Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành có tổng mức đầu tư khoảng 16 tỷ USD, là một trong những công trình hạ tầng lớn nhất cả nước. Riêng giai đoạn 1 được phê duyệt hơn 109.111 tỷ đồng theo Quyết định số 1777/QĐ-TTg ngày 11/11/2020, do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư các hạng mục thiết yếu bằng nguồn vốn doanh nghiệp.
Với quy mô tài chính đặc biệt lớn, hiệu quả đầu tư và cơ chế kiểm soát chi phí trở thành những vấn đề mang tính cốt lõi, không chỉ đối với riêng dự án này mà còn đối với kỷ luật đầu tư công nói chung.
Siết kỷ luật đầu tư công từ dự án 16 tỷ USD
Tại hội nghị ngày 25/2/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra hàng loạt câu hỏi trực diện liên quan đến hiệu quả kinh tế của dự án sân bay Long Thành. Theo Tổng Bí thư, với quy mô đầu tư lên tới 16 tỷ USD, cần phải xác định rõ dự án có tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội so với các trung tâm hàng không trong khu vực như Malaysia hay Singapore hay không, thời gian thu hồi vốn là bao lâu, cũng như mức đóng góp cụ thể cho tăng trưởng kinh tế quốc gia.
Những vấn đề này không chỉ là các chỉ số tài chính đơn thuần, mà phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Tổng Bí thư nhấn mạnh, nếu hiệu quả đầu tư không được tính toán, lượng hóa và kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ lãng phí nguồn lực là điều có thể phát sinh.
Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra hàng loạt câu hỏi trực diện liên quan đến hiệu quả kinh tế của dự án sân bay Long Thành.
Người đứng đầu Đảng yêu cầu mọi dự án sử dụng nguồn lực Nhà nước phải được hạch toán đầy đủ, minh bạch, có cơ sở khoa học và thực tiễn rõ ràng. Thông điệp “phải lập lại trật tự” trong quản lý đầu tư công không chỉ dừng ở khâu phê duyệt chủ trương, mà phải xuyên suốt toàn bộ quá trình triển khai.
Thực tế cho thấy, trong nhiều dự án hạ tầng trước đây, việc điều chỉnh tổng mức đầu tư, kéo dài tiến độ thi công hoặc phát sinh chi phí ngoài dự toán thường xuất phát từ khâu lập dự án chưa sát thực tế hoặc thiếu cơ chế giám sát hiệu quả trong quá trình thực hiện.
Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát chặt chẽ các gói thầu xây lắp, nơi chiếm tỷ trọng chi phí lớn nhất trở thành yếu tố then chốt quyết định hiệu quả cuối cùng của toàn bộ dự án.
Yêu cầu minh bạch tại các gói thầu chục nghìn tỷ
Quá trình triển khai dự án sân bay Long Thành ghi nhận sự tham gia của nhiều doanh nghiệp xây dựng lớn trong nước, đảm nhiệm các gói thầu có giá trị từ hàng trăm đến hàng chục nghìn tỷ đồng.
Trong đó, Tổng Công ty CP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex – mã chứng khoán: VCG), Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội-CTCP (mã chứng khoán: HAN), cùng nhiều doanh nghiệp xây dựng và cơ khí lớn khác tham gia các liên danh nhà thầu trong các hạng mục trọng điểm.
Theo các quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội tham gia với vai trò liên danh trong nhiều gói thầu quy mô lớn. Cụ thể, ngày 25/5/2025, doanh nghiệp này tham gia liên danh trúng gói thầu số 7.8 thuộc Dự án thành phần 3, với giá trúng thầu khoảng 3.379 tỷ đồng, bao gồm các hạng mục thi công phần thân, hạ tầng kỹ thuật và lắp đặt thiết bị Nhà ga hàng hóa số 1.
Tiếp đó, ngày 27/6/2025, liên danh có sự tham gia của doanh nghiệp này tiếp tục trúng gói thầu số 7.8a với giá trị hơn 604 tỷ đồng. Trước đó, năm 2022, doanh nghiệp cũng tham gia gói thầu số 5.6 thi công cọc Nhà ga hành khách, với giá trị trúng thầu hơn 471 tỷ đồng.
Quyết định Phê duyệt Kết quả lựa chọn nhà thầu Gói 5.10.
Đáng chú ý, gói thầu số 5.10 thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị Nhà ga hành khách có giá trúng thầu hơn 35.827 tỷ đồng, do Liên danh VIETUR thực hiện, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp xây dựng lớn trong và ngoài nước.
Quy mô các gói thầu cho thấy chi phí xây lắp chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng mức đầu tư toàn dự án. Do đó, hiệu quả quản lý, kiểm soát chi phí, tiến độ và chất lượng thi công của các gói thầu này có tác động trực tiếp đến hiệu quả tài chính và hiệu quả vận hành của sân bay Long Thành trong dài hạn.
Với quy mô đầu tư hàng trăm nghìn tỷ đồng, yêu cầu minh bạch phải được thực hiện xuyên suốt toàn bộ quá trình đầu tư, từ lập dự án, lựa chọn nhà thầu đến thi công, nghiệm thu và kiểm toán. Việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, bao gồm chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà thầu và cơ quan quản lý, là điều kiện quan trọng nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.
Sân bay Long Thành được kỳ vọng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình.
Thông điệp của Tổng Bí thư Tô Lâm vì vậy không chỉ là yêu cầu riêng đối với dự án Long Thành, mà còn là nguyên tắc xuyên suốt đối với toàn bộ hoạt động đầu tư công: mọi dự án sử dụng nguồn lực Nhà nước phải được hạch toán minh bạch, kiểm soát chặt chẽ và bảo đảm hiệu quả thực chất, nhằm tránh lãng phí và sử dụng hiệu quả từng đồng vốn của quốc gia.
Quốc Toản