Các sàn thương mại điện tử tiếp tục điều chỉnh phí trong khi chi phí quảng cáo, vận chuyển và hoàn hàng đã chiếm một phần đáng kể doanh thu. Với nhiều gian hàng nhỏ, điều khó nhất lúc này không phải tìm thêm đơn, mà là giữ được lợi nhuận sau mỗi đơn bán ra.
Mỗi khoản phí tăng thêm đều chạm vào lợi nhuận
Một đơn hàng được báo giao thành công thường tạo cảm giác việc kinh doanh đã hoàn tất. Nhưng với người bán, đó mới là lúc có thể tính tương đối chính xác số tiền mình giữ lại. Từ giá khách thanh toán, họ phải trừ giá nhập hàng, phí sàn, tiền quảng cáo, đóng gói, các khoản hỗ trợ vận chuyển và chi phí nhân công. Nếu đơn hàng phát sinh đổi trả, phép tính còn phải làm lại.
Bài toán ấy sắp trở nên nặng hơn đối với một số mặt hàng có trọng lượng lớn. Từ ngày 12/10/2026, TikTok Shop dự kiến áp dụng khoản phí vận hành logistics theo trọng lượng đối với kiện hàng từ 10 kg. Mức phí khởi điểm là 3.000 đồng mỗi kiện, tăng theo từng bậc trọng lượng và tối đa 65.000 đồng đối với kiện từ 20,5 kg trở lên.
Những gian hàng bán đồ gia dụng, vật dụng làm vườn, nông sản đóng bao hoặc sản phẩm cồng kềnh sẽ phải xem lại giá của từng mặt hàng. Một khoản phí vài chục nghìn đồng không lớn nếu đặt cạnh giá trị của một sản phẩm đắt tiền. Nhưng với đơn hàng chỉ vài trăm nghìn đồng, nhất là mặt hàng vốn bán bằng lợi thế giá rẻ, khoản tiền ấy có thể chiếm phần đáng kể trong lợi nhuận.
Chị Nguyễn Hoài Thương, chủ kênh Thảo Nguyên Farmer, nêu một nỗi lo rất cụ thể của người bán: hàng đã giao thành công nhưng sau đó khách yêu cầu trả hàng, hoàn tiền thì khoản phí logistics có thể vẫn không được hoàn lại. Rủi ro lúc này không dừng ở việc mất một đơn bán. Người bán còn tốn công đóng gói, xử lý hàng quay về và chịu những khoản chi đã phát sinh trong quá trình giao nhận.
Với nông sản hoặc hàng dễ hư hỏng, một lần hoàn trả có thể khiến sản phẩm không còn bán được ở mức giá ban đầu. Đối với đồ gia dụng, hàng quay về có nguy cơ móp hộp, xước bề mặt hoặc thiếu phụ kiện. Chi phí của một đơn hoàn vì vậy không thể đo bằng riêng khoản phí hiển thị trên ứng dụng.
Cũng từ góc nhìn người bán, việc tăng giá để bù phí không hề đơn giản. Khách mua trên sàn có thể đặt nhiều sản phẩm giống nhau cạnh nhau để so sánh. Gian hàng nâng giá dễ mất lượt mua; gian hàng giữ giá lại phải chấp nhận lãi mỏng hơn. Khi các chương trình khuyến mại, mã giảm giá và phí vận hành cùng thay đổi, người bán càng khó xác định đâu là mức giá đủ sức cạnh tranh mà vẫn có lãi.
Có thể hình dung qua một phép tính giả định: sản phẩm bán 300.000 đồng, giá nhập 210.000 đồng. Khoảng chênh 90.000 đồng chưa phải tiền lãi. Sau khi trừ phí giao dịch, quảng cáo, bao bì và vận chuyển, số tiền còn lại có thể chỉ bằng một phần nhỏ. Nếu thêm phí logistics hoặc phát sinh đơn hoàn, món hàng tưởng đang bán tốt có thể trở thành món hàng bán càng nhiều càng lỗ.
Vấn đề là không ít chủ gian hàng vẫn nhìn vào doanh thu hiển thị hoặc số đơn chốt được mỗi ngày để đánh giá hiệu quả. Doanh thu có thể tăng trong tháng khuyến mại, nhưng tiền thực nhận sau khi trừ mọi khoản chi lại giảm. Sự chênh lệch này đặc biệt nguy hiểm với hộ kinh doanh nhỏ, nơi vốn nhập hàng của đợt sau phụ thuộc vào tiền thu từ đợt trước.
