùng nguyên liệu tập trung, trong đó có 2.000-2.200 ha cà phê chất lượng cao và cà phê đặc sản; 1.000-1.200 ha cây ăn quả chủ lực như sầu riêng, bơ; 400-500 ha chè chất lượng cao và 450-500 ha rau an toàn, rau chế biến công nghệ cao.

Tỉnh cũng định hướng hợp tác xã, tổ hợp tác làm đầu mối tổ chức sản xuất, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường. Các vùng nguyên liệu được hỗ trợ phải có đơn vị tổ chức sản xuất và doanh nghiệp ký hợp đồng liên kết tiêu thụ từ 3 năm trở lên. Mục tiêu đặt ra là 60-70% sản lượng nông sản được tiêu thụ thông qua hợp đồng liên kết chuỗi giá trị.

Tổng nhu cầu vốn dự kiến thực hiện kế hoạch vùng nguyên liệu giai đoạn 2026-2030 là 728 tỷ đồng, trong đó vốn xã hội hóa từ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ dân và tín dụng dự kiến 471 tỷ đồng.

Song song với phát triển vùng sản xuất, Lâm Đồng đặt mục tiêu đưa toàn bộ sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên lên sàn thương mại điện tử nông sản của tỉnh; khuyến khích các chủ thể tham gia hệ thống phân phối hiện đại, siêu thị, cửa hàng tiện lợi và nền tảng trực tuyến. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh phấn đấu phát triển thêm 200-250 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, đồng thời củng cố, nâng cấp tối thiểu 20% số sản phẩm đã được xếp hạng.

Tuy nhiên, giữa việc được công nhận OCOP và khả năng tiêu thụ ổn định vẫn còn một khoảng cách. Các cơ sở quy mô nhỏ phải giải quyết đồng thời nhiều yêu cầu về công suất, chất lượng đồng đều, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và khả năng giao hàng. Việc tham gia sàn thương mại điện tử hay hệ thống bán lẻ hiện đại cũng đòi hỏi chủ thể có năng lực duy trì nguồn cung, đáp ứng tiêu chuẩn và tổ chức phân phối chuyên nghiệp.

Vì vậy, việc phát triển vùng nguyên liệu, hỗ trợ hợp tác xã và tăng cường liên kết với doanh nghiệp sẽ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng mở rộng thị trường của sản phẩm OCOP. Khi nguồn nguyên liệu được kiểm soát, quy trình sản xuất được chuẩn hóa và đầu ra có hợp đồng liên kết, sản phẩm địa phương mới có điều kiện phát triển vượt ra ngoài phạm vi tiêu thụ nhỏ lẻ.

Với Lâm Đồng, mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ là gia tăng số lượng sản phẩm được gắn sao, mà còn phải hình thành được những chuỗi hàng hóa có khả năng cung ứng ổn định, minh bạch nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn của các kênh phân phối trong nước, quốc tế.

Thiên An