Các sàn thương mại điện tử tiếp tục điều chỉnh phí trong khi chi phí quảng cáo, vận chuyển và hoàn hàng đã chiếm một phần đáng kể doanh thu.
Không thể kinh doanh bằng số đơn bán ra
Các sàn thương mại điện tử đem đến lượng khách mà một cửa hàng nhỏ khó tự tạo ra trong thời gian ngắn. Vì thế, dù áp lực phí tăng, rời sàn chưa chắc là lựa chọn khả thi. Điều người bán cần làm trước tiên là thay đổi cách nhìn về hiệu quả kinh doanh: tính lãi theo từng sản phẩm và từng nhóm đơn hàng, thay vì chỉ cộng tổng doanh thu cuối ngày.
Một mặt hàng nhẹ, dễ đóng gói và ít bị trả có thể mang lại lợi nhuận ổn định dù số đơn không nhiều. Ngược lại, sản phẩm bán chạy nhưng phải mua quảng cáo liên tục, thường xuyên bị hoàn hoặc tốn nhiều phí giao nhận có thể tạo doanh thu lớn mà đóng góp lợi nhuận rất thấp. Nếu không tách các khoản này ra, chủ gian hàng dễ tiếp tục đổ tiền vào đúng nhóm sản phẩm đang làm mình mất vốn.
Người bán cũng cần rà soát lại cách đóng gói, kích thước kiện hàng và giá trị trung bình của mỗi đơn. Với một số sản phẩm, bán theo bộ có thể giúp chi phí giao nhận được phân bổ trên giá trị đơn hàng lớn hơn. Nhưng việc ghép thêm hàng chỉ có ý nghĩa khi các món đi cùng đáp ứng nhu cầu thực của khách. Một bộ sản phẩm khó dùng hoặc có giá quá cao sẽ làm giảm sức mua, thậm chí tăng nguy cơ trả hàng.
Chất lượng mô tả sản phẩm là một khâu khác thường bị xem nhẹ. Hình ảnh, kích thước, trọng lượng, công dụng và điều kiện sử dụng càng rõ ràng, khách càng có cơ sở chọn đúng món mình cần. Điều này đặc biệt quan trọng với hàng gia dụng và sản phẩm cồng kềnh: một lần khách nhận hàng rồi phát hiện kích thước không phù hợp có thể tạo ra khoản chi phí hoàn trả lớn hơn nhiều so với tiền đầu tư để làm nội dung bán hàng chính xác ngay từ đầu.
Về lâu dài, người bán cần tìm cách để khách nhớ tới gian hàng vì chất lượng sản phẩm và dịch vụ, thay vì chỉ vì một đợt giảm giá. Khách quay lại mua giúp giảm áp lực liên tục phải chi tiền để tìm khách mới. Đồng thời, việc bán qua nhiều kênh phù hợp sẽ giúp hộ kinh doanh bớt phụ thuộc vào một biểu phí hoặc một thay đổi trong cách phân phối lượt xem của sàn.
Tuy nhiên, không thể đặt toàn bộ trách nhiệm thích ứng lên vai người bán. Khi sàn thay đổi phí, nhà bán cần được biết rõ khoản nào áp dụng cho đơn hàng của mình, phí được tính theo trọng lượng nào, thời điểm bắt đầu thu và cách xử lý nếu khách trả hàng. Những thông tin ấy phải đủ dễ hiểu để một hộ kinh doanh nhỏ cũng có thể dự toán chi phí trước khi niêm yết giá hoặc tham gia chương trình khuyến mại.
Phí sàn tăng có thể thúc đẩy người bán quản lý chi phí chặt chẽ hơn. Nhưng gọi đó đơn thuần là một cuộc “sàng lọc” sẽ bỏ qua khó khăn của nhiều gian hàng nhỏ đang bán sản phẩm tốt mà biên lợi nhuận vốn đã mỏng. Khi mỗi đơn hàng phải gánh thêm chi phí, khả năng tồn tại của họ phụ thuộc cả vào năng lực tính toán của chính mình lẫn sự minh bạch trong chính sách của nền tảng.
Cuối cùng, số đơn hàng chỉ cho thấy sản phẩm có người mua. Số tiền còn lại sau khi hoàn tất giao dịch mới cho biết việc kinh doanh có thể tiếp tục hay không.
Thanh Cao